เลือกตั้ง 2569 : ‘วิกฤตโต๊ะบุฟเฟต์’ เมนูกองทุนประกันสังคม ใครมาก่อน…ได้ก่อน (ถังแตก)

หรือปัญหากองทุนประกันสังคม กำลังระเบิดเวลาเศรษฐกิจไทย จุดชนวนเสมือน ‘วิกฤตโต๊ะบุฟเฟต์’ ?

ผ่านพ้นไปแล้วสำหรับเลือกตั้งล่วงหน้าอันคึกคัก และก่อนจะไปถึงวันเลือกตั้ง 2569 ในวันที่ 8 ก.พ. กระแสวิจารณ์การบริหารกองทุนประกันสังคม ยังคงทวีความร้อนแรง สะเทือนความเชื่อมั่นของผู้ประกันตนกว่า 24.5 ล้านคน

นำมาสู่การถกเถียงในประเด็น ‘แยกสำนักงานประกันสังคมออกจากระบบราชการ’ ซึ่งถูกยกระดับขึ้นเป็นนโยบายสำคัญศึกเลือกตั้ง 2569

โดยหากดูแนวคิดพรรคการเมืองเล็กใหญ่แทบทุกพรรค ต่างแสดงจุดยืนชัดเจนว่า ‘โครงสร้างการบริหารแบบราชการในปัจจุบันนั้นไม่ตอบโจทย์อีกต่อไป’

รัฐบาลจำเป็นต้องยกระดับประกันสังคมให้เป็นองค์กรอิสระ เพื่อเพิ่มความโปร่งใส

ความเป็นมืออาชีพ และลดความเสี่ยงจากการแทรกแซงทางการเมือง

เริ่มตั้งแต่พรรคภูมิใจไทย พรรคประชาชน พรรคไทยสร้างไทย พรรคโอกาสใหม่ เห็นพ้องแยกประกันสังคมออกจากระบบราชการ

ขณะที่พรรคพลังประชารัฐ เปิดทางศึกษาการบริหารตาม ‘โมเดล กบข.’ ด้านพรรคเพื่อไทยเดินหน้าปฏิรูปทั้งระบบ ส่วนพรรคประชาธิปัตย์แนะผ่าตัดใหญ่ ยกระดับประกันสังคมเป็นองค์กรอิสระ

แม้แต่นักวิชาการจากหลายสถาบัน รวมถึง TDRI ยังเสนอให้แยกกองทุนบำนาญออกมาเป็นองค์กรอิสระเฉพาะ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความมั่นคงในระยะยาว

ภาพรวมจึงจะเห็นว่า ถึงเวลาที่ต้อง ‘รื้อใหญ่’ ก่อนสายเกินแก้!

วิกฤตโต๊ะบุฟเฟต์ ใครมาก่อน…ได้ก่อน (ถังแตก)!

สอดคล้อง ดร. กอบศักดิ์ ภูตระกูล กรรมการรองผู้จัดการใหญ่ ธนาคารกรุงเทพ และประธานกรรมการสภาธุรกิจตลาดทุนไทย (FETCO) เปิดเผยว่า กองทุนประกันสังคมกำลังเผชิญกับสิ่งที่เรียกว่า ‘วิกฤตโต๊ะบุฟเฟต์’

สถานการณ์ในวันนี้เปรียบเสมือนผู้ที่เข้ารับประทานบุฟเฟต์ในรอบแรก ซึ่งสามารถตักอาหารได้อย่าง ‘อิ่มหนำ’ พูดกันง่ายๆคือ ใครมาก่อน ตักก่อนได้เปรียบ แต่ด้วยโครงสร้างประชากรที่กำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงวัย (Aging Society) ขณะเดียวกันอัตราการเกิดลดลงอย่างต่อเนื่อง

หากไม่มีการปฏิรูปอย่างเร่งด่วน แรงงานรุ่นใหม่ที่ส่งเงินสมทบอยู่ในปัจจุบัน อาจเหลือเพียง ‘ข้าวเปล่า’ ให้รับประทานเมื่อถึงวัยเกษียณ

ยิ่งไปกว่านั้น การบริหารเงินในลักษณะ ‘ฝากไว้กับธนาคาร’ ที่ให้ผลตอบแทนเฉลี่ยเพียง 2% ที่มีสัดส่วนการลงทุนในสินทรัพย์เสี่ยงต่ำ จะทำให้เงินออมเพียงพอใช้จ่ายได้แค่ถึงอายุประมาณ 70 ปี เท่านั้น

ฉะนั้น หากเราเริ่มปฏิรูปวันนี้ ยังไม่สาย ผลกระทบไม่รุนแรง เช่น ปรับเงินสมทบหรือลดสิทธิประโยชน์เพียง 15% แต่ถ้าปล่อยจนวิกฤตจนถึงทางตัน สิทธิประโยชน์อาจถูกหั่นครึ่ง หรือประชาชนต้องแบกรับเงินสมทบเพิ่มขึ้นเป็นเท่าตัว เหมือนที่เคยเกิดขึ้นแล้วในหลายประเทศทั้งสภาพยุโรป (EU) และสหรัฐอเมริกา

ข่าวที่เกี่ยวข้อง:

• เปิด 5 ประเทศที่มีระบบประกันสังคม เหมาะแก่การใช้ชีวิตหลังเกษียณ 
• ควรเอาประกันสังคมออกจากระบบราชการหรือไม่
• คู่มือประกันสังคม 101 ฉบับมนุษย์เงินเดือน ปูพื้นฐานตั้งแต่หน้าที่กองทุน 
• เปิดทางรอด-ต่อลมหายใจ ‘กองทุนประกันสังคม’ อยากอยู่รอดเกิน 25 ปี ต้องปฎิรูปเชิงโครงสร้างครั้งใหญ่

ทั้งนี้ ส่วนตัวมองว่า การปรับโครงสร้างกองทุนประกันสังคม ไม่จำเป็นต้องแยกออกจากระบบราชการเพียงอย่างเดียว หากแต่หัวใจสำคัญอยู่ที่ ‘การยกระดับการบริหารจัดการเงินลงทุนให้มีความเป็นมืออาชีพ’ มากขึ้น

ถอดโมเดล ธปท. บริหารจัดการเงินสำรองระหว่างประเทศ มาปรับใช้

อีกแนวทางหนึ่งที่น่าสนใจ คือ การนำโมเดลการบริหารจัดการเงินสำรองระหว่างประเทศของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) มาเป็นต้นแบบ

กล่าวคือ แบ่งสัดส่วนเงินลงทุนออกเป็น 2 ส่วน ส่วนหนึ่งบริหารจัดการภายในองค์กร และอีกส่วนหนึ่งว่าจ้างผู้เชี่ยวชาญหรือผู้จัดการกองทุนมืออาชีพจากภายนอกเข้ามาดำเนินการ เพื่อให้เกิดการเปรียบเทียบประสิทธิภาพ

โดยหากสามารถเพิ่มผลตอบแทนจากการลงทุนได้เพียง 0.5-1% ก็จะช่วยยืดอายุความมั่นคงของกองทุนออกไปได้มากกว่า 5 ปี และเสริมเสถียรภาพให้กองทุนมีศักยภาพเพียงพอในการดูแลผู้ประกันตนในระยะยาว

“ผมว่ามองว่า นี่ไม่ใช่เรื่องใหม่ เราพูดกันบ่อยครั้ง แต่ถึงเวลาแล้วหรือไม่ ที่ควรมีการจัดตั้งหน่วยงานหรือสำนักงานเฉพาะ ที่มีบุคลากรผู้เชี่ยวชาญทำหน้าที่ดูแลเงินสมทบของประชาชนโดยตรง เพื่อสร้างความมั่นใจว่าเงินที่ผู้ประกันตนส่งเข้ากองทุนจะได้รับการบริหารอย่างรอบคอบ โปร่งใส และสามารถงอกเงยเพื่อนำกลับมาใช้ในอนาคตได้อย่างยั่งยืน”

อีกทั้ง ควบคู่ไปกับการมีฝ่ายวิเคราะห์ข้อมูลและประเมินผลการดำเนินงานในรูปแบบคณะกรรมการอิสระ ซึ่งประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญด้านการลงทุน บัญชี และเศรษฐศาสตร์ชั้นนำ ทำหน้าที่กำกับดูแลให้การลงทุนเป็นไปอย่างโปร่งใส ตรวจสอบได้ ประเมินความคุ้มค่าและความเหมาะสมของสิทธิประโยชน์ในระยะยาว ตลอดจนช่วยลดแรงกดดันและการแทรกแซงทางการเมือง

ไม่เช่นนั้นเงินสะสมอันมหาศาลล้านล้านบาท อนาคตอันใกล้ที่ไทยกำลังจะก้าวสู่สังคม ‘คนแก่ล้น เด็กเกิดน้อย’ แต่คนเกษียณเพิ่มขึ้น “กำลังปะทุเป็นภาวะบุฟเฟต์ที่อาหารกำลังหมด

ท้ายที่สุดแรงงานรุ่นใหม่ Gen Z-Y วันนี้ ที่ส่งเงินสมทบ อาจไม่มีเหลือเงินเพียงพอให้ใช้ในวันที่ตนเองเกษียณ”

ภาพ : Thomas Barwick / Getty images