ถอดรหัสเหตุรุนแรงขยายวงสู่สงขลา-สตูล ท่ามกลางการเริ่มภารกิจ ‘คนกลาง’ คนใหม่ อนาคตโต๊ะเจรจาสันติสุขจะเดินหน้าอย่างไร?

ควันไฟและเสียงระเบิดที่ดังกึกก้องขึ้นในพื้นที่ภาคใต้ระลอกล่าสุด เกิดขึ้นประจวบเหมาะกับหมุดหมายทางการทูตครั้งสำคัญ เมื่อ พล.ท. ดาโต๊ะ อะห์หมัด โนรีฮัน บิน ญาลาล ผู้อำนวยความสะดวกการพูดคุยเพื่อสันติสุขคนใหม่ของรัฐบาลมาเลเซีย เดินทางเยือนทำเนียบรัฐบาลไทยอย่างเป็นทางการ

การเดินทางเยือนครั้งนี้มีขึ้น ภายหลังสภาความมั่นคงแห่งชาติมาเลเซียประกาศแต่งตั้งเขาเข้ามาขับเคลื่อนกระบวนการเจรจาแทน ดาโต๊ะ ฮาจี โมฮัมหมัด ราบิน บิน บาซีร์ ที่เพิ่งเสร็จสิ้นภารกิจ

ทว่า บรรยากาศแห่งความพยายามฟื้นฟูสันติภาพกลับถูกท้าทายด้วยระลอกการโจมตีที่ขยายวงกว้างออกนอกพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ดั้งเดิม ไปสู่จังหวัดสงขลาและสตูลอย่างมีนัยสำคัญ

เหตุรุนแรงที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาใกล้เคียงกับการเริ่มภารกิจของผู้อำนวยความสะดวกคนใหม่ ทำให้เกิดคำถามว่า สถานการณ์ดังกล่าวอาจส่งผลต่อบรรยากาศและอำนาจต่อรองในกระบวนการพูดคุยสันติสุขอย่างไร อย่างไรก็ตาม ขณะนี้ยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่าเหตุการณ์ทั้งหมดมีผู้สั่งการกลุ่มเดียวกัน หรือมีเป้าหมายโดยตรงเพื่อกดดันการเจรจา

ในคืนวันที่ 10 พฤศจิกายน กลุ่มผู้ก่อเหตุกระจายกำลังบุกก่อกวน ลอบวางระเบิดแสวงเครื่อง วางเพลิง และทำลายกล้องวงจรปิดรวม 8 จุด ใน 5 อำเภอของจังหวัดยะลา

เหตุการณ์ที่รุนแรงที่สุดเกิดขึ้นที่ อบต.ยะลา โดยคนร้ายบุกควบคุมตัวและจับมัดมือเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัย 5 คน ก่อนลอบวางระเบิดและเผาทำลายอาคารที่ทำการรวมถึงรถดับเพลิงและรถเก็บขยะจนได้รับความเสียหายหนัก

ต่อเนื่องมาถึงช่วงเช้าวันที่ 11 พฤศจิกายน เกิดเหตุลอบวางระเบิดเสาไฟฟ้าใน 3 อำเภอของจังหวัดสงขลา ได้แก่ จะนะ สะเดา และนาหม่อม ส่งผลให้เสาไฟฟ้าหักโค่นและเสียหายรวม 5 ต้น

ขณะเดียวกันที่จังหวัดสตูล คนร้ายได้ลอบวางระเบิดเสาไฟฟ้าในอำเภอควนกาหลง และมีรายงานเสียงระเบิด 2 ครั้งที่อำเภอทุ่งหว้า

จนสะเก็ดระเบิดพุ่งเจาะรถตู้รับส่งนักเรียนโรงเรียนวิเชียรมาตุ ส่งผลให้นักเรียนผู้บริสุทธิ์ได้รับบาดเจ็บ 3 ราย

นอกจากนี้ เจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงยังตรวจพบและนำรถยนต์ต้องสงสัยตามข้อมูลด้านการข่าวเกี่ยวกับความเคลื่อนไหวในการเตรียมก่อเหตุคาร์บอมบ์เข้าตรวจสอบ พร้อมเชิญตัวผู้ขับขี่ไปซักถามเพิ่มเติมที่ สภ.หนองจิก จังหวัดปัตตานี

โดยหน่วยงานความมั่นคงย้ำว่า การตรวจสอบดังกล่าวยังไม่ถือเป็นการกล่าวหาว่าผู้ขับขี่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเตรียมก่อเหตุ เหตุการณ์หลายจุดมีลักษณะมุ่งทำลายโครงสร้างพื้นฐานและทรัพย์สินสาธารณะ ขณะที่เจ้าหน้าที่ยังอยู่ระหว่างตรวจสอบความเชื่อมโยงของแต่ละเหตุการณ์

ท่ามกลางสถานการณ์ที่ปะทุขึ้นอย่างรวดเร็ว โปรไฟล์ของ พล.ท. ดาโต๊ะ อะห์หมัด โนรีฮัน บิน ญาลาล ผู้อำนวยความสะดวกคนใหม่ กลับถูกจับตามองเป็นพิเศษในฐานะอดีตนายทหารระดับสูงผู้มีประสบการณ์ในกองทัพมาเลเซียนานกว่า 33 ปี

ตำแหน่งสำคัญก่อนเกษียณอายุราชการคืออดีตผู้อำนวยการใหญ่สำนักข่าวกรองกลาโหมคนที่ 17 ของมาเลเซีย ซึ่งมีความเชี่ยวชาญทั้งงานวิเคราะห์ความมั่นคง ข่าวกรองยุทธศาสตร์ และการบริหารจัดการปฏิบัติการระหว่างประเทศ

ในการเยือนทำเนียบรัฐบาลครั้งนี้ ฐนัตถ์ สุวรรณานนท์ ผู้อำนวยการสำนักข่าวกรองแห่งชาติ ในฐานะหัวหน้าคณะพูดคุยสันติสุขฯ ฝ่ายไทย ได้นำเขาเข้าพบ พล.อ. ชัยพฤกษ์ ด้วงประพัฒน์ เลขาธิการ สมช. เพื่อแนะนำตัวและวางกรอบประสานงานร่วมกัน

การที่หัวหน้าคณะพูดคุยฝ่ายไทยและผู้อำนวยความสะดวกฝ่ายมาเลเซียต่างมีประสบการณ์ด้านข่าวกรอง อาจเป็นปัจจัยที่ช่วยให้การประเมินสถานการณ์และประสานงานระหว่างกันมีความเข้าใจมากขึ้น แต่ประสิทธิผลของกระบวนการเจรจายังขึ้นอยู่กับปัจจัยทางการเมือง ความไว้วางใจ และความพร้อมของคู่ขัดแย้ง

ในมิติทางการเมือง วันมูหะมัดนอร์ มะทา ประธานที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี ได้เปิดห้องทำงานตึกบัญชาการ 2 ต้อนรับการเข้าพบเป็นการส่วนตัวของผู้อำนวยความสะดวกคนใหม่ตามคำแนะนำของ อันวาร์ อิบราฮิม นายกรัฐมนตรีมาเลเซีย

วันมูหะมัดนอร์ยังสะท้อนมุมมองส่วนตัวถึงเหตุรุนแรงที่ขยายวงสู่สงขลาและสตูล ว่า “เป้าหมายไม่ใช่ชีวิตและทรัพย์สิน แต่ต้องการให้เป็นข่าวเพื่อแสดงว่าฝ่ายที่เห็นต่างยังมีตัวตน คาดเดาว่าต้องการให้มีการเจรจากับฝ่ายผู้แทนโดยเร็วเพื่อหาข้อสรุป”

วันมูหะมัดนอร์ยังเปิดเผยว่า ผู้อำนวยความสะดวกคนใหม่มีเครือญาติอยู่ที่รัฐกลันตัน และมีแผนจะลงพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ เพื่อพูดคุยสร้างความเข้าใจกับคนในพื้นที่ด้วยตนเอง

ขณะที่ สีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ในฐานะประธานคณะกรรมการผู้แทนพิเศษของรัฐบาลฯ กล่าวยอมรับอย่างตรงไปตรงมาว่า “สถานการณ์น่าเป็นห่วง ทุกเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นแบบนี้เราต้องไปดูว่ามันเกิดขึ้นเพราะอะไร และตอนนี้นโยบายเกี่ยวกับจังหวัดชายแดนภาคใต้ เราต้องมีการทบทวนในภาพรวมทั้งหมด”

ทางด้าน อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ได้กล่าวย้ำถึงแนวทางการรับมือว่า หน่วยงานความมั่นคงทุกภาคส่วนจำเป็นต้องเพิ่มและกระชับแผนปฏิบัติการให้รัดกุมยิ่งขึ้น

“การเจรจาพูดคุยกับอีกฝั่งหนึ่ง ก็ต้องยกประเด็นนี้ขึ้นมา แต่การปราบปรามก็ต้องดำเนินการควบคู่กันไป บางทีเราต้องการให้เกิดความสงบ ต้องการไม่ให้มีการปะทะเกิดขึ้น เราก็ได้แต่เฝ้าระวัง พอเฝ้าระวัง เขาก็จะล้ำเส้นแบบนี้อยู่เรื่อย” นายกรัฐมนตรีกล่าว

ท่าทีดังกล่าวสอดรับกับการวิเคราะห์ของผู้อำนวยการสำนักข่าวกรองแห่งชาติที่เคยประเมินปัจจัยความรุนแรงไว้ว่า มักเกิดขึ้นเพื่อสร้างอำนาจต่อรองบนโต๊ะเจรจา และเตือนว่าฝ่ายไทยต้องไม่เร่งรีบจนตกเป็นฝ่ายเสียเปรียบ ท่าทีของผู้นำฝ่ายนโยบายและฝ่ายความมั่นคงไทยชุดนี้จึงสะท้อนชัดว่าจะไม่ยอมอ่อนข้อให้กับการใช้กำลังกดดันนอกกติกาของกลุ่มติดอาวุธ

ฟากฝั่งขบวนการผู้เห็นต่าง ดร.นิกมะตุลลา ซรี โฆษกขบวนการแนวร่วมปฏิวัติแห่งชาติมลายูปาตานี (BRN) ได้เผยแพร่วิดีโอแสดงความยินดีต่อผู้อำนวยความสะดวกคนใหม่ แต่ยังคงย้ำจุดยืนอย่างหนักแน่นว่าการหยุดยิงเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ และต้องแก้ปัญหาทางการเมืองที่รากเหง้า

ขณะที่ กัสตูรี มาห์โกตา ประธานขบวนการพูโล (PULO) ได้ร่อนจดหมายเปิดผนึกแสดงความหวังว่า ประสบการณ์ด้านความมั่นคงกว่า 3 ทศวรรษของ พล.ท. ดาโต๊ะ อะห์หมัด จะช่วยผลักดันกระบวนการพูดคุยให้ครอบคลุมทุกกลุ่มอย่างแท้จริง

ตลอดระยะเวลากว่า 22 ปี นับตั้งแต่เหตุความไม่สงบระลอกใหม่ปะทุขึ้นในปี 2547 มีผู้เสียชีวิตแล้วหลายพันคน และผู้ได้รับบาดเจ็บอีกจำนวนมาก สะท้อนความสูญเสียที่ยังดำเนินต่อเนื่อง

หลังจากนี้ ทุกสายตาจึงจับจ้องไปยังการเดินทางเยือนไทยของ อันวาร์ อิบราฮิม นายกรัฐมนตรีมาเลเซีย ในวันที่ 8-9 ธันวาคมนี้ ว่าจะเป็นกุญแจเปิดทางสู่การเจรจารอบใหม่ และผลักดันเป้าหมายยุติเหตุความไม่สงบภายในปี 2570 ได้จริงหรือไม่