วันนี้ (13 สิงหาคม) ศาสตราจารย์พิเศษ ธงทอง จันทรางศุ ประธานคณะกรรมการคุ้มครองพระพุทธศาสนาแห่งชาติ แสดงความคิดเห็นถึงสถานะของที่ธรณีสงฆ์ว่า ตามคติความเชื่อทางพระพุทธศาสนาของสังคมไทย ซึ่งมีบทบัญญัติแห่งกฎหมายรองรับ ที่ดินซึ่งได้รับพระราชทานจากพระมหากษัตริย์ หรือมีผู้มีจิตศรัทธาอุทิศถวายไว้แก่พระศาสนา ย่อมเป็นสมบัติของสงฆ์เพื่อใช้ประโยชน์ในการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา
ธงทองระบุว่า ที่ธรณีสงฆ์ไม่ใช่ทรัพย์สินส่วนตัวของพระภิกษุภายในวัด และไม่ใช่ทรัพย์สินที่พระในวัดจะตกลงซื้อขายหรือโอนเปลี่ยนมือให้แก่บุคคลอื่นได้ตามอำเภอใจ แต่เป็นสมบัติของ ‘สงฆ์’ โดยส่วนรวม เพื่อประโยชน์แก่พระศาสนา รวมถึงเป็นเนื้อนาบุญให้พุทธศาสนิกชนได้บำเพ็ญกุศล และให้อานิสงส์แห่งการบริจาคดำรงสืบต่อไป
ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน การโอนกรรมสิทธิ์ที่วัด ที่ธรณีสงฆ์ หรือศาสนสมบัติกลาง ต้องตราเป็นพระราชบัญญัติ เว้นแต่เป็นกรณีที่เข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย เช่น การเวนคืนเพื่อก่อสร้างสาธารณูปโภคสำหรับประโยชน์ของประชาชน ซึ่งอาจดำเนินการโดยพระราชกฤษฎีกา
อย่างไรก็ตาม หน่วยงานของรัฐที่รับโอนต้องชำระ ‘ค่าผาติกรรม’ ให้แก่วัดตามราคาตลาด และต้องได้รับความเห็นชอบจากมหาเถรสมาคมด้วย เนื่องจากไม่อาจถือเอาประโยชน์ของคนหมู่มากมาเป็นเหตุให้ละเลยเจตนาและศรัทธาของผู้บริจาคที่ดินไว้แก่พระศาสนาแต่เดิม
ธงทองกล่าวอีกว่า แม้ต่อมาวัดบางแห่งจะกลายเป็นวัดร้าง ไม่มีพระภิกษุพำนักอยู่ ที่ดินของวัดก็ไม่ได้กลายเป็นทรัพย์สินที่ไม่มีเจ้าของหรือเป็นเพียงที่ดินรกร้าง แต่ยังมีสถานะเป็นศาสนสมบัติกลาง โดยมีคณะสงฆ์ผ่านมหาเถรสมาคมรับผิดชอบดูแล ส่วนผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นจะนำเข้าสู่ส่วนกลางเพื่อใช้ทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา
นอกจากนี้ เมื่อที่ดินแปลงใดมีสถานะเป็นที่ธรณีสงฆ์แล้ว บุคคลอื่นย่อมไม่อาจเข้าครอบครองและอ้างกรรมสิทธิ์โดยหลักครอบครองปรปักษ์เช่นเดียวกับที่ดินของเอกชนทั่วไปได้
“การอุทิศที่ดินให้แก่พระศาสนาจึงเป็นบุญกุศลยิ่งใหญ่ มีผลยั่งยืน เป็นคติความเชื่อที่ปลูกฝังอยู่ในศรัทธาของประชาชนคนไทยผู้เป็นพุทธศาสนิกชนอย่างมั่นคงมาช้านาน ทั้งมีหลักกฎหมายรองรับและสนับสนุนแนวทางนี้มาโดยตลอดด้วย” ธงทองกล่าว
