จับตา ‘ทะเลแดง’ สมรภูมิพลังงานโลก หากสหรัฐฯ โจมตีอิหร่านระลอกใหม่

Reuters เปิดเผยรายงาน Exclusive ว่า อิหร่านขอให้กลุ่มฮูตีในเยเมนเตรียมปิดเส้นทางขนส่งน้ำมันผ่านทะเลแดง หากสหรัฐอเมริกาโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านไฟฟ้าของเตหะรานตามคำขู่ของ โดนัลด์ ทรัมป์

ประเด็นสำคัญ

สถานการณ์ปัจจุบัน
ช่องแคบบับเอลมันเดบคืออะไร ทำไมสำคัญในเส้นทางพลังงานโลก
ทะเลแดงยังไม่แน่นอนมาจนถึงปัจจุบัน

มีการคาดการณ์ว่า หากช่องแคบฮอร์มุซและช่องแคบบับเอลมันเดบ ถูกปิดพร้อมกัน โลกอาจเผชิญวิกฤตอุปทานพลังงานรุนแรงขึ้น เพราะเส้นทางสำคัญในการส่งออกน้ำมันและก๊าซสำคัญของตะวันออกกลางจะหยุดชะงักในเวลาเดียวกัน

อิหร่านวางแผนอย่างไร หากถูกโจมตีใหญ่อีกระลอก

วันนี้ (17 กรกฎาคม) Reuters เปิดเผยรายงานพิเศษ โดยอ้างแหล่งข่าว 3 ราย ประกอบด้วยเจ้าหน้าที่ระดับสูงของอิหร่าน 2 ราย และแหล่งข่าวในภูมิภาคอีก 1 รายว่า อิหร่านได้แจ้งฮูตีให้เตรียมพร้อมปิดเส้นทางเดินเรือในทะเลแดง หากสหรัฐฯ โจมตีโรงไฟฟ้าหรือโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานของอิหร่าน

แหล่งข่าว 3 รายระบุตรงกันว่า กลุ่มฮูตีเพิ่งได้รับแจ้งคำขอจากเตหะรานเมื่อไม่นานมานี้ แต่ไม่ได้เปิดเผยหรือให้รายละเอียดเพิ่มเติมว่า พวกเขาจะสื่อสารกันด้วยวิธีใด หรือเกิดขึ้นในช่วงใด โดยเฉพาะในช่วงที่ทรัมป์ขู่โจมตีโครงสร้างพื้นฐานของอิหร่านในช่วงต้นสัปดาห์นี้

ทั้งนี้ ในรายงานระบุว่า กลุ่มฮูตีเตรียมโจมตีการเดินเรือเป็นที่เรียบร้อย โดยส่งขีปนาวุธและโดรนไปประจำการใกล้ ‘ช่องแคบบับเอลมันเดบ’ (Bab el-Mandeb) บริเวณพื้นที่สูงของเยเมนที่มองเห็นเมืองโฮเดดาห์ (Hodeidah) และอ่าวเอเดน (Gulf of Aden)

เจ้าหน้าที่ระดับสูงของฮูตีรายหนึ่งขู่ว่า หากสถานการณ์รุนแรงขึ้น ช่องแคบบับเอลมันเดบและช่องแคบฮอร์มุซ อาจถูกปิดพร้อมกันภายใต้ความร่วมมือของอิหร่านและเยเมน ทำให้มีการประเมินสถานการณ์เลวร้ายที่สุด คือ ราคาน้ำมันพุ่งสูงถึง 200 ดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อบาร์เรล ซึ่งจะสร้างแรงกระแทกครั้งใหญ่ต่อตลาดโลก

ปัจจุบัน ฮูตีกำลังอยู่ในโหมด ‘รอคำสั่ง’ ให้เริ่มปฏิบัติการ โดยแหล่งข่าวระบุว่า เจ้าหน้าที่จากกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลามอิหร่าน (IRGC) ที่ประจำการอยู่ในเยเมน จะมีบทบาทสำคัญในการตัดสินใจว่า จะเริ่มปิดช่องแคบบับเอลมันเดบเมื่อใด

อนึ่ง คำขู่ดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงที่ความตึงเครียดในภูมิภาคกลับมาปะทุอีกครั้ง หลังสหรัฐฯ กลับมาใช้มาตรการปิดล้อมทางทะเลในช่องแคบฮอร์มุซ ขณะที่ IRGC ออกแถลงการณ์เตือนว่า อิหร่านอาจโจมตีเส้นทางส่งออกอื่น ที่เป็นประโยชน์ต่อสหรัฐฯ และพันธมิตร

“การส่งออกพลังงานของภูมิภาคจะต้องเป็นของทุกฝ่าย หรือไม่ก็จะไม่มีใครได้ประโยชน์เลย” IRGC ให้สัมภาษณ์กับสื่อภายใน

สถานการณ์ปัจจุบัน

ทั้งนี้ ศูนย์ปฏิบัติการการค้าทางทะเลแห่งสหราชอาณาจักร (UKMTO) เปิดเผยว่า เรือสินค้าลำหนึ่งในทะเลแดงส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือ หลังถูกโจมตีบริเวณตะวันตกเฉียงใต้ของเมืองท่าอัลฮุดัยดะห์ (Al Hudaydah) ประเทศเยเมน

“เรือสินค้าลำหนึ่งได้ส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือ โดยแจ้งว่ากำลังถูกโจมตีจากผู้ก่อเหตุที่ยังไม่ทราบฝ่าย” UKMTO ระบุบน X ว่า ทางการกำลังตรวจสอบเหตุการณ์ และแนะนำให้เรือทุกลำเดินเรือด้วยความระมัดระวัง

ก่อนหน้านี้ กลุ่มฮูตีก็เพิ่มแรงกดดันในสงครามอิหร่าน ด้วยการกล่าวหาว่า ซาอุดีอาระเบียละเมิดข้อตกลงหยุดยิงที่ดำเนินมานาน 4 ปี หลังเปิดฉากโจมตีสนามบินในกรุงซานา ประเทศเยเมน ทำให้ฮูตียิงขีปนาวุธตอบโต้ซาอุดีอาระเบีย

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญบางส่วนเตือนว่า ไม่ควรมองฮูตีเป็นเพียงกองกำลังตัวแทนของอิหร่านโดยตรง เนื่องจากกลุ่มยังมีผลประโยชน์และเป้าหมายทางการเมืองภายในเยเมนของตนเอง

สถาบันระหว่างประเทศเพื่อการศึกษายุทธศาสตร์ (IISS) ประเมินว่า ความสัมพันธ์ระหว่างอิหร่านกับฮูตีมีลักษณะเป็น ‘หุ้นส่วน’ มากกว่าความสัมพันธ์แบบสั่งการโดยตรง

แต่ความเป็นไปได้ที่อิหร่านจะใช้ฮูตีในภูมิภาคกดดันเส้นทางเดินเรือในทะเลแดง ยังคงสร้างความกังวลต่อประเทศผู้ส่งออกน้ำมัน บริษัทเดินเรือ และตลาดพลังงานโลกอยู่

ช่องแคบบับเอลมันเดบคืออะไร ทำไมสำคัญในเส้นทางพลังงานโลก

หากฮูตีปิดเส้นทางเดินเรือจริง จุดที่ทั่วโลกจับตาต่อจากช่องแคบฮอร์มุซ คงหนีไม่พ้นช่องแคบบับเอลมันเดบ ประตูสู่ทะเลแดงหรือหนึ่งในเส้นทางขนส่งพลังงานที่สำคัญที่สุดของโลก

ช่องแคบบับเอลมันเดบตั้งอยู่ระหว่างเยเมน จิบูตี และเอริเทรียในทวีปแอฟริกา โดยเป็นจุดเชื่อมระหว่างทะเลแดงกับอ่าวเอเดน ก่อนออกสู่ทะเลอาหรับและมหาสมุทรอินเดีย นับเป็นหนึ่งในเส้นทางเดินเรือสำคัญที่เชื่อมเอเชีย ตะวันออกกลาง และยุโรปเข้าด้วยกัน

ความสำคัญของบับเอลมันเดบ คือ การเป็นทางผ่านของเรือบรรทุกน้ำมันและก๊าซจากอ่าวเปอร์เซีย ก่อนเดินทางต่อผ่านทะเลแดงและคลองสุเอซไปยังตลาดยุโรป ขณะที่ช่องแคบดังกล่าวยังเป็นประตูสู่เส้นทางทะเลแดง-คลองสุเอซ ซึ่งรองรับการค้าโลกราว 12-15% และการขนส่งตู้คอนเทนเนอร์ระหว่างเอเชียกับยุโรปประมาณ 30%

ช่องแคบบับเอลมันเดบเริ่มทวีความสำคัญยิ่งขึ้น หลังช่องแคบฮอร์มุซถูกปิดจากสงครามสหรัฐฯ-อิหร่าน ทำให้ชาติอื่นๆ ใช้เส้นทางนี้ทดแทน เช่น ซาอุดีอาระเบียเพิ่มการส่งน้ำมันผ่านท่อ East-West Pipeline ซึ่งเชื่อมแหล่งผลิตน้ำมันของประเทศและท่าเรือยันบูบนชายฝั่งทะเลแดง โดยน้ำมันเหล่านี้จะถูกขนส่งต่อผ่านช่องแคบบับเอลมันเดบไปยังตลาดเอเชีย โดยเฉพาะจีน เกาหลีใต้ และญี่ปุ่น

ปัจจุบัน ข้อมูลจากสำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานสหรัฐฯ (EIA) ระบุว่า ปริมาณน้ำมันดิบและคอนเดนเสทที่ขนส่งผ่านช่องแคบบับเอลมันเดบ เพิ่มจากวันละ 3.7 ล้านบาร์เรลในไตรมาสแรกของปี 2025 เป็นวันละ 5.4 ล้านบาร์เรลในช่วงเดียวกันของปี 2026 ขณะที่การขนส่งก๊าซฟอสซิลเหลว (LNG) ซึ่งเคยหยุดชะงักในไตรมาส 2 ของปี 2025 กลับมาอยู่ที่วันละ 2.9 พันล้านลูกบาศก์ฟุตในไตรมาสแรกของปี 2026

น่าสนใจว่าในช่วงที่ผ่านมา อิหร่านมักขู่ว่า จะใช้บับเอลมันเดบเป็นอีกหนึ่งตัวแปรกดดันตลาดพลังงานโลก เช่น โมฮัมหมัด บาเกอร์ กาลิบาฟ ประธานรัฐสภาอิหร่าน เคยตั้งคำถามเมื่อเดือนเมษายนที่ผ่านมาว่า น้ำมัน LNG ข้าวสาลี ข้าว และปุ๋ยของโลกกี่เปอร์เซ็นต์ ที่ต้องขนส่งผ่านช่องแคบบับเอลมันเดบ และประเทศหรือบริษัทใดใช้เส้นทางนี้มากที่สุด

อย่างไรก็ตาม ยูจีน โกลซ์ (Eugene Gholz) นักรัฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยนอเทรอดาม มองว่า อิหร่านไม่มีศักยภาพทางทหารในพื้นที่โดยตรง จึงต้องใช้อิทธิพลผ่านกลุ่มพันธมิตรอย่างฮูตี

ส่วน โนอัม เรย์แดน (Noam Raydan) นักวิจัยอาวุโสจาก The Washington Institute for Near East Policy ให้สัมภาษณ์กับ TIME ว่า หากบับเอลมันเดบถูกปิด จะยิ่งเพิ่มแรงกดดันต่อตลาดพลังงานโลก เพราะเส้นทางนี้ขนส่งน้ำมันสำเร็จรูปและเชื้อเพลิง ก๊าซ LNG และ LPG ธัญพืช เหล็ก ไปจนถึงสินค้าอุปโภคบริโภคในตู้คอนเทนเนอร์ เช่น เสื้อผ้า ของเล่น และสินค้าอื่น ๆ

ขณะที่เส้นทางสำรอง คือ ‘แหลมกู๊ดโฮป’ ทางตอนใต้ของทวีปแอฟริกา ซึ่งใช้เวลานานขึ้นและมีต้นทุนสูงขึ้นอย่างมาก

ทะเลแดงยังไม่แน่นอนมาจนถึงปัจจุบัน

อนึ่ง Suaidglobal ระบุว่า สถานการณ์ในทะเลแดงไม่แน่นอนนับตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2023 หลังกลุ่มฮูตีโจมตีเรือพาณิชย์ในทะเลแดงและอ่าวเอเดนด้วยขีปนาวุธ โดรน และทุ่นระเบิดทางทะเล แม้กองกำลังผสมที่นำโดยกองทัพสหรัฐฯ จะเปิดปฏิบัติการ Prosperity Guardian และโจมตีเป้าหมายของฮูตี แต่สถานการณ์ยังคงยืดเยื้อต่อเนื่องมาถึงปี 2026

รายงานระบุว่า การโจมตีเกิดขึ้นบ่อยครั้งและรุนแรงมากพอที่จะทำให้บริษัทเดินเรือส่วนใหญ่ไม่สามารถทำประกันภัยในอัตราปกติ ผลที่ตามมาคือ บริษัทเดินเรือรายใหญ่ของโลกจำนวนมากเปลี่ยนเส้นทางเรือไปอ้อมแหลมกู๊ดโฮปแทน ซึ่งเพิ่มระยะทางประมาณ 3,000-3,500 ไมล์ทะเล หรือคิดเป็นเวลาเดินทางอีกประมาณ 10-14 วัน

ขณะที่แนวโน้มในปัจจุบันชี้ว่า สถานการณ์ไม่น่าจะยุติลงในเร็วๆ นี้ ซึ่งหลายฝ่ายในอุตสาหกรรมคาดว่า ความรุนแรงอาจดำเนินต่อไปถึงปี 2027

แฟ้มภาพปี 2024: Houthi Military Media / Reuters

อ้างอิง: