เลือกตั้ง 2569 : คนไทยในสหรัฐฯ สะท้อนปัญหาเลือกตั้งล่วงหน้านอกประเทศ กังวลความล่าช้า–ขั้นตอนปิดผนึกซองบัตร

การเลือกตั้งล่วงหน้านอกราชอาณาจักรไทยได้เริ่มต้นขึ้นแล้ว ท่ามกลางความสนใจของคนไทยในต่างแดนที่ติดตามทิศทางการเมืองอย่างใกล้ชิด ทั้งในมิติความเชื่อมั่น การอำนวยความสะดวกของภาครัฐ และผลของการเลือกตั้งที่อาจนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่

THE STANDARD ติดตามบรรยากาศการเลือกตั้งนอกราชอาณาจักรล่วงหน้าในสหรัฐอเมริกา โดยสัมภาษณ์คนไทยผู้มีสิทธิเลือกตั้งถึงความพร้อมและปัญหาอุปสรรคต่อการเลือกตั้งปี 2569 ครั้งนี้

ชัย (นามสมมติ) นักศึกษาระดับปริญญาเอกในเมืองโคลัมบัส รัฐโอไฮโอ สหรัฐอเมริกาให้สัมภาษณ์กับ THE STANDARD ว่า เขาใช้วิธีเลือกตั้ง-ลงประชามติผ่านไปรษณีย์ เนื่องจากคูหาห่างไกลจากที่อยู่อาศัย และไม่สะดวกเดินทางข้ามรัฐ อย่างไรก็ตาม เขากลับเผชิญกับปัญหาหลายประการที่เป็นอุปสรรคต่อการใช้สิทธิ

ประเด็นแรกคือ การจัดส่งบัตรเลือกตั้งผิดจากสถานที่ที่ระบุไว้ ชัยระบุว่า เขาแจ้งให้ทางการจัดส่งเอกสารไปยังสถานที่ทำงาน แต่ซองบัตรเลือกตั้งกลับส่งมาที่ที่พักอาศัยแทน และถูกวางทิ้งไว้หน้าห้องพัก ซึ่งสุ่มเสี่ยงถูกโจรกรรมหรือสูญหาย

“มันเป็นการวางทิ้งไว้หน้าห้องพักเฉยๆ ซึ่งเสี่ยงต่อการโดนโจรกรรมมาก แทนที่ (บริษัทขนส่ง) จะไปหย่อนที่ตู้รับพัสดุประจำห้องพัก (Mailbox)” ชัยระบุว่า แม้ปัญหาจะอยู่ที่ระบบการขนส่ง แต่สถานกงสุลทำหน้าที่จ่าหน้าซองและจัดส่งเอกสารโดยตรง

อีกหนึ่งปัญหาคือ ความล่าช้าในการได้รับบัตรเลือกตั้ง แม้จะลงทะเบียนล่วงหน้ากว่า 1 เดือน แต่บัตรเลือกตั้งกลับมาถึงในช่วงเวลาที่ค่อนข้างกระชั้นชิด เมื่อเทียบกับกำหนดวันส่งคืน ซึ่งยังตรงกับช่วงวันหยุดยาวของหน่วยงานรัฐบาล ทำให้เกิดความกังวลว่า บัตรอาจเดินทางกลับไปไม่ทันตามกำหนด

ชัยระบุอีกว่า จากปัญหาดังกล่าว สถานกงสุลควรจะมีความตื่นตัวหรือกระตือรือร้นในการให้ข้อมูลสำคัญอย่างละเอียดและถี่ขึ้นมากกว่านี้ เช่น กรณีการจัดส่งบัตรเลือกตั้งทางจดหมายที่สามารถส่งตามตู้ไปรษณีย์สาธารณะได้

“ผมกังวลว่าบัตรเลือกตั้งจะไปถึงไม่ทันกำหนด จึงรีบไปส่งตั้งแต่เช้าวันแรกหลังวันหยุดยาว ผมเป็นคนแรกที่เข้าไปในไปรษณีย์วันนั้นด้วยซ้ำ”

อย่างไรก็ตาม ชัยระบุว่า เพจของสถานกงสุลเพิ่งประกาศแจ้งในช่วงเวลาประมาณ 16.00 น. ของวันเดียวกันว่า บัตรเลือกตั้งสามารถส่งคืนได้ด้วยการนำไปหย่อนในตู้ไปรษณีย์สาธารณะ

“หมายความว่า จริงๆ แล้วผมไม่จำเป็นต้องรอให้พ้นวันหยุดรัฐบาล เพื่อให้เจ้าหน้าที่ไปรษณีย์กลับมาทำงานตามปกติ เพราะสามารถหย่อนเอกสารลงตู้ไปรษณีย์สาธารณะได้ตั้งแต่แรกแล้ว”

นอกจากนี้ ชัยยังตั้งข้อสังเกตถึงขั้นตอนการปิดผนึกซองบัตรเลือกตั้งและบัตรประชามติ ซึ่งมีความเสี่ยงต่อการปลอมแปลงและบิดเบือนเจตจำนงของผู้ลงคะแนนเสียง โดยระบุว่า คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) กำหนดให้ผู้ใช้สิทธินำบัตรเลือกตั้งและบัตรประชามติใส่ซองจดหมายขนาดเล็ก 2 ซอง ก่อนนำไปบรรจุในซองพัสดุขนาดใหญ่เพื่อส่งคืน

อย่างไรก็ตาม ในเอกสารคำชี้แจงกลับระบุ ‘ไม่ให้ผนึก’ ซองขนาดเล็ก โดยให้เป็นหน้าที่ของเจ้าหน้าที่กงสุลในการปิดผนึกและลงนามกำกับในขั้นตอนสุดท้าย ซึ่งชัยมองว่า การไม่ให้ผู้ใช้สิทธิปิดซองเอง อาจเปิดช่องให้เกิดการแทรกแซงหรือปลอมแปลงบัตรได้

“ซองสำหรับใส่บัตรเลือกตั้งและบัตรออกเสียงประชามติ ควรเปิดโอกาสให้ผู้มีสิทธิออกเสียงเป็นผู้ปิดผนึกและลงลายมือชื่อกำกับด้วยตนเองไหม เพื่อป้องกันข้อครหาหรือข้อกังขาเกี่ยวกับความโปร่งใสของกระบวนการนับคะแนน และความเสี่ยงต่อการปลอมแปลงหรือสวมสิทธิ”

ชัยให้เหตุผลว่า ในทางทฤษฎี หากมีการเตรียมบัตรที่กากำหนดตัวเลือกหรือผลลัพธ์บางอย่างไว้ล่วงหน้าแล้ว ตัวบุคคลผู้มาใช้สิทธิก็อาจไม่ใช่ประเด็นสำคัญอีกต่อไป เนื่องจากสามารถสลับบัตรอื่นเข้ามาแทนได้ โดยอาศัยเพียงจำนวนซองที่ผู้มีสิทธิส่งกลับมา และเมื่อถึงเวลานับคะแนน ก็อาจเป็นเพียงการหยิบบัตรออกจากซองเพื่อแสดงต่อสาธารณะเท่านั้น

“การเลือกตั้งครั้งนี้มีความหมายไม่น้อยไปกว่าการเลือกตั้งทุกครั้งที่ผ่านมา ผมต้องการให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองอย่างแท้จริง” ชัยทิ้งท้าย

ภาพ: ศวิตา พูลเสถียร