เรียกได้ว่าอุตสาหกรรมท่องเที่ยวทั่วโลกและไทยได้ก้าวเข้าสู่ยุคการท่องเที่ยวยุคใหม่เป็นที่เรียบร้อย เปลี่ยนผ่านจากการแข่งขันด้วยจำนวนนักท่องเที่ยวสู่การแข่งขันด้วย “คุณค่า” ที่ได้รับ และวัดจากคุณค่าที่การท่องเที่ยวสร้างให้กับเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม แนวคิดเรื่อง Sustainable Tourism ที่กลายเป็นมาตรฐานใหม่ของอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวโลก
ประเทศไทยเร่งปรับตัวเดินหน้าจาก Mass Tourism สู่ Sustainable Tourism ผ่านแผน “Thailand Green Plan 2030” ที่กรมการท่องเที่ยวกำลังขับเคลื่อน และล่าสุดได้ยกย่อง 30 ต้นแบบการท่องเที่ยวยั่งยืนทั่วประเทศ ซึ่งไม่เพียงเชิดชูเกียรติ แต่สะท้อนว่าการท่องเที่ยวยั่งยืนเกิดขึ้นได้จริงในไทย และกำลังกลายเป็นทิศทางใหม่ของอุตสาหกรรมท่องเที่ยว
การเปลี่ยนแปลงนี้สอดรับกับพฤติกรรมนักท่องเที่ยวทั่วโลกที่ใส่ใจสิ่งแวดล้อม วัฒนธรรมท้องถิ่น และผลกระทบต่อชุมชนมากขึ้น การเดินทางจึงไม่ใช่แค่การไปเยือนสถานที่ใหม่ แต่ต้องสร้างคุณค่าให้กับพื้นที่นั้นด้วย การท่องเที่ยวยั่งยืนจึงกลายเป็นหนึ่งในทิศทางสำคัญของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวโลก
Thailand Green Tourism Plan 2030 สัญลักษณ์ที่สะท้อนการยกระดับการท่องเที่ยวของประเทศไทย
Thailand Green Tourism Plan 2030 เป็นแผนที่ผลักดันการท่องเที่ยวไทยให้เติบโตอย่างยั่งยืน โดยให้ความสำคัญกับการสร้างสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม ผ่านแนวคิดสำคัญคือ การท่องเที่ยวต้องไม่ทำลายทรัพยากรที่เป็นต้นทุนของประเทศ ต้องช่วยรักษา ฟื้นฟู และสร้างคุณค่าใหม่ให้กับพื้นที่และชุมชน พร้อมยกระดับคุณภาพประสบการณ์ของนักท่องเที่ยวไปพร้อมกัน
ภายใต้โครงการนี้ มีการพัฒนาตราสัญลักษณ์ “Thailand Good Travel” เพื่อเป็นเครื่องหมายรับรองแหล่งท่องเที่ยว ที่พัก ผู้ประกอบการ และชุมชนที่ดำเนินธุรกิจท่องเที่ยวตามแนวทางความยั่งยืน และคัดเลือกต้นแบบ 30 แห่งทั่วประเทศ เพื่อเป็นตัวแทนประเทศไทยเข้าสู่เวทีประกวดระดับนานาชาติ ได้แก่ Top 100 Stories Competition 2026 และ Good Travel Stories Competition 2026
แผนดังกล่าวมีเป้าหมายปรับโครงสร้างการท่องเที่ยวไทยให้เติบโตอย่างยั่งยืน ทั้งลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม กระจายรายได้สู่ชุมชน ยกระดับคุณภาพแหล่งท่องเที่ยว เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันในตลาดโลกที่เน้นความยั่งยืน
หมวดชุมชนท่องเที่ยว โมเดลการสร้างรายได้ให้ชุมชน
หมวดชุมชนท่องเที่ยวหรือ Community-Based Tourism เป็นหนึ่งในกลุ่มที่สะท้อนแนวคิดการท่องเที่ยวยั่งยืนได้ชัดเจน เป็นการท่องเที่ยวที่สร้างรายได้สู่ชุมชนโดยตรง พร้อมรักษาวัฒนธรรม วิถีชีวิต และสิ่งแวดล้อม เนื่องจากชุมชนเป็นเจ้าของ ผู้กำหนดกิจกรรม และผู้รับประโยชน์ ทำให้สามารถรักษาอัตลักษณ์ของชุมชนไว้ได้ เช่น
- ชุมชนบ้านริมคลองโฮมสเตย์ จังหวัดสมุทรสงคราม ที่พัฒนาพิพิธภัณฑ์มะพร้าวและฐานการเรียนรู้เกี่ยวกับวิถีชีวิตสวนมะพร้าว พร้อมส่งเสริมการท่องเที่ยวแบบโลว์คาร์บอน ให้การเดินทางและกิจกรรมท่องเที่ยวส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุด
- ชุมชนท่องเที่ยวตำบลเกาะหมาก จังหวัดพัทลุง ที่จัดกิจกรรมปล่อยพันธุ์กุ้งก้ามกรามคืนสู่ทะเลสาบสงขลา ซึ่งไม่เพียงเป็นกิจกรรมท่องเที่ยว แต่ยังเป็นการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสร้างความตระหนักด้านสิ่งแวดล้อมให้กับนักท่องเที่ยว
- ชุมชนท่องเที่ยวบ้านไหนหนัง จังหวัดกระบี่ ที่นำวิถีการเลี้ยงผึ้งโพรงมาเป็นกิจกรรมเรียนรู้ เพื่อให้เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างป่า ผึ้ง และชุมชน
- ชุมชนท่องเที่ยวบ้านทุ่งหยีเพ็ง จังหวัดกระบี่ ที่จัดกิจกรรมเรือแจวชมอุโมงค์โกงกางยามเช้า ซึ่งเป็นกิจกรรมท่องเที่ยวแบบไม่ใช้เครื่องยนต์ ลดมลพิษทางน้ำและเสียง
- โฮมสเตย์บ้านนาต้นจั่น จังหวัดสุโขทัย ที่เน้นความเข้มแข็งของชุมชนจากการพึ่งพาตนเอง ทั้งด้านอาหาร งานหัตถกรรม และวิถีชีวิตท้องถิ่น เปิดโอกาสให้นักท่องเที่ยวเข้ามาเรียนรู้การใช้ชีวิตแบบชุมชนอย่างแท้จริง
- โป่งแยงฟาร์ม บ้านม่วงคำ จังหวัดเชียงใหม่ ที่นำวัตถุดิบจากแปลงเกษตรอินทรีย์ของชุมชนมาพัฒนาเป็นอาหารและกิจกรรมท่องเที่ยว ทำให้การท่องเที่ยวเชื่อมโยงกับการเกษตรและวิถีชีวิตของคนในพื้นที่
การท่องเที่ยวโดยชุมชนขายเรื่องราว วิถีชีวิต วัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่น ช่วยให้ชุมชนรักษารากเหง้าพร้อมสร้างรายได้ กระจายเม็ดเงินสู่พื้นที่ชนบท และลดการกระจุกตัวในเมืองท่องเที่ยวหลัก ที่สำคัญยังทำให้คนในชุมชนเห็นคุณค่าของทรัพยากรและวัฒนธรรมของตนเอง การท่องเที่ยวจึงไม่ใช่แค่กิจกรรมทางเศรษฐกิจ แต่เป็นเครื่องมือพัฒนาชุมชนและอนุรักษ์ทรัพยากรไปในคราวเดียวกัน
หมวดที่พักขนาดเล็ก ผสานชุมชนเข้ากับแหล่งท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน
อีกหนึ่งกลุ่มสำคัญคือ หมวดที่พักขนาดเล็ก (Small Good Stay) ซึ่งหลายแห่งได้พัฒนาธุรกิจที่พักโดยผสมผสานแนวคิดด้านสิ่งแวดล้อม ชุมชน และสุขภาพเข้าด้วยกัน ซึ่งตัวอย่างที่พบ
- โรงแรมเดอะโมทีฟส์ อีโค่ โฮเทล จังหวัดจันทบุรี ที่รีโนเวทบ้านไม้เก่าและชวนแขกมีส่วนร่วมจัดการขยะ
- โรงแรมศิริ เฮอริทิจ แบงค็อค ที่ส่งเสริมการท่องเที่ยวด้วยจักรยานและตุ๊กตุ๊กไฟฟ้า
- กะช่องฮิลส์ เต็นท์ รีสอร์ท จังหวัดตรัง ที่พัฒนาแนวคิด Regenerative Luxury Resort พร้อมกิจกรรม Forest Bathing
- โรงแรมเดอะ ซิลเวอร์ ปาล์ม เวลเนส รีสอร์ท กรุงเทพมหานคร ที่ใช้วัตถุดิบอาหารจากชุมชนรอบพื้นที่
- ผาปก อีโค่ รีสอร์ท จังหวัดราชบุรี ที่ติดตั้งโซลาร์เซลล์เพื่อลดการใช้พลังงาน
หมวดที่พักขนาดเล็กสะท้อนให้เห็นว่าธุรกิจโรงแรมสามารถเป็นส่วนหนึ่งของการท่องเที่ยวยั่งยืน ด้วยการเชื่อมโยงกับชุมชน สิ่งแวดล้อม และวิถีชีวิตในพื้นที่ สอดรับกับแนวโน้มโลกที่นักท่องเที่ยวหันมาให้ความสำคัญกับประสบการณ์ที่ใกล้ชิดธรรมชาติและชุมชนมากกว่าความหรูหรา ทำให้ที่พักขนาดเล็กที่ดำเนินธุรกิจอย่างรับผิดชอบกลายเป็นรูปแบบที่เติบโตขึ้นเรื่อย ๆ ในอุตสาหกรรมท่องเที่ยว
หมวดผู้ประกอบการนำเที่ยว ผู้กำหนดรูปแบบการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนให้นักท่องเที่ยว
หมวดผู้ประกอบการนำเที่ยว (Tour Operator) คือหมวดที่สะท้อนว่าบริษัทนำเที่ยวหรือบริษัททัวร์มีบทบาทสำคัญในการกำหนดรูปแบบการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน เช่น การออกแบบเส้นทางคาร์บอนต่ำ การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมเชิงลึก และการท่องเที่ยวเชิงเยียวยาธรรมชาติและวัฒนธรรม ซึ่งช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม กระจายรายได้สู่ชุมชน และมอบประสบการณ์ที่มีคุณค่าแก่นักท่องเที่ยว
แนวโน้มนี้สะท้อนให้เห็นว่า ความหรูหราในยุคใหม่อาจไม่ได้หมายถึงความใหญ่โตหรือความสะดวกสบายเพียงอย่างเดียว แต่หมายถึง การพักผ่อนที่ไม่สร้างผลกระทบต่อโลกและชุมชน
- บริษัท ออคโต้ ครีเอทีฟ แพลนเนอร์ จำกัด ใช้จักรยานขับเคลื่อนการท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ
- ทัวร์ อินเด็พธ์ บาย ปารี ทราเวล นำเสนอวัดโพธิ์ในมิติเชิงลึกของพื้นที่เพื่อพลิกฟื้นคุณค่าทางวัฒนธรรม
- บริษัท ฟรายเดย์ ทริป จำกัด มุ่งสร้างประสบการณ์การเยียวยาของวัฒนธรรมและธรรมชาติร่วมกับชุมชน ใช้เทคโนโลยีและการออกแบบเส้นทางที่ยั่งยืน
ตัวอย่างเหล่านี้สะท้อนว่าบริษัทนำเที่ยวไม่ใช่แค่ผู้จัดทริป แต่คือผู้กำหนดรูปแบบการท่องเที่ยวและผลกระทบต่อพื้นที่และชุมชน การออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวจึงไม่ใช่แค่การวางโปรแกรมเดินทาง แต่เป็นการออกแบบผลกระทบทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน ในหลายประเทศ ผู้ประกอบการนำเที่ยวจึงถูกมองว่าเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญที่สุดในการขับเคลื่อนการท่องเที่ยวยั่งยืน
หมวดแหล่งท่องเที่ยว การสร้างการท่องเที่ยวและการอนุรักษ์ไปพร้อมกัน
ในหมวดแหล่งท่องเที่ยว หลายพื้นที่ได้แสดงให้เห็นว่าการท่องเที่ยวและการอนุรักษ์สามารถเกิดขึ้นพร้อมกันได้ หากมีการจัดการทรัพยากรอย่างเหมาะสม และให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลพื้นที่ การท่องเที่ยวจึงไม่ใช่เพียงกิจกรรมที่ใช้ทรัพยากร แต่สามารถเป็นเครื่องมือในการฟื้นฟูทรัพยากรและสร้างรายได้ให้กับชุมชนไปพร้อมกัน โดยตัวอย่างแหล่งท่องเที่ยวต้นแบบมี
- บางโรง-ป่าคลอก จังหวัดภูเก็ต ที่ฟื้นฟูระบบนิเวศป่าชายเลนและจัดทำธนาคารปูม้าเพื่อฟื้นฟูทรัพยากรทางทะเลและสร้างรายได้ให้ชุมชน
- เมืองเก่าตะกั่วป่า จังหวัดพังงา ที่พัฒนาแผนที่มรดกเมืองเพื่อให้นักท่องเที่ยวเรียนรู้ประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของพื้นที่ผ่านการเดินสำรวจเมือง
- เมืองแม่ฮ่องสอน ที่ใช้แนวคิด Living Museum ให้ทั้งเมืองเป็นเหมือนพิพิธภัณฑ์มีชีวิต และให้ชาวบ้านเป็นผู้เล่าเรื่องของเมือง
- แหล่งมรดกโลกบ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี ที่นำมรดกโลกอายุหลายพันปีมานำเสนอผ่าน Street Art และกิจกรรมสร้างสรรค์
- เกาะเต่า จังหวัดสุราษฎร์ธานี ที่นำเรือรบปลดประจำการมาเป็นบ้านของปะการังเพื่อฟื้นฟูระบบนิเวศทางทะเลและสร้างแหล่งดำน้ำใหม่
นอกจากนี้ อุทยานแห่งชาติแม่วาง ขุนขาน และดอยภูคา ยังพัฒนาระบบจัดการขยะเชิงอนุรักษ์ ทั้งการแยกเศษอาหาร การทำปุ๋ยอินทรีย์ และแนวคิด “นำขยะเข้าเท่าไหร่ นำออกเท่านั้น” ตัวอย่างเหล่านี้สะท้อนว่าแหล่งท่องเที่ยวยุคใหม่ไม่ได้แข่งกันที่ความสวยงาม แต่แข่งที่การบริหารจัดการทรัพยากรและการมีส่วนร่วมของชุมชน แหล่งท่องเที่ยวที่รักษาสมดุลระหว่างการอนุรักษ์และการพัฒนาได้ต่างหากที่จะเติบโตได้อย่างยั่งยืน
Thailand Green Tourism Plan 2030 เส้นทางการพาประเทศไทยเป็นจุดมุ่งหมายปลายทางของคนทั่วโลก
ต้นแบบทั้ง 30 แห่งไม่ใช่แค่แหล่งท่องเที่ยวตัวอย่าง แต่คือภาพสะท้อนทิศทางใหม่ของการท่องเที่ยวไทย ที่กำลังเปลี่ยนจากการเติบโตเชิงปริมาณสู่คุณภาพ และจากการนับจำนวนนักท่องเที่ยวสู่การสร้างคุณค่าให้กับเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม ความสำเร็จของการท่องเที่ยวในอนาคตจึงอาจไม่ได้วัดที่ตัวเลข แต่วัดที่คุณค่าที่ทิ้งไว้ให้ชุมชน ธรรมชาติ และคนรุ่นต่อไป
ตัวอย่างจากชุมชน ที่พัก ผู้ประกอบการนำเที่ยว และแหล่งท่องเที่ยวเหล่านี้ แสดงให้เห็นว่าการท่องเที่ยวยั่งยืนมีหลากหลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับต้นทุนและบริบทของแต่ละพื้นที่ ไม่ว่าจะเป็นการอนุรักษ์ธรรมชาติ ฟื้นฟูระบบนิเวศ รักษาวัฒนธรรม สร้างรายได้ชุมชน หรือออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ
Thailand Green Tourism Plan 2030 จึงไม่ใช่เพียงโครงการส่งเสริมการท่องเที่ยว แต่คือทิศทางใหม่ที่มุ่งให้การท่องเที่ยวเติบโตไปพร้อมกับเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และสิ่งแวดล้อม อย่างยั่งยืน และอาจเป็นก้าวสำคัญที่พาไทยก้าวสู่การเป็นจุดหมายปลายทางด้านการท่องเที่ยวยั่งยืนในเวทีโลก ในฐานะประเทศที่ไม่เพียงสวยงาม แต่บริหารจัดการการท่องเที่ยวได้อย่างสมดุลและยั่งยืนในระยะยาว
ติดตามรายละเอียดเพิ่มเติมที่ Facebook Page: Thailand Green Tourism Plan 2030 หรือ https://thailandgreenplan2030.com/
