คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เผยแพร่คำวินิจฉัยที่ 1526/2569 ลงวันที่ 14 กันยายน 2569 กรณีการสืบสวนและไต่สวนการเลือกสมาชิกวุฒิสภา (สว.) ความยาว 114 หน้า โดยในส่วนหนึ่งของคำวินิจฉัยได้ระบุเหตุผลที่ กกต. มีมติ ‘ยกคำร้อง’ ข้อกล่าวหาว่ากลุ่มผู้ถูกร้อง 21 คน ซึ่งเป็นกรรมการบริหารพรรคภูมิใจไทย หรือ สส. พรรคภูมิใจไทย กระทำการอันเป็นการฮั้วการเลือก สว. ส่วนกลุ่มที่สั่งฟ้อง มีเพียง 77 คน (เป็น สว. 26 คน และบุคคลภายนอก 51 คน) จากผู้ถูกร้องทั้งหมด 427 คน
ประเด็นสำคัญ
- คำวินิจฉัยคดีเลือก สว. ‘ยิ่งอ่านยิ่งงง’ ยกคำร้อง 21 กก.บห.-สส.ภูมิใจไทย เหตุพยานให้การเลื่อนลอย
- เทคนิคกฎหมาย กกต. ‘ตัดเรื่องโพยฮั้วออก’ และพิรุธใบ สว. 3
- ตั้งมาตรฐานการพิสูจน์ ‘สูงเกินหน้าที่’ จนกลายเป็นการตัดตอน
- กกต. ละทิ้ง ‘มาตรฐานเดิม’ ของตนเอง
- ใช้มาตรฐานทางกฎหมาย ‘ดึงเวลาทำคำวินิจฉัยเต็มสูบ’
- ช่องทางเอาผิด กกต. และคณะอนุฯ 36 เมื่อประธานศาลอุทธรณ์เปิดทางประชาชนฟ้องตรง
เนื่องจากพยานหลักฐานและคำให้การของพยานบุคคล โดยเฉพาะพยานรหัส 16/26 มีน้ำหนักไม่เพียงพอ ขัดแย้งกันเอง และไม่มีหลักฐานเชิงประจักษ์มารองรับ อีกทั้งเส้นทางการเงินไม่ชัดเจน ส่วน การพบปะและทำโพยถือเป็นการแนะนำตัวตามแนวทางศาลปกครองและไม่มีหลักฐานซื้อเสียง จึงยกคำร้องในส่วนนี้ ส่วนผู้มีหลักฐานเชื่อมโยงรายบุคคลเตรียมส่งศาลฎีกาฯ ต่อไป
รายการ THE STANDARD NOW ดำเนินรายการโดยอ๊อฟ-ชัยนนท์ หาญคีรีรัตน์ สัมภาษณ์ พริษฐ์ วัชรสินธุ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ในฐานะประธานกรรมการประสานงานพรรคร่วมฝ่ายค้าน และรศ.ดร.ปริญญา เทวานฤมิตรกุล อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ถึงเนื้อหาคำวินิจฉัยของ กกต. รวมถึงความย้อนแย้งของมาตรฐานที่เคยพิจารณามา
คำวินิจฉัยคดีเลือก สว. ‘ยิ่งอ่านยิ่งงง’ ยกคำร้อง 21 กก.บห.-สส.ภูมิใจไทย เหตุพยานให้การเลื่อนลอย
รศ.ดร.ปริญญา กล่าวก่อนวิเคราะห์คำวินิจฉัยของ กกต. ว่า เอกสารที่เผยแพร่ดังกล่าว ไม่มีสารบัญ ไม่มีหัวข้อย่อย ใช้ตัวอักษรบางเท่ากันหมดโดยไม่มีตัวหนา และเว้นวรรคไม่ชัดเจน ทำให้ตรวจสอบและอ่านยากอย่างยิ่ง
นอกจากนี้ กกต. ได้ขยำมติเสียงข้างมาก 5 ต่อ 2 ที่ส่งฟ้อง 77 คนที่เกี่ยวข้องกับฮั้ว สว. รวมกันเป็นก้อนเดียว ไม่แยกให้เห็นชัดเจนว่าในแต่ละข้อหาใครลงมติอย่างไร และไม่มีความเห็นของกรรมการเสียงข้างน้อยแนบไว้ในเอกสาร ทั้งที่ผู้ลงนามท้ายเอกสารคือ ณรงค์ กลั่นวรินทร์ ประธาน กกต. เพียงคนเดียว
ด้าน เหตุผลที่ กกต. อ้างว่า ไม่มีพยานหลักฐานเชิงประจักษ์ และคำให้การของพยานบุคคลมีน้ำหนักไม่เพียงพอ ขัดแย้งกันเอง โดยเฉพาะพยานรหัส 16/26 (เอกราช ช่างเหลา อดีต สส. ขอนแก่น พรรคภูมิใจไทย)
ที่เคยให้การว่ามี สส. และ กก.บห.พรรคภูมิใจไทยเล่าเรื่องกลุ่มคนรุ่นใหม่พัฒนาโปรแกรมคำนวณสูตรฮั้ว สว. แต่ กกต. วินิจฉัยปัดตกว่าพยานไม่ระบุชื่อเพื่อน สส. และไม่มีวัตถุพยาน เช่น ภาพถ่ายโปรแกรม หรือหลักฐานทางโทรศัพท์นั้น
พริษฐ์มองว่า ในกลุ่ม 77 คนที่ถูกสั่งฟ้อง ล้วนเชื่อมโยงกับพรรคภูมิใจไทย เช่น อดีตรองประธานสภา, สส. ปัจจุบัน, อดีตผู้สมัคร สส., ญาติของรัฐมนตรี และเจ้าหน้าที่ธุรการประจำจังหวัดของพรรค
ทั้งนี้ กรณีพบการใช้โทรศัพท์ติดต่อกันระหว่าง สว. กับแกนนำพรรคภูมิใจไทย กกต. ให้เหตุผลว่า การโทรศัพท์คุยกันเพียงลำพังไม่ได้หมายความว่าผิด แต่ กกต. กลับไม่เคยซักถามว่าคุยเรื่องอะไร และไม่ตรวจเช็กความถี่ของการโทรว่าผิดปกติในช่วงเลือก สว. หรือไม่
ส่วนเรื่องการกลับให้การของพยานทั้ง 3 คน ได้แก่ พยานรหัส 16/26 คือเอกราช ช่างเหลา อดีต สส. พรรคภูมิใจไทย, พยานรหัส 21/26 คืออัษฎางค์ แสวงการ สว. และพยานรหัส 22/26 คือขจรศักดิ์ ศรีวิราช อดีตรองนายก อบจ. พะเยา (พ่อตาของ ร.อ.ธรรมนัส) นั้น
พริษฐ์เปิดเผยว่า มีโอกาสพูดคุยกับแสวง บุญมี เลขาธิการ กกต. โดยแสวงยืนยันว่า ทั้ง 3 คนถูกยกเลิกการกันเป็นพยาน และกลับสู่สถานะผู้ถูกกล่าวหาในคดีเลือก สว. แล้ว รวมถึง กกต. ได้ไปแจ้งความดำเนินคดีอาญาฐานให้การเท็จแล้ว
เทคนิคกฎหมาย กกต. ‘ตัดเรื่องโพยฮั้วออก’ และพิรุธใบ สว. 3
รศ.ดร.ปริญญาระบุว่า ข้อกล่าวหาทั้ง 7 ข้อถูกตั้งเป็นคดีอาญาทั้งหมด (ข้อ 1-2 เกี่ยวกับพรรคการเมืองตาม พรป. ว่าด้วยการได้มาซึ่งวุฒิสภา มาตรา 76-77, ข้อ 3-7 เกี่ยวกับเส้นเงินและการซื้อเสียง)
อย่างไรก็ตาม กกต. ตัดพยานหลักฐานเรื่องโพย รวมถึงคำให้การของพยานผู้เชี่ยวชาญด้านคณิตศาสตร์และสถิติของพยานทั้ง 3 คน ทิ้งไปตั้งแต่ต้น โดยวางหลักว่า ‘โพยไม่ผิดกฎหมายอาญา’
รศ.ดร.ปริญญาชี้ว่า เป็นการตีความที่ผิดอย่างร้ายแรง เพราะตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 226 การส่งศาลฎีกาพิจารณาจากเกณฑ์ว่าการเลือกตั้งเป็นไปโดย ‘สุจริตและเที่ยงธรรม’ หรือไม่ ไม่จำเป็นต้องผิดอาญา และตาม พ.ร.ป. สว. มาตรา 62 มีเรื่องการสั่งตัดสิทธิ์ทางการเมืองแยกต่างหากจากคดีอาญา
นอกจากนั้น ยังมีเรื่องพิรุธกรณีใบ สว. 3 ในรอบบ่ายของการเลือกตั้งระดับประเทศ โดย กกต. ทราบว่ามีการจดโพยไว้ที่หน้าสุดท้ายของเอกสารแนะนำตัว (สว. 3) จึงมีมติจะยึดเอกสารเดิมและพิมพ์แจกใหม่
แต่ กกต. กลับประกาศล่วงหน้าผ่านไมโครโฟนว่าจะเดินไปเก็บ ทำให้ผู้สมัครไหวตัวทัน ฉีกหน้าสุดท้ายออก หรือคัดลอกโพยลงบนฝ่ามือแทน ซึ่งในเอกสารที่เผยแพร่ ไม่ได้อธิบายเรื่องนี้ไว้เช่นกัน
ตั้งมาตรฐานการพิสูจน์ ‘สูงเกินหน้าที่’ จนกลายเป็นการตัดตอน
พริษฐ์เสริมต่อว่า ฐานความผิดเพื่อการตัดสิทธิ์ทางการเมือง เช่น พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 มาตรา 62 ระบุว่าเพียงแค่มีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่า รู้เห็นหรือมีส่วนกับการทุจริต กกต. ก็ต้องส่งศาลเพื่อพิจารณาสั่งตัดสิทธิ์ทางการเมืองได้แล้ว
นอกจากนั้น ยังข้องเกี่ยวกับประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 77 ฐานความผิดเรื่องการซื้อเสียง สัญญาว่าจะให้ ซึ่งต้องการพยานหลักฐานที่แน่นหนาระดับคดีอาญา
อย่างไรก็ตาม ความผิดปกติทางมาตรฐานของ กกต. คือ ในบรรดา 77 คนที่ กกต. สั่งฟ้อง ทุกคนถูกพ่วงคดีอาญาทั้งหมด ไม่มีใครถูกสั่งฟ้องเฉพาะฐานความผิดทางการเมืองเพียวๆ เลยแม้แต่คนเดียว
ทั้งที่ในความเป็นจริง กกต. มีอำนาจสั่งฟ้องเพื่อขอให้ศาลตัดสิทธิ์ทางการเมืองได้ แม้หลักฐานจะไม่ชัดจนเอาผิดทางอาญาได้ก็ตาม ขอเพียงมีเหตุอันควรสงสัยเพียงพอ
ฉะนั้น กกต. กลับนำ ‘มาตรฐานคดีอาญามาเป็นตัวกรอง’ ว่าต้องผิดอาญาด้วยจึงจะส่งศาล ซึ่งคุณพริษฐ์มองว่าขัดกับเจตนารมณ์ของกฎหมายอย่างชัดเจน
กกต. ละทิ้ง ‘มาตรฐานเดิม’ ของตนเอง
พริษฐ์ฉายภาพต่อว่า ในอดีต กกต. เคยมีมติยื่นคำร้องต่อศาลฎีกาในคดีที่ผู้สมัคร สว. จ.ชลบุรี 2 คนสนทนาจับคู่แลกคะแนนกันผ่านแอปพลิเคชันไลน์ (LINE) เพียงอย่างเดียว แม้จะไม่มีการเสนอเงินหรือผลประโยชน์ทางทรัพย์สินอื่นใดเข้ามาเกี่ยวข้องก็ตาม
แต่ในกรณีนี้ โพยมีตัวเลขรวมกันของ สว. ถึงประมาณ 140 คน ซึ่งสะท้อนการแลกคะแนนอย่างเป็นระบบมากกว่าข้อความสนทนาทางไลน์ 2 คนอย่างเทียบกันไม่ได้ แต่ กกต. กลับไม่ยอมส่งศาลฎีกาพิจารณา ราวกับว่าเป็นการละทิ้งมาตรฐานเดิมของตนเองที่เคยทำมาด้วยเช่นกัน
ใช้มาตรฐานทางกฎหมาย ‘ดึงเวลาทำคำวินิจฉัยเต็มสูบ’
กกต. ใช้เวลาครบ 60 วันเต็มในการทำคำวินิจฉัย และตามระเบียบ กกต. ยังมีกรอบเวลาอีก 60 วันในการยื่นคำร้องต่อศาลฎีกา นับแต่วันที่ส่งแจ้งคำวินิจฉัยแก่ผู้เกี่ยวข้อง (ซึ่งมีถึง 427 คน) ทำให้คดีอาจยืดเยื้อไปจนถึงกลางเดือนมกราคมปี 70
รศ.ดร.ปริญญาเผยว่า ระเบียบนี้อ้างตาม พระราชบัญญัติกำหนดระยะเวลาดำเนินงานในกระบวนการยุติธรรม พ.ศ. 2565 มาตรา 4 ซึ่งมีเจตนารมณ์ไม่ให้กระบวนการยุติธรรมล่าช้า
แต่ กกต. กลับนำไปใช้ออกระเบียบเพื่อขยายเวลาให้ตนเองรวมเกือบ 4 เดือน ซึ่งย้อนแย้งเจตนารมณ์กฎหมายอย่างชัดเจน
นอกจากนั้น วาระของ สว. ผ่านมาแล้วเกือบครึ่งหนึ่ง และในเดือนเมษายนที่จะถึงนี้ สว. จะต้องทำหน้าที่ให้ความเห็นชอบเลือกตุลาการศาลรัฐธรรมนูญใหม่อีก 4 คน รวมถึงองค์กรอิสระอื่นๆ
ดังนั้น หาก กกต. ดึงเรื่อง ไม่รีบส่งศาลฎีกาเพื่อให้มีคำสั่งให้ สว. ที่ถูกกล่าวหาหยุดปฏิบัติหน้าที่ จะเกิดความเสียหายต่อความชอบธรรมขององค์กรอิสระในระยะยาว
ช่องทางเอาผิด กกต. และคณะอนุฯ 36 เมื่อประธานศาลอุทธรณ์เปิดทางประชาชนฟ้องตรง
รศ.ดร.ปริญญากล่าวว่า วิธูร คลองมีคุณ ประธานศาลอุทธรณ์ ได้วินิจฉัยชี้ขาดเรื่องเขตอำนาจศาลแล้วว่า ในคดีโกงหรือฮั้ว สว. ‘ประชาชนทุกคนถือเป็นผู้เสียหายจากการถูกพรากอำนาจ’ และมีสิทธิยื่นฟ้อง กกต. ต่อศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบได้โดยตรง ดังนั้งจึงเป็นช่องทางสำคัญที่เหล่าผู้ร้องเรียนสามารถไปร้องได้โดยตรง
เพราะหากจะฟ้องตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 157 ก็ระบุว่า ต้องพิสูจน์เจตนาพิเศษว่า กระทำโดยทุจริต มีเส้นเงิน หรือมีเจตนากลั่นแกล้ง ซึ่งอาจพิสูจน์ได้ยาก
ส่วนคณะอนุฯ ชุดที่ 36 รศ.ดร.ปริญญาระบุว่า ตาม พ.ร.ป. กกต. มาตรา 69 บัญญัติให้การกระทำหรือละเว้นการกระทำอันมิชอบด้วยหน้าที่ ถือเป็นความผิดทันที ไม่ต้องพิสูจน์การทุจริต และกฎหมายมาตรานี้ ครอบคลุมไปถึงคณะอนุกรรมการดังกล่าวได้ด้วย ซึ่งเป็นอีกช่องทางที่สามารถเอาผิดคณะอนุฯ ได้เช่นกัน

