เปิด ฮอร์มุซ ชะงักงัน สันติภาพเลือนราง หลังอิหร่าน-สหรัฐฯ ตั้งเงื่อนไขใหม่ในการเจรจา

ราคาน้ำมันโลกกลับมาพุ่งสูงขึ้นอีกครั้ง เนื่องจากความหวังในการบรรลุข้อตกลงเพื่อยุติสงครามที่ยืดเยื้อมานาน 5 เดือนเริ่มเลือนราง หลังสหรัฐอเมริกาและอิหร่านต่างยื่นข้อเรียกร้องใหม่ของตนเองในระหว่างการเจรจาเพื่อกลับมาเปิดช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเคยเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ถึง 1 ใน 5 ของโลก ก่อนที่สงครามระหว่างสหรัฐฯ-อิสราเอล กับอิหร่านจะปะทุขึ้นเมื่อปลายเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา

ความไม่แน่นอนของการเจรจาเกิดขึ้น หลังจากประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ กล่าวเมื่อวันจันทร์ (10 สิงหาคม) ว่า เขาจะเรียกร้องค่าชดเชยให้กับผู้เสียชีวิตและผู้ได้รับบาดเจ็บจากความขัดแย้งและการโจมตีของอิหร่านตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา ซึ่งถ้อยแถลงดังกล่าวของผู้นำสหรัฐฯ มีขึ้นหลังจากที่อิหร่านได้ยื่นข้อเรียกร้องใหม่เมื่อช่วงสุดสัปดาห์ เพื่อขอค่าปฏิกรรมสงคราม และประกาศว่าจะไม่เปิดช่องแคบจนกว่าวอชิงตันจะปฏิบัติตามเงื่อนไขของตน

บรรดาผู้เชี่ยวชาญเห็นตรงกันว่า การเจรจาสันติภาพระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่าน คงจะไม่สามารถกลับมาเริ่มต้นใหม่ได้ จนกว่าปัญหาเรื่องช่องแคบฮอร์มุซจะได้รับการแก้ไข และดูเหมือนว่าทั้งสองฝ่ายจะยิ่งห่างไกลกันออกไปเรื่อยๆ เมื่อพิจารณาถึงความเป็นไปได้ในการยุติข้อขัดแย้งด้วยวิธีทางการทูต

ข้อเรียกร้องใหม่ของสหรัฐฯ คืออะไร?

ทรัมป์ระบุว่า อิหร่านควรจ่ายค่าชดเชยให้แก่ผู้ที่เสียชีวิตหรือบาดเจ็บสาหัสจากการกระทำของอิหร่าน โดยอ้างย้อนไปถึงเหตุการณ์ในอดีตที่ไม่เกี่ยวกับความขัดแย้งล่าสุด

“เรากำลังจะเรียกเงินสำหรับความเสียหายที่พวกเขาทำไว้ตลอดระยะเวลา 50 ปี” ทรัมป์กล่าวกับผู้สื่อข่าวที่ทำเนียบขาว “ดังนั้นหากต้องมีการจ่ายค่าเสียหาย ผมคิดว่าอิหร่านควรเป็นฝ่ายจ่าย”

เขายังโพสต์ข้อความบนแพลตฟอร์ม Truth Social ในเวลาต่อมาด้วยว่า อิหร่านควรชดเชยให้แก่ครอบครัวของนาวิกโยธินอเมริกัน 17 นายที่เสียชีวิตจากการโจมตีเรือรบ USS Cole ในเยเมนเมื่อเดือนต.ค. 2543 ทั้งที่เหตุการณ์ดังกล่าวเป็นฝีมือของกลุ่มอัลกออิดะห์ ไม่ใช่อิหร่าน

นอกจากนี้ ผู้นำสหรัฐฯ ยังเรียกร้องค่าชดเชยให้แก่ครอบครัวชาวอิหร่านที่เสียชีวิตระหว่างเหตุการณ์ประท้วงต่อต้านรัฐบาลครั้งใหญ่เมื่อเดือนมกราคมอีกด้วย

“ในส่วนที่เกี่ยวกับการเจรจา อิหร่านควรจะต้องรับผิดชอบต่อความเสียหายและการเสียชีวิตที่เกิดขึ้นกับประชาชนในเลบานอน ซีเรีย เยเมน และกาซาด้วย!” ทรัมป์โพสต์ โดยข้อเรียกร้องนี้สืบเนื่องมาจากการที่อิหร่านกล่าวว่า สหรัฐฯ ควรชดเชยให้กับเตหะรานสำหรับความเสียหายที่เกิดจากการโจมตีของสหรัฐฯ และอิสราเอลในสงครามปีนี้

ข้อเรียกร้องใหม่ของอิหร่านคืออะไร?

ด้านอิหร่านระบุว่า การกลับมาเปิดช่องแคบฮอร์มุซได้หรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับการดำเนินการของสหรัฐฯ ซึ่งรวมถึงการยอมรับเงื่อนไขใหม่ 6 ข้อที่สภาความมั่นคงแห่งชาติสูงสุดของอิหร่านประกาศเมื่อวันเสาร์ ดังนี้:

ยุติการคุกคามและดูหมิ่นอิหร่าน
ยุติการโจมตีอิหร่านและพันธมิตรในเลบานอน ปาเลสไตน์ เยเมน และอิรักอย่างถาวร
ยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลต่อท่าเรือของอิหร่าน และถอนกำลังทางทะเลและทางอากาศออกจากพื้นที่รอบอิหร่าน
ชดเชยความเสียหายจาก “สงครามที่ถูกยัดเยียด” สองครั้ง โดยอิหร่านหมายถึงสงครามที่เริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 28 ก.พ. และสงคราม 12 วันกับอิสราเอลในเดือนมิ.ย. 2568 ซึ่งสหรัฐฯ ได้เข้าร่วมด้วย
ยกเลิกมาตรการคว่ำบาตร
ปลดอายัดทรัพย์สินของอิหร่านโดยไม่มีเงื่อนไข

ในขณะเดียวกัน อับบาส อารักชี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศอิหร่าน เปิดเผยเมื่อวันอาทิตย์ว่า การเจรจากับโอมานเกี่ยวกับข้อตกลงการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งรวมถึงการกำหนดเส้นทางเดินเรือใหม่ มีความคืบหน้าและอยู่ใน “ขั้นตอนท้าย ๆ” แล้ว พร้อมย้ำจุดยืนของอิหร่านอีกครั้งว่า “ไม่มีการเจรจาโดยตรงกับสหรัฐฯ” ซึ่งขัดแย้งกับทางฝ่ายสหรัฐฯ ที่ระบุว่า ตนเองมีส่วนร่วมโดยตรงในการเจรจา

การเจรจาสันติภาพจะเดินหน้าต่อได้หรือไม่?

จุดยืนที่แข็งกร้าวของอิหร่านและสหรัฐฯ ในการเจรจาเพื่อกลับมาเปิดช่องแคบฮอร์มุซ สร้างความกังขาว่าการบรรลุข้อตกลงสันติภาพในวงกว้างผ่านช่องทางการทูตจะเกิดขึ้นได้จริงหรือ ซึ่งบรรดาผู้เชี่ยวชาญต่างลงความเห็นว่า เป็นไปได้ยากที่การเจรจาเพื่อนำไปสู่การยุติการสู้รบจะกลับมาเริ่มต้นใหม่อีกครั้งได้ จนกว่าปัญหาเรื่องช่องแคบฮอร์มุซและการบริหารจัดการช่องแคบจะได้รับการคลี่คลาย

เนการ์ มอร์ตาซาวี นักวิชาการอาวุโสจาก Center for International Policy กล่าวกับอัลจาซีราว่า ท่าทีล่าสุดของสหรัฐฯ เป็นประเด็นที่ละเอียดอ่อนอย่างยิ่ง

“ข้อเรียกร้องใหม่ของทรัมป์เป็นปัญหามาก เพราะเป็นการนำประเด็นที่นอกเหนือไปจากการยุติความขัดแย้งในปัจจุบันเข้ามาเกี่ยวข้อง หากค่าชดเชยเกี่ยวกับการประท้วงและเหตุการณ์อื่นๆ ในอดีตกลายมาเป็นเงื่อนไขของสหรัฐฯ จริงๆ ไม่ใช่แค่การแสดงท่าทีระหว่างการเจรจา มันก็อาจเป็นเรื่องยากยิ่งที่เตหะรานจะยอมรับข้อตกลง” เธอกล่าว

ในทางกลับกัน อิหร่านเองก็กำลังแสวงหาหลักประกันที่สำคัญ ไม่ใช่เพียงการยุติการสู้รบเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการรับประกันว่าความขัดแย้งจะไม่กลับมาเริ่มต้นใหม่ในภายหลัง ตลอดจนการบรรเทาผลกระทบทางเศรษฐกิจหลังสงคราม

ฮุสเซน รอยวารัน นักวิเคราะห์การเมืองในกรุงเตหะราน มองว่า จุดจบของการเผชิญหน้าในช่องแคบฮอร์มุซจะขึ้นอยู่กับว่าฝ่ายใดมีความอดทนมากกว่ากัน

“ตอนนี้อเมริกาเริ่มเจ็บปวด ทั้งเรื่องราคาน้ำมัน เงินเฟ้อ และค่าครองชีพที่สูงขึ้นในประเทศ มีความไม่พอใจซึมลึกภายในอเมริกาเกี่ยวกับสงครามครั้งนี้และผลกระทบต่อสังคม” เขากล่าว “ในอิหร่านก็เช่นกัน แต่อิหร่านมีเหตุผลที่สังคมยอมรับได้ นั่นคือสงครามครั้งนี้ถูกยัดเยียดให้อิหร่าน และอิหร่านไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากต้องปกป้องตนเอง”

ภาพ: QQMinh88 via ShutterStock

อ้างอิง: