สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น ออสเตรเลีย และอินเดีย เตรียมเข้าประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศของกลุ่ม Quad (Quadrilateral Security Dialogue) ในวันที่ 23-26 พฤษภาคม ณ กรุงนิวเดลี ประเทศอินเดีย ถือเป็นการเคลื่อนไหวของกลุ่มความร่วมมือดังกล่าวในรอบ 2 ปี และเกิดขึ้นหลังการประชุมสุดยอดจีน-สหรัฐฯ ในสัปดาห์ที่ผ่านมา
การประชุม Quad ปี 2026 เป็นอย่างไร
ทั้งนี้ The Economics Times รายงานว่า กลุ่มประเทศ Quad มีกำหนดการประชุมในวันที่ 26 พฤษภาคม โดยมีอินเดียเป็นเจ้าภาพ และมีรัฐมนตรีกระทรวงต่างประเทศ 4 คน เข้าร่วม ได้แก่ มาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ, เพนนี หว่อง รัฐมนตรีต่างประเทศออสเตรเลีย , โมเตงิ โทชิมิตสึ (Motegi Toshimitsu) รัฐมนตรีต่างประเทศญี่ปุ่น และ เอส. ไจแชนการ์ (S. Jaishankar) รัฐมนตรีต่างประเทศอินเดียที่เป็นประธานการประชุมในครั้งนี้
นอกจากนี้ รายงานยังระบุว่า ไจแชนการ์จะจัดการประชุมทวิภาคีแยกแต่ละประเทศในกลุ่มรัฐมนตรี Quad แต่ขณะนี้ ยังไม่มีแถลงการณ์ยืนยันการประชุมอย่างเป็นทางการ ขณะที่กระทรวงการต่างประเทศญี่ปุ่นยืนยันว่าจะเข้าร่วม
เบื้องต้นคาดว่า ประเด็นหารือใหญ่จะเกี่ยวกับวาระเร่งด่วนระดับโลก เช่น สงครามยูเครน, ตะวันออกกลาง และประเมินบทบาทของจีนในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิก
ก่อนหน้านี้ กลุ่ม Quad ได้ริเริ่มโครงการเพื่อตอบสนองต่อความต้องการและความท้าทายที่เร่งด่วนที่สุดในภูมิภาคอินโดแปซิฟิก เช่น ความมั่นคงทางทะเล โครงสร้างพื้นฐาน และการเชื่อมโยงโครงข่ายเข้าด้วยกัน
อนึ่ง การประชุมสุดยอดผู้นำ Quad เกิดขึ้นครั้งล่าสุดในปี 2024 ที่เมืองวิลมิงตัน สหรัฐฯ โดยได้ประกาศมาตรการสำคัญต่างๆ เพื่อขยายความร่วมมือด้านความมั่นคงทางทะเลในอินโดแปซิฟิก ขณะที่ปี 2023 ไม่มีการจัดประชุม เพราะผลกระทบจากสงครามการค้าก่อนหน้านี้
หรือ Quad จะเป็นยุทธศาสตร์ลวงตาของโลกในยุคทรัมป์
ทั้งนี้ พรหม เชลลานีย์ (Brahma Chellaney) ศาสตราจารย์ด้านยุทธศาสตร์ศึกษาประจำศูนย์วิจัยนโยบาย (Centre for Policy Research) องค์กรอิสระในกรุงนิวเดลี และนักวิจัยประจำ Robert Bosch Academy ในกรุงเบอร์ลิน เขียนบทความวิเคราะห์การมีอยู่ของ Quad ใน Nikkei Asia ว่า กำลัง ‘ว่างเปล่า’ จากการมีอยู่ของทรัมป์
เชลลานีย์อธิบายว่า Quad เคยถูกนำเสนอในฐานะคำตอบทางยุทธศาสตร์ของกลุ่มประเทศประชาธิปไตย เพื่อรับมือกับการขยายอิทธิพลของจีนในภูมิภาคอินโดแปซิฟิกที่เพิ่มขึ้น ภายใต้สโลแกน Free and Open Indo-Pacific ซึ่งต่อมาถูกผลักดันให้กลายเป็นเสาหลักสำคัญในนโยบายต่างประเทศของสหรัฐฯ
แต่การเข้ามาของทรัมป ทำให้ Quad เปลี่ยนท่าทีสำคัญ จากการเผชิญหน้ากับจีนสู่เป็นการประนีประนอมและเลือกปฏิบัติ โดยเฉพาะพันธมิตรร่วม 3 ประเทศอย่างญี่ปุ่น อินเดีย และออสเตรเลียกำลังมีบทบาทลดน้อยถอยลง ซึ่งสัญญาณของความถดถอยของกลุ่มความร่วมมือนี้ คือ การไม่มีการจัดประชุมสุดยอดในปี 2024
บทความเปรียบเทียบว่า กลุ่ม Quad เริ่มมีสภาพคล้ายคลึงกับ ‘พันธมิตรแบบโพเทมคิน’ (Potemkin Alliance) ซึ่งมาจากเรื่องหมู่บ้านปลอมในประวัติศาสตร์ของรัสเซีย กล่าวคือ ภายนอกดูสมบูรณ์ดี แต่กลวงเปล่าในแก่นแท้ และไร้ยุทธศาสตร์
อย่างไรก็ตาม เชลลานีย์เชื่อว่า Quad จะไม่หายไป เพราะมีการลงทุนกับต้นทุนทางการทูตไปมาก แต่ไม่ได้หมายความว่า ความเป็นพันธมิตรจะยั่งยืน เพราะกลุ่มความร่วมมือนี้กำลังเสื่อมถอย และกลายเป็นเพียงสถาบันที่แสดงบทบาท เช่น มีการจัดการประชุม ออกแถลงการณ์ หรือการแสดงภาพลักษณ์เป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน แต่สูญเสียเหตุผลทางยุทธศาสตร์ไปอย่างสิ้นเชิง
แฟ้มภาพจากการประชุม QUAD ปี 2023: Pool /Press Information/Planet Pix via ZUMA Press Wire / Reuters
อ้างอิง:
- https://economictimes.indiatimes.com/news/india/india-set-to-host-quad-foreign-ministerial-meeting-next-week/articleshow/131180648
- https://asia.nikkei.com/opinion/what-s-the-purpose-of-the-quad
- https://www.reuters.com/world/china/us-japan-australia-india-have-quad-top-diplomats-meeting-delhi-japan-says-2026-05-22/
