การพบชิ้นส่วนกระดูกบริเวณริมอ่างเก็บน้ำในจังหวัดชัยภูมิเมื่อ 10 ปีก่อน นำไปสู่การค้นพบไดโนเสาร์ชนิดใหม่ที่มีขนาดร่างกายมหึมา คอยาว หางยาว และกินพืชเป็นอาหาร ซึ่งล่าสุดได้รับการยืนยันว่าเป็นไดโนเสาร์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีการค้นพบในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
คณะนักวิจัยในประเทศไทยและจากลอนดอนได้ตั้งชื่อไดโนเสาร์ชนิดนี้ว่า ‘นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส’ (Nagatitan chaiyaphumensis) โดยผลการศึกษาที่ตีพิมพ์ในวารสาร Scientific Reports เมื่อวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา ระบุว่า มันมีน้ำหนักโดยประมาณถึง 27 ตัน และมีความยาวลำตัวประมาณ 27 เมตร เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น ไดโนเสาร์พันธุ์นักล่าอย่าง ที-เร็กซ์ ที่มีขนาดตัวใหญ่ ยังมีน้ำหนักเพียง 4-7 ตัน และยาวประมาณ 12 เมตรเท่านั้น
‘นาคาไททัน’ จัดอยู่ในกลุ่มซอโรพอด (Sauropod) ซึ่งเป็นสัตว์บกที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่โลกเคยมีมา ไดโนเสาร์กลุ่มนี้มีลักษณะเด่นคือ กินพืช คอยาว ขาหนา และมีลำตัวขนาดใหญ่เพื่อรองรับระบบย่อยอาหาร เช่นเดียวกับสายพันธุ์ที่เรารู้จักกันดีอย่าง ดิพโพลโดคัส (Diplodocus) และบรอนโตซอรัส (Brontosaurus)
ฐิติวุฒิ เศรษฐพานิชสกุล นักบรรพชีวินวิทยาและนักศึกษาปริญญาเอกจาก University College London (UCL) หนึ่งในนักวิจัยและเป็นผู้นิพนธ์หลักของงานวิจัย ให้สัมภาษณ์กับ CNN ว่า “เราไม่ค่อยพบตัวอย่างที่มีขนาดใหญ่ระดับนี้ในไทย ตอนที่ผมเห็นกระดูกต้นขาหน้าครั้งแรก มันสูงกว่าตัวผมเสียอีก” โดยกระดูกขาหน้าท่อนบนของได้โนเสาร์ที่ถูกค้นพบนี้ มีความยาวถึง 178 เซนติเมตรเลยทีเดียว เขาเสริมด้วยว่า ไดโนเสาร์ตัวนี้มีขนาดใหญ่กว่าซอโรพอดชนิดอื่นๆ ที่เคยพบในไทยถึงสองเท่า
จุดเริ่มต้นของการค้นพบครั้งประวัติศาสตร์
จุดเริ่มต้นของการค้นพบเกิดขึ้นในปี 2016 เมื่อชาวบ้านพนังเสื่อ อำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ พบฟอสซิลหลายชิ้นบริเวณริมอ่างเก็บน้ำในช่วงฤดูแล้งที่ระดับน้ำลดลง หลังจากนั้นทีมวิจัยได้ลงพื้นที่สำรวจและขุดค้นอย่างต่อเนื่องระหว่างปี 2016-2019 และมีการขุดค้นเพิ่มเติมในปี 2024
คณะนักวิจัย ซึ่งประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญจาก UCL, กรมทรัพยากรธรณี, มหาวิทยาลัยมหาสารคาม และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี ได้ใช้เทคโนโลยีสแกน 3 มิติ เพื่อวิเคราะห์ชิ้นส่วนกระดูกขาหน้า กระดูกสันหลัง ซี่โครง และเชิงกราน จนกระทั่งยืนยันได้ว่าเป็นสายพันธุ์ที่ไม่เคยถูกค้นพบมาก่อน
สำหรับชื่อ ‘นาคาไททัน’ มีที่มามาจากคำว่า ‘นาค’ หมายถึง พญานาคตามคติความเชื่อพื้นบ้านในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
“พญานาคมักเกี่ยวข้องกับน้ำ และเมื่อเราพบไดโนเสาร์ตัวนี้ที่ริมสระน้ำ ชื่อของพญานาคจึงดูเหมาะสมที่สุด” ฐิติวุฒิกล่าว
ส่วนคำว่า ‘ไททัน’ หมายถึงยักษ์ในตำนานกรีก สื่อถึงไดโนเสาร์คอยาวขนาดมหึมา และ ‘ชัยภูมิเอนซิส’ ตั้งชื่อตามจังหวัดชัยภูมิ ซึ่งเป็นแหล่งค้นพบ
“นี่เหมือนเป็นการทำตามสัญญาในวัยเด็กของผม ที่เคยตั้งใจไว้ว่าวันหนึ่งจะตั้งชื่อไดโนเสาร์ให้ได้ และผมอยากให้มันเป็นไดโนเสาร์จากประเทศไทย” ฐิติวุฒิกล่าว
ไทย แหล่งขุมทรัพย์ฟอสซิลที่หลากหลายที่สุดแห่งหนึ่งในเอเชีย
ผลการศึกษาระบุว่า นาคาไททัน น่าจะมีชีวิตอยู่ในช่วงปลายยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) ประมาณ 100-120 ล้านปีก่อน โดยอาศัยอยู่ร่วมกับไดโนเสาร์กินพืชขนาดเล็กและขนาดกลาง คล้ายกับ อิกัวโนดอน (Iguanodons) รวมถึงไดโนเสาร์สายพันธุ์ดึกดำบรรพ์ที่เป็นต้นตระกูลของกลุ่ม เซราโตปเซียน (Ceratopsians) หรือกลุ่มเดียวกับพวก ไตรเซอราทอปส์ (Triceratops)
ในยุคนั้น สภาพแวดล้อมมีลักษณะ ‘แห้งและอุ่นมาก’ โดยบริเวณที่ค้นพบไดโนเสาร์เป็นระบบแม่น้ำแบบโค้งตวัด (Meandering River System) ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของปลาน้ำจืด ฉลามน้ำจืด จระเข้ และเต่า
ฐิติวุฒิยังกล่าวด้วยว่า ประเทศไทยเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มี ‘ความหลากหลายของฟอสซิลไดโนเสาร์สูงที่สุด’ ในทวีปเอเชีย ส่วนหนึ่งเป็นเพราะไทยมีชั้นหินตะกอนที่หนามากจากมหายุคมีโซโซอิก (Mesozoic Era) หรือประมาณ 66 – 252 ล้านปีก่อน
“หินเหล่านี้เผชิญกับฝนและพืชพรรณปกคลุมน้อยกว่า ซึ่งปัจจัยเหล่านี้อาจกัดเซาะหรือทำลายกระดูกเหล่านั้นให้เสียหายได้” เขากล่าวเสริม
ปัจจุบันได้มีการจัดตั้งศูนย์วิจัยขึ้นที่แหล่งค้นพบ และมีการจัดแสดงหุ่นจำลองขนาดเท่าตัวจริงของ ‘นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส’ ให้ประชาชนได้เข้าชมกัน ณ พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ไทย (Thainosaur Museum) เอเชียทีค เดอะ ริเวอร์ฟร้อนท์ กรุงเทพมหานคร
ภาพ: Patchanop Boonsai / Handout via Reuters
อ้างอิง:
