รู้จัก ‘การทูต AI’ เครื่องมือใหม่ของจีน หวังพลิกกระดานขึ้นเป็นผู้นำ AI โลก

ท่ามกลางสมรภูมิการแข่งขันทางเทคโนโลยีที่ดุเดือดระหว่างมหาอำนาจ จีนกำลังเปลี่ยนเวทีการประชุมปัญญาประดิษฐ์ระดับโลก ที่นครเซี่ยงไฮ้ ให้กลายเป็นเวทีประลองกำลังทางภูมิรัฐศาสตร์ครั้งสำคัญ

ประเด็นสำคัญ

เวทีประชุม AI ระดับโลกนี้คืออะไร สำคัญอย่างไร
แนวคิด ‘การทูต AI’ ของสีจิ้นผิงเป็นอย่างไร?

การเข้าร่วมประชุมของ สีจิ้นผิง ประธานาธิบดีจีน ในครั้งนี้ ไม่ได้เป็นเพียงการประกาศศักยภาพทางเทคโนโลยีที่จีนมุ่งมั่นพัฒนาเพื่อพึ่งพาตนเองเท่านั้น แต่ยังเป็นการเปิดหน้าประวัติศาสตร์ใหม่ภายใต้วิสัยทัศน์ ‘การทูต AI’ (AI Diplomacy) ซึ่งมุ่งหวังที่จะเข้าไปมีบทบาทหลักในการกำหนดทิศทางกฎเกณฑ์ของปัญญาประดิษฐ์ระดับสากล พร้อมทั้งใช้เทคโนโลยีล้ำสมัยนี้เป็นข้อเสนอใหม่ เพื่อเชื่อมความสัมพันธ์กับนานาประเทศ

เวทีประชุม AI ระดับโลกนี้คืออะไร สำคัญอย่างไร

งานประชุมปัญญาประดิษฐ์ระดับโลก (World Artificial Intelligence Conference: WAIC) จัดขึ้นเป็นประจำทุกปีที่นครเซี่ยงไฮ้ โดยสีจิ้นผิงได้เข้าร่วมงานนี้เป็นครั้งแรก ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่า รัฐบาลจีนให้ความสำคัญกับ AI ทั้งในแง่การเป็นตัวขับเคลื่อนการเติบโตทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยีเชิงยุทธศาสตร์ระดับโลก

งานนี้เป็นพื้นที่จัดแสดงความก้าวหน้าของเทคโนโลยีจีนที่พัฒนาขึ้นโดยไม่ต้องพึ่งพาสหรัฐอเมริกา เช่น Huawei เปิดตัวระบบประมวลผล AI ขนาดใหญ่ ‘Atlas 950 SuperPoD’ ที่ใช้ชิป Ascend ของตนเองแทนชิปจากบริษัท Nvidia ของสหรัฐฯ รวมไปถึงการแสดงศักยภาพของโมเดล AI ภายในประเทศ เช่น DeepSeek และโมเดลจากสตาร์ทอัพอย่าง Moonshot ที่มีขีดความสามารถใกล้เคียงกับของสหรัฐฯ

งาน WAIC ไม่ได้เป็นเพียงแค่การแสดงเทคโนโลยีอีกต่อไป แต่เป็นพื้นที่ที่จีนใช้ ‘กำหนดวิสัยทัศน์’ ของตนในการแข่งขัน เพื่อสร้างอิทธิพลเหนือกฎเกณฑ์ AI ของโลก โดยเกิดขึ้นในช่วงที่จีนและสหรัฐฯ ภายใต้การบริหารของโดนัลด์ ทรัมป์ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ กำลังเตรียมการเจรจาระดับรัฐบาลด้าน AI เป็นครั้งแรก

ในช่วงก่อนเริ่มงานปีนี้ มี 29 ประเทศ เช่น รัสเซีย บราซิล อินโดนีเซีย รวมถึงกลุ่มประเทศในเอเชียและแอฟริกา ได้ร่วมลงนามก่อตั้ง ‘องค์การความร่วมมือด้าน AI ระดับโลก’ (World AI Cooperation Organization: WAICO) โดยมีสำนักงานใหญ่อยู่ในเซี่ยงไฮ้ ซึ่งองค์กรนี้จะช่วยเพิ่มอิทธิพลให้กับจีนในการเข้าไปมีส่วนร่วมกำหนดมาตรฐานสากลด้าน AI

งาน WAIC ปีนี้จัดขึ้นวันที่ 17 กรกฎาคม โดยมี อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีไทย และผู้นำประเทศอื่นๆ ร่วมการประชุมในครั้งนี้ด้วย

แนวคิด ‘การทูต AI’ ของสีจิ้นผิงเป็นอย่างไร?

ในปัจจุบัน ประเด็นด้าน AI Governance ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของกฎหมายหรือเทคโนโลยีเท่านั้น แต่ได้กลายเป็นสมรภูมิการแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์ระหว่างมหาอำนาจ เพื่อแย่งชิงอิทธิพลในการจัดระเบียบและตั้งกฎกติกาด้าน AI ของโลก

‘การทูต AI’ เสมือนเป็นเครื่องมือสำคัญ ที่สีจิ้นผิงนำมาใช้สร้างพันธมิตรและซื้อใจประชาคมโลก เพื่อนำไปสู่ เป้าหมายหลัก นั่นคือ การก้าวขึ้นเป็นผู้นำด้าน AI Governance ซึ่งจะทำให้จีนมีอำนาจในการจัดระเบียบและตั้งกฎกติกาการใช้งานเทคโนโลยีแห่งอนาคต ซึ่งมีแนวทางสำคัญ คือ

ผลักดัน AI ให้เป็น ‘สินค้าสาธารณะ’ และต่อต้านการผูกขาด

ขณะที่สหรัฐฯ มุ่งเน้นไปที่การแข่งขัน จีนกลับวางตำแหน่งโมเดล AI แบบโอเพนซอร์ส (Open-Source) ที่มีต้นทุนต่ำของตนให้เป็น ‘สินค้าสาธารณะ’ (Public Good) เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทาง AI ของโลก โดยสื่อของรัฐอย่าง People’s Daily เน้นย้ำว่า “AI ต้องไม่มุ่งไปสู่การผูกขาดทางเทคโนโลยี แต่ต้องทำเพื่อรับใช้มนุษยชาติ”

ดึงดูดกลุ่มประเทศกำลังพัฒนา (Global South)

จีนใช้ AI เป็นข้อเสนอทางการทูตใหม่ เพื่อดึงดูดประเทศในซีกโลกใต้ หรือประเทศกำลังพัฒนาที่กำลังถูกทิ้งไว้ข้างหลังในการแข่งขันด้าน AI ให้เข้ามาอยู่ในวงโคจรทางเศรษฐกิจของจีน ตัวอย่างเช่น อินโดนีเซียที่คาดหวังว่า การเข้าร่วม WAICO จะช่วยกระตุ้นการลงทุนในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงภายในประเทศได้

นโยบายการทูตนี้ยังได้ผลประโยชน์ในเชิงเศรษฐกิจด้วย เพราะโมเดล AI ของจีนมีราคาที่ถูกกว่าและมีศักยภาพสูงขึ้น ส่งผลให้แม้แต่บริษัทในตะวันตกอย่าง DoorDash, Siemens หรือ Airbnb ก็เริ่มหันมาใช้เทคโนโลยีของจีนแทน โดยมีปัจจัยผลักดันจากการที่สหรัฐฯ ควบคุมการส่งออกเทคโนโลยี ซึ่งทำให้บริษัทต่างๆ ต้องหลีกเลี่ยงความเสี่ยงจากการพึ่งพาเทคโนโลยีสหรัฐฯ เพียงฝ่ายเดียว

บทบาทของจีนบนเวที WAIC สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า จีนไม่ได้มุ่งหวังเพียงแค่การสร้างระบบนิเวศทางเทคโนโลยีที่พึ่งพาตนเองเพื่อหลุดพ้นจากเงาของสหรัฐฯ เท่านั้น แต่ยังมุ่งมั่นที่จะก้าวขึ้นมาเป็น ‘ผู้นำ’ ในการกำหนดระเบียบและมาตรฐาน AI ของโลก ผ่านการขับเคลื่อน ‘การทูต AI’ ที่ใช้เทคโนโลยีล้ำสมัยเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างพันธมิตร

สมรภูมิปัญญาประดิษฐ์ต่อจากนี้อาจไม่ได้ถูกตัดสินด้วยความก้าวหน้าทางนวัตกรรมเพียงอย่างเดียว แต่ยังชี้วัดกันที่ว่า มหาอำนาจใดจะสามารถสร้างแนวร่วมและครองใจประชาคมโลกได้สำเร็จ

ภาพ: Ng Han Guan / Pool via Reuters

อ้างอิง: