วันนี้ (14 พ.ย.) กัณวีร์ สืบแสง อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ออกมาตั้งคำถามถึงการทำงานของรัฐบาลในการรับมือปัญหามลพิษข้ามแดนในลุ่มแม่น้ำกก รวก สาย สาละวิน และโขง หลังจากเลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) ออกมายอมรับว่าปัญหาสารพิษในแม่น้ำแก้ไขได้ยากเนื่องจากความซับซ้อนของผู้มีอิทธิพลในพื้นที่ทำเหมือง
โดยกัณวีร์ระบุว่า แม้รัฐบาลจะรับทราบปัญหาและหารือกับทางการจีนเพื่อตั้งศูนย์ตรวจสอบคุณภาพน้ำ แต่การตรวจคุณภาพน้ำเพียงอย่างเดียวยังไม่ใช่การแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ หากยังไม่สามารถระงับแหล่งกำเนิดสารพิษได้ ประชาชนก็ยังคงต้องแบกรับความเสี่ยงต่อไป
“เรารู้ว่ามีปัญหา รู้ว่าการเข้าถึงพื้นที่ยาก รู้ว่ามีหลายฝ่ายเกี่ยวข้อง และรู้ว่าจีนมีบทบาท แต่ประชาชนยังไม่ได้ยินว่าไทยจะใช้กลไกใด จัดการกับใคร กำหนดกรอบเวลาอย่างไร และจะทำอย่างไรหากการเจรจาไม่คืบหน้า” กัณวีร์กล่าว
พร้อมกันนี้ กัณวีร์ได้เรียกร้องให้รัฐบาลแปลงข้อเสนอแนะต่างๆ จากภาคส่วนที่เกี่ยวข้องไปสู่แผนปฏิบัติการที่ตรวจสอบได้ โดยเสนอ 4 แนวทางหลักในการแก้ไขปัญหา ได้แก่
- ตั้งกลไกระดับชาติ ที่มีอำนาจประสานงานและกำหนดทิศทางอย่างชัดเจน ระบุหน่วยงานหลักและกรอบเวลา พร้อมเปิดพื้นที่ให้ภาคประชาสังคม นักวิชาการ และชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมกำหนดแผนและติดตามผล
- ตรวจสอบอย่างเป็นอิสระและโปร่งใส โดยให้ผู้เชี่ยวชาญที่ทุกฝ่ายยอมรับเข้ามาตรวจสอบคุณภาพน้ำ เปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะอย่างสม่ำเสมอ และขยายผลไปถึงแหล่งกำเนิดสารพิษ หากพบความเสี่ยงต้องมีมาตรการแจ้งเตือนและจัดหาน้ำสะอาดให้ประชาชนทันที
- จัดการต้นเหตุและห่วงโซ่ธุรกิจ ตรวจสอบผู้ประกอบการ นักลงทุน และช่องทางการค้า ผลักดันให้หยุดกิจกรรมเสี่ยงระหว่างการตรวจสอบ โดยใช้หลัก ‘ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย’ และหากการเจรจาไม่เป็นผล ไทยควรพิจารณาใช้มาตรการทางเศรษฐกิจและการค้าเข้ามากดดัน
- ยกระดับปัญหาสู่เวทีระหว่างประเทศ สร้างแนวร่วมระดับภูมิภาคโดยประสานประเทศปลายน้ำ ภาคประชาสังคม และองค์การระหว่างประเทศ เพื่อสร้างกลไกตรวจสอบและแก้ปัญหาร่วมกัน แทนที่จะพึ่งพาเพียงการเจรจาระดับทวิภาคี
กัณวีร์ ยังได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หรือ COP31 ซึ่งจัดขึ้นที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี ระหว่างวันที่ 9–20 พฤศจิกายน 2569 ว่าเป็นโอกาสสำคัญที่ไทยควรใช้เวทีนี้ยกระดับความเสี่ยงจากมลพิษข้ามแดนที่กระทบต่อแหล่งน้ำ สุขภาพ และความมั่นคงของชุมชน แม้ COP31 จะไม่ใช่กลไกที่จะสั่งปิดเหมืองหรือบังคับผู้ประกอบการได้โดยตรง แต่เป็นเวทีสำคัญในการแสวงหาความร่วมมือ ผลักดันแผนระดับภูมิภาค และใช้การทูตเชิงสิ่งแวดล้อมเพื่อจัดการกับต้นเหตุ
“ถ้ารัฐบาลรู้ว่าปัญหายาก นั่นยิ่งเป็นเหตุผลที่ต้องเสนอแผนให้ชัดเจนกว่าเดิม ไม่ใช่ปล่อยให้ประชาชนรับรู้เพียงว่าปัญหาซับซ้อน แต่ยังมองไม่เห็นทางออก รัฐบาลไทยต้องใช้ทุกเวทีที่มี เพื่อเปลี่ยนความกังวลให้เป็นแผน และเปลี่ยนคำมั่นให้เป็นการแก้ปัญหาที่ประชาชนตรวจสอบได้” กัณวีร์ กล่าวย้ำ

