‘มาดูโร’ ใช่ผู้นำคนแรกที่ถูกสหรัฐฯ แทรกแซง-โค่นอำนาจหรือไม่ มีใครอีก

-การจับกุมตัว นิโกลัส มาดูโร ประธานาธิบดีเวเนซุเอลา โดยสหรัฐอเมริกาที่เต็มไปด้วยความคลุมเครือในขณะนี้ กำลังเป็นประเด็นสำคัญที่ทำให้นักวิเคราะห์ทั่วโลกต้องย้อนกลับไปมองบทเรียนจากอดีต หลายคนตั้งคำถามว่านี่คือ ‘การฉายซ้ำ’ ภาพของ ซัดดัม ฮุสเซน หรือ มูอัมมาร์ กัดดาฟี หรือไม่? รวมถึงคำกล่าวอ้างเรื่องยาเสพติดที่สหรัฐฯ เคยใช้อ้างในกรณีของผู้นำเผด็จการทหารปานามา เมื่อปี 1989 และอดีตประธานาธิบดีฮอนดูรัส เมื่อปี 2022

-บรรดาผู้นำประเทศเหล่านี้ มีจุดเหมือนและจุดต่างกันอย่างไร โดยเฉพาะในประเด็นเรื่องรูปแบบการแทรกแซงและยึดอำนาจ รวมถึงข้ออ้างหลักของสหรัฐฯ

-ประธานาธิบดีมาดูโรของเวเนซุเอลา ‘ไม่ใช่’ ผู้นำประเทศคนแรกที่ถูกสหรัฐอเมริกาเข้าแทรกแซง และนำไปสู่การถูกโค่นลงจากอำนาจนำทางการเมือง ยังมีผู้นำประเทศคนไหนอีกบ้าง ที่เผชิญชะตากรรมนี้

1.มานูเอล โนริเอกา (Manuel Noriega)

ตำแหน่ง: ผู้นำเผด็จการทหารปานามา

รูปแบบการแทรกแซง/ยึดอำนาจ: ปฏิบัติการทางทหาร ‘Just Cause’ ปี 1989

ข้ออ้างหลักของสหรัฐฯ: การค้ายาเสพติดและความปลอดภัยของช่องแคบปานามา

-โนริเอกาปกครองประเทศโดยพฤตินัยผ่านประธานาธิบดีหุ่นเชิด ในช่วงปี 1983-1989

-ระบอบเผด็จการของเขา เต็มไปด้วยการกดขี่สื่อ การขยายอำนาจกองทัพ และการกำจัดศัตรูทางการเมือง โดยใช้ ชาตินิยมทางทหาร เป็นเครื่องมือหลักในการรักษาฐานอำนาจ

-โนริเอกาเคยเป็นหนึ่งใน แหล่งข่าวกรองที่มีค่าที่สุดของ CIA โดยทำหน้าที่เป็น ‘ตัวกลาง’ ส่งผ่านอาวุธยุทโธปกรณ์และเงินทุนจากสหรัฐฯ ไปยังกลุ่มกองกำลังต่างๆ ในลาตินอเมริกาที่สหรัฐฯ หนุนหลัง

-ความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ ขาดสะบั้นลงในช่วงปลายทศวรรษ 1980 หลังเกิดคดีฆาตกรรมนักการเมืองฝ่ายตรงข้ามและการบังคับให้ประธานาธิบดีลาออก ก่อนที่จะมีการเปิดโปงว่าเขาพัวพันกับการค้ายาเสพติดอย่างหนัก จนถูกศาลสหรัฐฯ ฟ้องร้องในปี 1988

-หลังการเจรจาให้เขาลาออก ‘ล้มเหลว’ และโนริเอกาสั่งยกเลิกผลการเลือกตั้งปี 1989 ทำให้สหรัฐฯ จึงตัดสินใจบุกปานามา (Invasion of Panama) เพื่อจับกุมตัวเขามาดำเนินคดีที่สหรัฐฯ เขาถูกตัดสินจำคุก 40 ปี (รับโทษจริง 17 ปี) ก่อนจะถูกส่งตัวไปรับโทษต่อที่ฝรั่งเศสและปานามา

-นักวิเคราะห์มองว่า กรณีของโนริเอกาเกิดในช่วงปลายสงครามเย็น สหรัฐฯ บุกปานามาเพื่อรักษาอิทธิพลเหนือ ‘ช่องแคบปานามา’ โดยใช้ประเด็นเรื่องยาเสพติดเป็นเกราะบังหน้า

2. ซัดดัม ฮุสเซน (Saddam Hussein)

ตำแหน่ง: ประธานาธิบดีอิรัก

รูปแบบการแทรกแซง/ยึดอำนาจ: สงครามเต็มรูปแบบ ปี 2003

ข้ออ้างหลักของสหรัฐฯ: อาวุธทำลายล้างสูง (WMD) และต่อต้านก่อการร้าย

-ซัดดัม ฮุสเซน ขึ้นเป็นประธานาธิบดีอิรักในปี 1979 และสร้างระบอบปกครองแบบเบ็ดเสร็จ

-ในช่วงสงคราม อิรัก-อิหร่าน (1980–1988) สหรัฐฯ มองว่าการปฏิวัติอิสลามในอิหร่านเป็นภัยคุกคาม จึงหันมาสนับสนุนอิรักอย่างลับๆ ทั้งด้านข้อมูลข่าวกรอง วัตถุดิบในการทำอาวุธเคมี และสินเชื่อทางการค้า เพื่อป้องกันไม่ให้อิหร่านชนะสงคราม

-หลังสงครามกับอิหร่านสิ้นสุดลง อิรักประสบปัญหาหนี้สินมหาศาล ซัดดัมจึงตัดสินใจบุกยึดคูเวต เพื่อหวังครอบครองบ่อน้ำมัน และนี่คือ ‘จุดเปลี่ยนสำคัญ’

-สหรัฐฯ ภายใต้ประธานาธิบดีจอร์จ เอช. ดับเบิลยู. บุช มองว่านี่คือ การละเมิดกฎหมายระหว่างประเทศและคุกคามความมั่นคงทางพลังงาน จึงนำกองกำลังผสมขับไล่อิรักออกจากคูเวตในปี 1991 และเริ่มมาตรการคว่ำบาตรอิรักอย่างรุนแรงตั้งแต่นั้นมา

-หลังเหตุการณ์ 9/11 รัฐบาลสหรัฐฯ (2001) ภายใต้ประธานาธิบดีจอร์จ ดับเบิลยู. บุช กล่าวหาว่าซัดดัมแอบสะสม อาวุธทำลายล้างสูง (WMD) และให้ที่พักพิงแก่กลุ่มก่อการร้ายอัลกออิดะฮ์ ผู้ซึ่งอยู่เบื้องหลังเหตุการณ์ 9/11 สงครามต่อต้านการก่อการร้ายจึงเปิดฉากขึ้น

-สหรัฐฯ นำกองกำลังบุกอิรักในปี 2003 โดยไม่มีมติรองรับจาก UN อย่างเป็นทางการ ระบอบของซัดดัมล่มสลายภายในเวลาไม่กี่สัปดาห์

-ซัดดัมถูกจับกุมได้ในหลุมหลบภัยเมื่อเดือนธันวาคม 2003 และถูกส่งตัวให้รัฐบาลรักษาการณ์ของอิรักดำเนินคดีในข้อหาอาชญากรรมต่อมนุษยชาติ (กรณีสังหารชาวชีอะฮ์ที่เมืองดูจาอิล) เขาถูกประหารชีวิตโดยการแขวนคอในวันที่ 30 ธันวาคม 2006

-รายงานสรุปต่อสภาคองเกรส เมื่อปี 2004 ระบุว่า อิรัก ‘ไม่มีคลังแสงอาวุธทำลายล้างสูง’ (WMD) หลงเหลืออยู่เลย นับตั้งแต่ช่วงหลังสงครามอ่าวเปอร์เซียปี 1991 และไม่มีหลักฐานว่าซัดดัม ฮุสเซน พยายามรื้อฟื้นโครงการผลิตอาวุธนิวเคลียร์ขึ้นมาใหม่ตามที่สหรัฐฯ เคยกล่าวอ้าง

-การไม่พบ WMD กลายเป็นหนึ่งในความล้มเหลวด้านข่าวกรองครั้งใหญ่ที่สุดของสหรัฐฯ และสร้างความเสียหายต่อภาพลักษณ์ของประธานาธิบดี จอร์จ ดับเบิลยู. บุช อย่างมาก

3. มูอัมมาร์ กัดดาฟี (Muammar Gaddafi)

ตำแหน่ง: ผู้นำสูงสุดลิเบีย

รูปแบบการแทรกแซง/ยึดอำนาจ: การสนับสนุนกลุ่มกบฏและการโจมตีทางอากาศ (NATO) ปี 2011

ข้ออ้างหลักของสหรัฐฯ: การปกป้องพลเรือน (R2P) จากการถูกปราบปราม

-กัดดาฟีก้าวขึ้นสู่อำนาจจากการทำรัฐประหารโดยไม่เสียเลือดเนื้อในปี 1969 โดยเขาเปลี่ยนลิเบียจากระบอบกษัตริย์สู่สาธารณรัฐ

-ในช่วง 1970s-1980s กัดดาฟีถูกสหรัฐฯ ตราหน้าว่าเป็น ‘ผู้สนับสนุนการก่อการร้ายรายใหญ่’ จนผู้นำสหรัฐฯ มีความพยายามสั่งโจมตีทางอากาศเพื่อหวังปลิดชีพเขาในปี 1986

-หลังจากเห็นชะตากรรมของซัดดัม ฮุสเซน ในสงครามอิรัก กัดดาฟีตัดสินใจ ‘กลับตัวกลับใจ’ ยอมรับผิดในหลายคดีสำคัญ และประกาศยกเลิกโครงการอาวุธนิวเคลียร์ทั้งหมด ส่งผลให้สหรัฐฯ ยอมรื้อฟื้นความสัมพันธ์ทางการทูตและถอดลิเบียออกจากรายชื่อรัฐที่สนับสนุนการก่อการร้าย

-เมื่อเกิดกระแส ‘อาหรับสปริง’ (Arab Spring) ในปี 2011 เยาวชนและประชาชนลุกฮือขึ้นประท้วงขับไล่กัดดาฟี เขาตอบโต้ด้วยความรุนแรง ทำให้สหรัฐฯ ภายใต้รัฐบาลบารัก โอบามา ร่วมกับพันธมิตร NATO จึงใช้ข้ออ้างเรื่อง ‘ความรับผิดชอบในการปกป้องพลเรือน’ (R2P) เข้าแทรกแซงลิเบีย โดยโจมตีทางอากาศ เพื่อตัดกำลังทหารของกัดดาฟี

-กัดดาฟีถูกกลุ่มกบฏจับตัวได้ และถูกสังหารเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2011

4. ฮวน ออร์ลันโด เอร์นันเดซ (Juan Orlando Hernández)

ตำแหน่ง: อดีตประธานาธิบดีฮอนดูรัส

รูปแบบการแทรกแซง/ยึดอำนาจ: กระบวนการยุติธรรมและการส่งผู้ร้ายข้ามแดน ปี 2022

ข้ออ้างหลักของสหรัฐฯ: พันธมิตรค้ายาเสพติด (Narco-State)

-เอร์นันเดซ ดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีฮอนดูรัส 2 สมัย ในช่วงปี 2014-2022 โดยเขาได้รับการสนับสนุนอย่างเต็มที่จากสหรัฐฯ ทั้งในสมัยของบารัก โอบามา และโดนัลด์ ทรัมป์ (สมัยแรก)

-เขาถูกยกย่องว่าเป็นพันธมิตรคนสำคัญในการสกัดกั้นเส้นทางการลักลอบขนยาเสพติดจากอเมริกาใต้ขึ้นไปยังสหรัฐฯ และช่วยควบคุมวิกฤตการอพยพบริเวณชายแดน สหรัฐฯ จึงตอบแทนด้วยความช่วยเหลือทางทหารและงบประมาณมหาศาล

-สหรัฐฯ เริ่มสืบทราบว่า เอร์นันเดซมีพฤติกรรม ‘เหยียบเรือสองแคม’ โดยใช้อำนาจของกองทัพและตำรวจ เพื่อปกป้องขบวนการค้ายาเสพติดที่ส่งส่วยให้เขา ก่อนที่ โทนี เอร์นันเดซ น้องชายของเขาจะถูกจับในสหรัฐฯ ข้อหาค้ายาเสพติดรายใหญ่ และถูกตัดสินจำคุกตลอดชีวิต อัยการระบุว่า “โทนีจัดการเรื่องเงินค้ายา เพื่อส่งให้พี่ชายใช้หาเสียง”

-เอร์นันเดซถูกจับกุมในกรุงเตกูซิกัลปา ผ่านปฏิบัติการร่วมระหว่างเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ และกองกำลังฮอนดูรัส เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ 2022 หรือเพียงไม่กี่วันหลังจากที่เขาพ้นจากตำแหน่งประธานาธิบดี

-ก่อนที่สหรัฐฯ ภายใต้รัฐบาลโจ ไบเดนได้ส่งหมายจับและร้องขอให้ส่งตัวเขาเป็นผู้ร้ายข้ามแดนทันที

-ในเดือนมิถุนายน 2024 ศาลสหรัฐฯ ตัดสินจำคุกเขา 45 ปี ในข้อหาสมคบคิดนำเข้าโคเคนปริมาณมหาศาลสู่สหรัฐฯ ต่อมาในเดือนธันวาคม 2025 เขาได้รับการอภัยโทษ (Pardon) อย่างเป็นทางการจากประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์

-เพียงไม่กี่วันหลังจากที่ถูกสหรัฐฯ ปล่อยตัว อัยการสูงสุดของฮอนดูรัสก็ได้ ออกหมายจับระหว่างประเทศ ต่อเอร์นันเดซ ซึ่งเป็นการตอกย้ำให้สถานการณ์ทางกฎหมายและการเมืองทวีความปั่นป่วนรุนแรงขึ้น

-กรณีของ เอร์นันเดซ สะท้อน ‘จุดหักมุม’ ที่สำคัญมาก เพราะแสดงให้เห็นว่า แม้ระบบยุติธรรมของสหรัฐฯ จะดูเหมือนจัดการเขาได้ในตอนแรก แต่อำนาจการเมืองระดับสูงสุดของประธานาธิบดีสหรัฐฯ ก็สามารถพลิกสถานการณ์ได้ ซึ่งส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ระหว่างประเทศทันที เมื่อฮอนดูรัสพยายามนำตัวเอร์นันเดซ กลับไปดำเนินคดีต่อเอง

-ผู้นำทั้ง 4 คนข้างต้น เผชิญรูปแบบการแทรกแซงจากสหรัฐฯ ที่แตกต่างกัน แต่ทั้งหมดต่างมี ‘จุดร่วมกัน’ คือ ทั้ง 4 คนเคยมีความสัมพันธ์ที่ดีหรือได้รับผลประโยชน์จากสหรัฐฯ ในช่วงเวลาหนึ่ง โดยสหรัฐฯ มักใช้เหตุผลเรื่อง ‘ศีลธรรม’ หรือ ‘ความมั่นคงโลก’ เป็นข้ออ้างในการเปลี่ยนแปลงการปกครอง (Regime Change) ผู้นำเหล่านี้ถูกกำจัดออกจากอำนาจและเข้าสู่กระบวนการตัดสินตามกฎหมาย

-ส่วนในกรณีของมาดูโร ที่สหรัฐฯ อ้างว่า เขามีส่วนพัวพันกับคดีค้ายาเสพติด สถานะปัจจุบันยังมีความคลุมเครือ โดยฝ่ายสหรัฐฯ อ้างว่าจับกุมตัวได้ โดยนำตัวเขาและภริยาไปดำเนินคดีที่สหรัฐฯ ขณะที่รองประธานาธิบดีเวเนซุเอลาระบุว่า ยังไม่ทราบชะตากรรมและเรียกร้องหลักฐานการมีชีวิตอยู่ของมาดูโร

–ศ.กิตติคุณ ดร. สุรชาติ บำรุงสุข ผู้เชี่ยวชาญด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ยุทธศาสตร์ทหาร และความมั่นคง ตั้งข้อสังเกตว่า ทรัมป์พยายามดึงรัฐบาลปีกขวาในลาตินอเมริกาให้มาอยู่กับสหรัฐฯ คล้ายกับ ‘ยุคสงครามเย็นแบบเก่า’ ที่พยายามรวมพลังปีกขวาในลาตินอเมริกาให้ยืนเคียงข้างสหรัฐฯ เพื่อต่อสู้กับผู้นำประชานิยมปีกซ้ายอย่างมาดูโร การปะทะกันในบริบทของทรัมป์กับมาดูโร จึงไม่ใช่เฉพาะแค่เรื่องยาเสพติดในสายตาอาจารย์สุรชาติ แต่คือการปะทะกันของประชานิยมปีกขวาและปีกซ้ายในรูปแบบหนึ่ง

อ้างอิง: