ภารกิจการปฏิวัติฟุตบอลอิตาลีของ เปาโล มัลดินี

ข่าวการแต่งตั้ง เปาโล มัลดินี ขึ้นเป็นผู้อำนวยการเทคนิคของทีมชาติอิตาลี ไม่ได้มีความหมายเพียงว่า สหพันธ์ฟุตบอลอิตาลี หรือ FIGC ต้องการดึงตำนานคนหนึ่งกลับมาช่วยงานเบื้องหลัง

แต่สะท้อนว่า FIGC ยอมรับแล้วว่า ปัญหาของอัซซูรีไม่ได้อยู่แค่ที่โค้ชคนก่อน หรือผลการแข่งขันในทัวร์นาเมนต์ล่าสุด หากเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่ฝังลึกตั้งแต่ระบบเยาวชน วิธีคิดทางแท็กติก ไปจนถึงความสัมพันธ์ระหว่างทีมชาติกับสโมสร

การดึงมัลดินีเข้ามาจึงเป็นความพยายามสร้างศูนย์กลางอำนาจทางฟุตบอลขึ้นมาใหม่ และทำให้ทีมชาติอิตาลีมีทิศทางระยะยาวที่ชัดเจนกว่าการเปลี่ยนโค้ชตามวัฏจักรแห่งความผิดหวัง

สิ่งสำคัญที่สุดของการแต่งตั้งครั้งนี้คือ มัลดินีไม่ได้รับบทบาทเชิงสัญลักษณ์ เขาจะมีอำนาจดูแลวงการฟุตบอลอิตาลีอย่างแท้จริง เริ่มต้นจากการประสานงาน ควบคุมทิศทางฝ่ายเทคนิค วางแนวทางการพัฒนาเยาวชน และมีบทบาทโดยตรงในการเลือกหัวหน้าโค้ชทีมชาติชุดใหญ่

นี่คือขอบเขตงานที่กว้างกว่าตำแหน่งผู้อำนวยการเทคนิคในความหมายทั่วไป เพราะเขาไม่ได้ถูกจ้างมาเพื่อแสดงความคิดเห็นจากข้างสนาม แต่ถูกมอบหมายให้สร้างโครงสร้างซึ่งเชื่อมฟุตบอลอิตาลีทุกระดับเข้าด้วยกัน ตั้งแต่ทีมเยาวชน ‘อัซซูรินี’ จนไปถึงชุดใหญ่อย่าง ‘อัซซูรี’

เงื่อนไขสำคัญที่ทำให้มัลดินียอมรับงานคือ เขาต้องได้รับอิสระในการตัดสินใจอย่างแท้จริง ไม่ใช่เข้ามาเป็นเพียงตำนานที่ช่วยสร้างความน่าเชื่อถือให้ฝ่ายบริหาร

แนวทางนี้สอดคล้องกับบุคลิกตลอดอาชีพของเขา เพราะมัลดินีไม่เคยเป็นคนที่ยอมรับบทบาทครึ่งกลาง

เมื่อทำงานกับเอซี มิลาน เขาเคยแสดงให้เห็นว่า พร้อมยืนหยัดกับแนวทางของตัวเอง ทั้งในเรื่องการเลือกนักเตะ การสร้างทีม และการวางโครงสร้างระยะยาว

การปฏิรูปทีมชาติอิตาลีจึงจะเริ่มต้นได้จริง ก็ต่อเมื่อ FIGC ยอมให้เขาเป็นผู้ตัดสินฟุตบอล ไม่ใช่เพียงผู้รับผิดชอบภาพลักษณ์

คุณสมบัติของมัลดินีไม่ได้มาจากชื่อเสียงในฐานะอดีตกัปตันทีมชาติเท่านั้น ช่วงเวลาที่เขาทำงานเป็นผู้อำนวยการเทคนิคของเอซี มิลาน คือหลักฐานสำคัญว่า เขาสามารถเปลี่ยนความเข้าใจฟุตบอลให้กลายเป็นโครงสร้างการแข่งขันได้จริง

มิลานภายใต้การดูแลของเขาเลือกสร้างทีมด้วยการผสมผสานนักเตะประสบการณ์สูงเข้ากับผู้เล่นอายุน้อย ใช้งบประมาณอย่างระมัดระวัง และค่อย ๆ สร้างความมั่นคงจนกลับมาคว้าแชมป์เซเรีย อาในปี 2022 หลังห่างหายไปนานกว่าทศวรรษ

ความสำเร็จนั้นไม่ได้เกิดจากการทุ่มเงินซื้อชื่อดังจำนวนมาก แต่เกิดจากการประเมินศักยภาพ การเข้าใจบุคลิกนักเตะ และการสร้างสภาพแวดล้อมที่ทำให้ผู้เล่นเติบโต

มัลดินีวางใจในนักเตะซึ่งยังไม่ได้รับการยอมรับเต็มที่ และช่วยให้หลายคนก้าวขึ้นมาเป็นแกนหลักของทีม นี่คือคุณสมบัติที่ทีมชาติอิตาลีกำลังต้องการอย่างยิ่ง เพราะปัญหาหลักของอัซซูรีในช่วงหลังไม่ใช่การไม่มีนักฟุตบอลพรสวรรค์ แต่คือการขาดระบบที่เชื่อมต่อผู้เล่นเหล่านั้นเข้าสู่ทีมชาติอย่างต่อเนื่องและมีทิศทาง

แม้ขอบเขตงานของมัลดินีจะใหญ่กว่าการเลือกโค้ช แต่การแต่งตั้งหัวหน้าโค้ชคนใหม่คือการตัดสินใจแรกที่จะแสดงให้เห็นว่า การปฏิวัติครั้งนี้จริงจังเพียงใด

เพราะรายชื่อที่ถูกเชื่อมโยงกับตำแหน่งนี้มีทั้ง เป๊ป กวาร์ดิโอลา, อันเดรีย ปิร์โล, โรแบร์โต มันชินี และ อันโตนิโอ คอนเต ซึ่งแต่ละคนแทบเป็นตัวแทนของแนวคิดฟุตบอลคนละแบบ การเลือกใครจึงไม่ใช่เพียงการเลือกผู้จัดการทีม แต่เป็นการเลือกทิศทางทางวัฒนธรรมของอิตาลีในอนาคต

กวาร์ดิโอลาคือตัวเลือกที่ทะเยอทะยานที่สุด เพราะข้อเสนอที่มัลดินี นำไปพูดคุย ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการคุมทีมชาติผ่านรอบคัดเลือกหรือทัวร์นาเมนต์หนึ่ง แต่เป็นการเชิญให้เขามีส่วนเปลี่ยนแนวคิดฟุตบอลอิตาลีทั้งระบบ ตั้งแต่ปรัชญาการเล่น การพัฒนาเยาวชน ไปจนถึงหลักสูตรโค้ช

ลักษณะโครงการคล้ายกับอิทธิพลที่ โยฮัน ครัฟฟ์ เคยสร้างไว้กับบาร์เซโลนาและฟุตบอลสเปน หากกวาร์ดิโอลาตอบรับ นั่นจะเป็นสัญญาณว่า FIGC พร้อมเปลี่ยนแปลงในระดับรากฐานจริง ๆ

ความพยายามดึงกวาร์ดิโอลามาคุมอิตาลีสะท้อนความคิดแบบใหม่ของมัลดินี เขาไม่ได้เริ่มต้นจากคำถามว่า ใครคือโค้ชอิตาลีที่เหมาะสมที่สุด แต่ถามว่า ใครสามารถเปลี่ยนวิธีคิดของฟุตบอลอิตาลีได้มากที่สุด

ในมุมนี้ กวาร์ดิโอลาจึงเป็นตัวเลือกที่สมเหตุสมผล เพราะเขาเป็นโค้ชที่ไม่ได้สร้างเพียงทีมแชมป์ แต่เปลี่ยนวิธีที่สโมสรและลีกต่าง ๆ เข้าใจเรื่องพื้นที่ การครองบอล และการสร้างเกมจากแดนหลัง

ปัญหาใหญ่ไม่ใช่เรื่องเงิน ตามคำอธิบายของมัลดินีซึ่งปฏิเสธรายงานว่า กวาร์ดิโอลาเรียกร้องค่าเหนื่อย 20 ล้านยูโร แต่คือการตัดสินใจด้านชีวิต

หลังผ่านการทำงานอันเข้มข้นกับแมนเชสเตอร์ ซิตี้มายาวนาน กวาร์ดิโอลาต้องการพัก ใช้เวลากับครอบครัว และลดความกดดันของฟุตบอลระดับสโมสร

อย่างไรก็ตาม งานทีมชาติอาจมีจังหวะชีวิตที่ต่างออกไป และความท้าทายในการทิ้งมรดกให้กับประเทศที่มีวัฒนธรรมฟุตบอลลึกซึ้ง ก็อาจมากพอให้เขาหยุดคิดก่อนตอบรับหรือปฏิเสธ

หากกวาร์ดิโอลาปฏิเสธ ตัวเลือกคนต่อไปจะบอกได้ชัดเจนว่า มัลดินีต้องการเปลี่ยนอิตาลีไปทางใด อันเดรีย ปิร์โล เป็นชื่อที่สอดคล้องกับภาพของฟุตบอลสมัยใหม่ เน้นการครองบอล การใช้ผู้เล่นเทคนิคดี และการสร้างทีมด้วยความคิดเชิงรุก

แม้ประสบการณ์การคุมทีมของเขายังไม่ประสบความสำเร็จมากนัก แต่มัลดินีอาจมองเห็นศักยภาพระยะยาว และเชื่อว่าโค้ชซึ่งเติบโตไปพร้อมกับโครงการ อาจเหมาะกับการสร้างยุคใหม่มากกว่าการเลือกคนที่มีผลงานสำเร็จรูป

ในอีกด้านหนึ่ง โรแบร์โต มันชินี คือทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า เพราะเคยพาอิตาลีคว้าแชมป์ยูโร 2020 และแสดงให้เห็นว่า อัซซูรีสามารถเล่นฟุตบอลเชิงรุกได้โดยไม่ทิ้งความเป็นอิตาลี

ส่วน อันโตนิโอ คอนเต เป็นตัวแทนของฟุตบอลที่เข้มข้น มีระเบียบ และมุ่งผลการแข่งขันสูงสุด ความแตกต่างของสามคนนี้จึงชัดเจน

ปิร์โลหมายถึงอนาคต มันชินีหมายถึงการฟื้นสิ่งที่เคยสำเร็จ ส่วนคอนเตหมายถึงการกลับไปพึ่งความแข็งแกร่งและวินัยแบบดั้งเดิม

อย่างไรก็ตามต่อให้มัลดินีเลือกโค้ชได้ถูกต้อง การเปลี่ยนทีมชาติอิตาลีก็ไม่อาจเกิดขึ้นได้ หากสโมสรในเซเรีย อาไม่ร่วมมือ

ปัญหาที่ถูกพูดถึงมานานคือ นักเตะอิตาลีอายุน้อยได้รับโอกาสลงสนามไม่เพียงพอ ขณะที่สโมสรจำนวนมากเลือกใช้นักเตะต่างชาติซึ่งพร้อมเล่นทันทีมากกว่าลงทุนกับเยาวชนในประเทศ

ผลลัพธ์คือทีมชาติขาดผู้เล่นที่มีประสบการณ์ผ่านการแข่งขันระดับสูงอย่างสม่ำเสมอ และโค้ชทีมชาติต้องเลือกจากฐานนักเตะที่แคบลงเรื่อย ๆ

มัลดินีจึงต้องทำมากกว่าคัดเลือกตัวผู้เล่น เขาต้องสร้างกลไกที่เชื่อมทีมชาติชุดเยาวชนกับสโมสร วางแผนพัฒนาผู้เล่นในระยะยาว และทำให้สโมสรเห็นว่า การให้โอกาสนักเตะอิตาลีไม่ใช่ภาระ แต่เป็นการลงทุนต่อระบบฟุตบอลทั้งประเทศ

บางฝ่ายเสนอให้มีมาตรการบังคับเรื่องจำนวนผู้เล่นอิตาลีในสนาม แม้อาจเป็นแนวคิดที่ทำได้ยาก แต่ก็สะท้อนว่า ปัญหานี้รุนแรงจนไม่สามารถแก้ด้วยคำแนะนำเชิงนโยบายเพียงอย่างเดียว

ความท้าทายของมัลดินีคือ การพาอิตาลีเปลี่ยนแปลงโดยไม่ทำลายจุดแข็งดั้งเดิม ฟุตบอลอิตาลีมีมรดกด้านแท็กติก การอ่านเกม การป้องกัน และความสามารถในการแข่งขันสูง

แต่โลกฟุตบอลสมัยใหม่ต้องการมากกว่านั้น ทีมระดับสูงต้องสามารถครองบอล กดดันคู่แข่ง สร้างเกมจากแนวหลัง และปรับรูปแบบได้หลากหลาย

อิตาลีจึงไม่ควรเลือกว่าจะเป็นทีมรับหรือทีมรุก แต่ต้องสร้างระบบซึ่งนำความฉลาดแบบอิตาลีมารวมกับความกล้าและความทันสมัย นี่คือเหตุผลที่มัลดินีอาจเป็นคนเหมาะสมที่สุด เขาเป็นตัวแทนของอดีตที่ยิ่งใหญ่ แต่ไม่ได้ยึดติดกับอดีต

ในฐานะนักเตะ เขาเข้าใจคุณค่าของวินัยและการป้องกัน ในฐานะผู้บริหาร เขาแสดงให้เห็นว่า พร้อมเปิดพื้นที่ให้คนรุ่นใหม่และแนวคิดใหม่

การปฏิวัติของเขาจึงไม่จำเป็นต้องลบภาพอิตาลีแบบเดิม แต่ต้องทำให้คุณสมบัติเหล่านั้นสามารถแข่งขันได้ในฟุตบอลยุคใหม่

การมาของมัลดินีสร้างความหวังให้แฟนๆ ทั้งในและนอกประเทศ เพราะนี่เป็นครั้งแรกในรอบหลายปีที่อิตาลีดูเหมือนกำลังเริ่มต้นจากโครงสร้าง ไม่ใช่เริ่มจากชื่อของโค้ช

แม้สายตาทั้งหมดจะจับจ้องว่า กวาร์ดิโอลาจะตอบรับหรือไม่ แต่ความสำเร็จของโครงการนี้ไม่ควรถูกตัดสินจากชื่อเดียว

หากเป๊ปปฏิเสธ แต่มัลดินียังสามารถวางระบบเยาวชน เชื่อมทีมชาติกับสโมสร และสร้างปรัชญาร่วมที่ใช้ต่อเนื่องหลายรุ่น การปฏิวัติก็ยังเดินหน้าต่อได้

ตรงกันข้าม ต่อให้ได้โค้ชที่ดีที่สุดในโลก แต่โครงสร้างเดิมยังคงอยู่ นักเตะเยาวชนยังไม่มีพื้นที่ สโมสรไม่ร่วมมือ และการตัดสินใจยังถูกแทรกแซงจากการเมืองภายใน

อิตาลีก็อาจกลับมาสู่จุดเดิมในอีกไม่กี่ปี ภารกิจของมัลดินีจึงไม่ใช่เพียงพาอัซซูรีกลับไปชนะเกม แต่คือการทำให้ฟุตบอลอิตาลีรู้ว่า ตัวเองต้องการเป็นอะไรในอีกสิบปีข้างหน้า

เพราะการปฏิวัติที่แท้จริงไม่ได้เริ่มต้นตอนโค้ชคนใหม่เดินเข้าสู่โคแวร์ชาโน แต่เริ่มขึ้นตั้งแต่วันที่สหพันธ์ยอมให้คนฟุตบอลมีอำนาจเปลี่ยนฟุตบอลอย่างแท้จริง

อ้างอิง