วันนี้ (5 มีนาคม) ศาลปกครองสูงสุดมีคำพิพากษาคดีหมายเลขแดงที่ อ.195/2569 ระหว่าง สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ผู้ฟ้องคดี และ กรมธนารักษ์ ผู้ถูกฟ้องคดี กรณีที่สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติยื่นฟ้องขอให้ศาลสั่งระงับการขึ้นทะเบียนที่ดินพุทธมณฑลเป็นที่ราชพัสดุ
ผู้ฟ้องคดีระบุว่า ที่ดินพุทธมณฑลเป็นศาสนสมบัติของพระพุทธศาสนา และเป็นศาสนสมบัติกลางตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 โดยสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติมีหน้าที่ดูแลรักษาและพัฒนา จึงเห็นว่าการที่สำนักงานธนารักษ์พื้นที่นครปฐมดำเนินการเพื่อขึ้นทะเบียนที่ดินดังกล่าวเป็นที่ราชพัสดุ ตามพระราชบัญญัติที่ราชพัสดุ พ.ศ. 2562 เป็นการใช้อำนาจที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย
ก่อนหน้านี้ ศาลปกครองกลางมีคำพิพากษาห้ามกรมธนารักษ์นำที่ดินพุทธมณฑลขึ้นทะเบียนเป็นที่ราชพัสดุ แต่กรมธนารักษ์ได้ยื่นอุทธรณ์ต่อศาลปกครองสูงสุด
ศาลปกครองสูงสุดพิเคราะห์แล้วเห็นว่า กฎหมายว่าด้วยคณะสงฆ์ได้กำหนดให้ทรัพย์สินของพระศาสนาแบ่งเป็น 2 ประเภท ได้แก่ ศาสนสมบัติของวัด และศาสนสมบัติกลาง ซึ่งเป็นทรัพย์สินของพระศาสนาที่ไม่ได้เป็นของวัดใดวัดหนึ่ง
แม้ในอดีตจะกำหนดให้กรมการศาสนาเป็นผู้ถือครองศาสนสมบัติกลาง แต่เป็นเพียงเพื่อประโยชน์ในการดูแลรักษาและจัดการเท่านั้น มิได้หมายความว่าเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์โดยแท้จริง และต่อมาเมื่อมีการจัดตั้งสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ อำนาจหน้าที่ดังกล่าวได้ถูกโอนมายังหน่วยงานนี้
ศาลเห็นว่า ศาสนสมบัติกลางถือเป็นทรัพย์สินของพระศาสนา ไม่ใช่ทรัพย์สินของแผ่นดิน จึงไม่เข้าข่ายเป็นที่ราชพัสดุที่กระทรวงการคลังจะมีกรรมสิทธิ์ได้ตามกฎหมาย
สำหรับที่ดินพุทธมณฑล แม้จะได้มาจากหลายแหล่ง ทั้งที่ดินของสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ ที่ดินเอกชน เงินบริจาค และงบประมาณแผ่นดิน แต่เมื่อพิจารณาประวัติการจัดสร้างพบว่า มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างพุทธมณฑลเป็นพุทธานุสรณียสถานในการฉลอง 25 พุทธศตวรรษ และให้เป็นศูนย์กลางทางพระพุทธศาสนา
นอกจากนี้ คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2502 ให้ใส่ชื่อกรมการศาสนาเป็นเจ้าของโฉนดที่ดินพุทธมณฑล ซึ่งสะท้อนเจตนารมณ์ของรัฐบาลในขณะนั้นว่าต้องการให้พื้นที่ดังกล่าวเป็นทรัพย์สินของพระศาสนา มิใช่ทรัพย์สินของแผ่นดิน
ศาลจึงวินิจฉัยว่า ที่ดินพุทธมณฑลเนื้อที่ประมาณ 2,500 ไร่ เป็นศาสนสมบัติกลางตามกฎหมายว่าด้วยคณะสงฆ์ และไม่อาจขึ้นทะเบียนเป็นที่ราชพัสดุได้ การที่กรมธนารักษ์ดำเนินการสำรวจรังวัดและเตรียมขึ้นทะเบียนที่ดินดังกล่าวจึงเป็นการกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย และเป็นการละเมิดต่อผู้ฟ้องคดี
ศาลปกครองสูงสุดจึงพิพากษายืนตามศาลปกครองกลาง ให้ห้ามกรมธนารักษ์นำที่ดินพุทธมณฑลขึ้นทะเบียนเป็นที่ราชพัสดุ
