สมาคมห้องสมุดฯ ยื่นหนังสือถึงนายกฯ ขอทบทวน-ชะลอยุบตำแหน่ง ‘บรรณารักษ์’ หวั่นกระทบการบริหารห้องสมุดและการอ่านของเด็กไทย

วันนี้ (24 สิงหาคม) เวลา 10.00 น. ณ ศูนย์รับเรื่องราวร้องทุกข์ของรัฐบาล 1111 สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ทำเนียบรัฐบาล กลุ่มบรรณารักษ์และผู้สนับสนุนวิชาชีพบรรณารักษ์ นำโดย ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน นายกสมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทย ในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี พร้อมด้วยคณะผู้บริหารสมาคมฯ อาทิ วรารักษ์ พัฒนเกียรติพงศ์ อุปนายกสมาคมฯ เดินทางเข้ายื่นหนังสือถึงอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี เพื่อขอให้พิจารณาทบทวนและชะลอมาตรการยุบเลิกตำแหน่ง ‘บรรณารักษ์’ ในหน่วยงานภาครัฐ โดยมี สมพาศ นิลพันธ์ ที่ปรึกษาสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี เป็นผู้รับเรื่อง

ผู้สื่อข่าวรายงานว่า การยื่นหนังสือครั้งนี้สืบเนื่องจากหนังสือสำนักงาน ก.พ. ที่ นร 1008.4/67 ลงวันที่ 27 กรกฎาคม 2569 เรื่องการปฏิรูประบบการบริหารจัดการกำลังคนภาครัฐ ซึ่งเสนอให้ยุบเลิกตำแหน่งสายงานสนับสนุนที่ไม่จำเป็นเมื่อผู้ดำรงตำแหน่งเกษียณอายุราชการ จำนวน 11 สายงาน ตั้งแต่ปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 เป็นต้นไป โดยหนึ่งในสายงานดังกล่าวคือตำแหน่ง ‘บรรณารักษ์’ ยกเว้นเฉพาะตำแหน่งบรรณารักษ์ในสังกัดกรมศิลปากร

สมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ ในฐานะองค์กรตัวแทนผู้ประกอบวิชาชีพบรรณารักษ์และนักสารสนเทศทั่วประเทศ จึงรวบรวมข้อเท็จจริงและผลกระทบสำคัญเพื่อนำเสนอต่อภาครัฐ ดังนี้

• วิชาชีพเฉพาะทางที่มีระบบการศึกษารองรับชัดเจน วิชาชีพบรรณารักษ์มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 2,600 ปี และในประเทศไทยถือกำเนิดขึ้นอย่างเป็นทางการตั้งแต่ พ.ศ. 2448 ปัจจุบันมีสถาบันอุดมศึกษาเปิดสอนสาขาวิชาบรรณารักษศาสตร์และสารสนเทศศาสตร์ราว 20-25 แห่ง การยุบเลิกตำแหน่งนอกจากกระทบต่ออัตรากำลังแล้ว ยังเป็นการปิดเส้นทางอาชีพและบั่นทอนระบบการผลิตกำลังคนของประเทศ
• บทบาทการจัดการสารสนเทศในยุคดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ (AI) บรรณารักษ์ยุคใหม่ทำหน้าที่บริหารจัดการคลังข้อมูลดิจิทัล (Digital Repository) การจัดหมวดหมู่ข้อมูลเมทาดาตา (Metadata) การสงวนรักษาสารสนเทศดิจิทัล (Digital Preservation) และการส่งเสริมการรู้เท่าทันดิจิทัลและ AI (Digital & AI Literacy) ซึ่งสอดคล้องกับนโยบายรัฐบาลดิจิทัล (e-Government)
• ผลกระทบต่อภาพลักษณ์และความร่วมมือระดับนานาชาติ สมาคมฯ อยู่ระหว่างการเสนอตัวเป็นเจ้าภาพจัดประชุมวิชาการนานาชาติ IFLA World Library and Information Congress 2029 (IFLA WLIC 2029) ณ กรุงเทพมหานคร การยุบเลิกตำแหน่งบรรณารักษ์อาจส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นในเวทีวิชาชีพระดับสากล
• ขาดการรับฟังความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย แนวทางดังกล่าวไม่ได้ผ่านการทำประชาพิจารณ์หรือรับฟังความคิดเห็นจากสถาบันการศึกษาและสมาคมวิชาชีพที่เกี่ยวข้องก่อน

สมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ จึงมีข้อเสนอต่อนายกรัฐมนตรี 2 ข้อหลัก ได้แก่

• ขอให้ทบทวนมาตรการยุบเลิกตำแหน่ง ‘บรรณารักษ์’ ในภาครัฐ โดยขอให้ชะลอการยุบเลิกในปีงบประมาณ 2570 ออกไปก่อน จนกว่าจะเสร็จสิ้นการศึกษาผลกระทบอย่างรอบด้าน
• จัดให้มีการศึกษาร่วมกันระหว่างหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง สมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ สถาบันการศึกษา ห้องสมุด และผู้ทรงคุณวุฒิ เพื่อร่วมกันกำหนดแนวทางพัฒนาและยกระดับสมรรถนะวิชาชีพบรรณารักษ์ให้เหมาะสมกับยุคสมัย โดยไม่เพิ่มภาระงบประมาณแก่ภาครัฐในอนาคต

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.น้ำทิพย์ วิภาวิน นายกสมาคมห้องสมุดแห่งประเทศไทยฯ ยืนยันยึดมั่นในสโลแกน ‘รักษาวิชาชีพบรรณารักษ์ รักษาคลังปัญญาของชาติ’ และพร้อมให้ความร่วมมือกับภาครัฐในการปฏิรูประบบราชการเพื่อประโยชน์สูงสุดของประเทศ

ศ.ดร.น้ำทิพย์ กล่าวว่า เห็นด้วยกับหลักการปฏิรูประบบราชการ แต่ไม่เห็นด้วยกับการยุบตำแหน่งบรรณารักษ์ เพราะเป็นวิชาชีพเฉพาะที่ทำหน้าที่บริหารจัดการคลังความรู้ ข้อมูล และสารสนเทศ ขณะที่การทำงานของห้องสมุดในปัจจุบันครอบคลุมทั้งสื่อสิ่งพิมพ์และข้อมูลดิจิทัล

ศ.ดร.น้ำทิพย์ ให้ข้อมูลว่า ประเทศไทยมีห้องสมุดทั่วประเทศมากกว่า 30,000 แห่ง แบ่งเป็นห้องสมุดประชาชนประมาณ 800-900 แห่ง และห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษามากกว่า 150 แห่ง ส่วนสมาคมฯ กังวลว่าการลดตำแหน่งในระยะยาวอาจกระทบต่อการบริหารและบริการของห้องสมุด รวมถึงการผลิตบุคลากรและหลักสูตรด้านบรรณารักษศาสตร์ในมหาวิทยาลัย ตลอดจนการไม่มีตำแหน่งบรรณารักษ์อาจส่งผลให้ปัญหาการอ่านหนังสือของเด็กไทยรุนแรงขึ้น

“ข้อเรียกร้องหลักของสมาคมฯ จึงไม่ใช่การคัดค้านการปฏิรูประบบราชการทั้งหมด แต่ต้องการให้รัฐบาลทบทวนการจัดตำแหน่งบรรณารักษ์ไว้ในกลุ่มที่จะทยอยยุบ พร้อมเปิดให้ผู้ประกอบวิชาชีพและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมพิจารณาผลกระทบก่อนดำเนินมาตรการตั้งแต่ปีงบประมาณ 2570” ศ.ดร.น้ำทิพย์ กล่าว