วิสัยทัศน์ ‘มุนินทร์ พงศาปาน’ ปฏิรูปกระบวนการยุติธรรม ทำไมถึงเชื่อ ‘พรรคประชาชน’?

วันนี้ (5 มกราคม) เวลา 12.00 น. พรรคประชาชน เปิดตัวทีมบริหารรัฐบาลประชาชนคนแรก คือ รศ.ดร. มุนินทร์ พงศาปาน อดีตคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เป็นว่าที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม หากพรรคประชาชนได้เป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาล ที่มี ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน เป็นนายกรัฐมนตรี

ทั้งนี้ พรรคประชาชนได้เผยแพร่คลิปในซีรีส์ The Professionals ที่จะเปิดตัวทีมบริหารของพรรคประชาชนตั้งแต่วันที่ 5-15 มกราคม โดยในตอนแรกนี้ มุนินทร์ได้ให้สัมภาษณ์ สุทธิชัย หยุ่น โดยระบุว่า เวลานี้กระบวนการยุติธรรมและนิติรัฐกำลังตกอยู่ในสภาวะย่ำแย่และวิกฤตที่สุดในรอบกว่า 20 ปี จึงคิดว่าการเมืองต้องการผู้ที่เข้ามาช่วยขับเคลื่อนปฏิรูปให้เกิดความเปลี่ยนแปลง

กฎหมายซับซ้อน สร้างช่องว่างผลประโยชน์

มุนินทร์ฉายภาพโครงสร้างกฎหมายไทยในปัจจุบันว่า ถูกออกแบบมาให้มีความสลับซับซ้อนเกินความจำเป็น เปรียบเสมือนห้องที่มีกุญแจล็อกหลายชั้น ความซับซ้อนนี้ไม่ได้มีไว้เพื่อประสิทธิภาพ แต่กลับกลายเป็นอุปสรรคใหญ่หลวงต่อการใช้ชีวิตและการทำธุรกิจของประชาชน

ความยุ่งยากซับซ้อนกลายเป็นช่องว่างให้เจ้าหน้าที่รัฐผู้ถือ ‘ลูกกุญแจ’ ในแต่ละชั้น สามารถใช้อำนาจดุลพินิจในการเรียกรับผลประโยชน์ เพื่อแลกกับการไขผ่านประตูเหล่านั้น ปัญหาความไม่โปร่งใสและดัชนีหลักนิติรัฐที่ถอยหลัง ไม่เพียงทำลายความเชื่อมั่น แต่ยังฉุดรั้งตัวเลข GDP และเศรษฐกิจของประเทศอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เพราะต้นทุนแฝงในการทำธุรกิจสูงเกินจริง

Open Justice เทคโนโลยีโปร่งใส

มุนินทร์เสนอแนวคิด Open Justice หรือการสร้างความยุติธรรมที่โปร่งใส ตรวจสอบได้ โดยนำเทคโนโลยีเข้ามาแทนที่ดุลพินิจของมนุษย์ เพื่อลดการแทรกแซงและสร้างมาตรฐานใหม่ อาทิ ปฏิวัติงานธุรการศาลด้วย AI ยกเลิกการจดบันทึกคำเบิกความพยานโดยผู้พิพากษา ซึ่งเป็นการย่อความตามความเข้าใจและอาจคลาดเคลื่อน มาใช้ระบบ Speech-to-Text และ AI บันทึกทุกถ้อยคำ เพื่อให้ได้ข้อเท็จจริงที่แม่นยำที่สุด ป้องกันการบิดเบือน

นอกจากนี้ ยังเสนอระบบ E-Court และ E-Record ผลักดันให้สำนวนคดีและการตรวจร่างคำพิพากษาอยู่ในรูปแบบดิจิทัลที่สาธารณะเข้าถึงได้ (ในขอบเขตที่เหมาะสม) เพื่อให้สังคมตรวจสอบได้ว่ามี “ธง” หรือคำสั่งจากผู้บริหารศาลที่แทรกแซงความเป็นอิสระของผู้พิพากษาเจ้าของสำนวนหรือไม่ รวมถึงราชทัณฑ์ดิจิทัล เปลี่ยนระบบข้อมูลในเรือนจำจากกระดาษเป็นดิจิทัล เพื่อให้ตรวจสอบได้ทันทีว่าใครอยู่ที่ไหน ลดปัญหา “นักโทษ VIP” หรือผู้มีอิทธิพลที่ได้รับสิทธิพิเศษเหนือคนอื่น

มุนินทร์ยังมองว่า ตำรวจ คือด่านหน้าที่สำคัญที่สุดและเป็นจุดที่ปัญหาสะสมมากที่สุด เนื่องจากการปฏิรูปกว่า 20-30 ชุดที่ผ่านมาล้มเหลว เพราะฝ่ายการเมืองต้องการใช้ตำรวจเป็นเครื่องมือในการรักษาอำนาจ ข้อเสนอสำคัญคือ สร้างความเป็นอิสระให้พนักงานสอบสวน ปรับโครงสร้างไม่ให้พนักงานสอบสวนต้องเกรงกลัวสายบังคับบัญชา เพื่อให้สามารถทำคดีตามพยานหลักฐานได้อย่างตรงไปตรงมา

นอกจากนี้ เขายังเสนอให้ดึงอัยการเข้ามามีบทบาทตั้งแต่ชั้นสอบสวน เพื่อช่วยกลั่นกรองและคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนตั้งแต่เริ่มต้น ไม่ใช่แค่รอรับสำนวนในตอนท้ายเหมือนปัจจุบัน

เชื่อมั่นเจตจำนงการเมืองพรรคประชาชน

มุนินทร์เปิดเผยถึงเหตุผลที่เข้ามาร่วมงานกับพรรคประชาชนว่า ไม่ใช่เพื่อผลประโยชย์ หรือคะแนนนิยมของพรรค แต่เพราะตนเองต้องการสร้างความเปลี่ยนแปลงในกระบวนการยุติธรรมจริงๆ และมองว่า พรรคประชาชนมีเจตจำนงทางการเมืองที่ชัดเจนและสม่ำเสมอ พร้อมย้ำว่า การเปลี่ยนแปลงระดับโครงสร้างนี้จะเกิดขึ้นไม่ได้หากขาด เจตจำนงทางการเมือง (Political Will) ที่แน่วแน่ ซึ่งเขาเชื่อมั่นว่าพรรคประชาชนมีสิ่งนี้ เพราะเป็นพรรคที่ยังไม่เคยมีอำนาจบริหาร

“ผมมองว่า อุดมการณ์ของพรรคถูกพิสูจน์มาระดับหนึ่ง ถึงแม้เขาไม่เคยได้เป็นรัฐบาลมาก่อน แต่นโยบายและอุดมการณ์ของเขาเกี่ยวกับกระบวนการยุติธรรม ตั้งแต่พรรคอนาคตใหม่ มีความสอดคล้องต้องกันและสม่ำเสมอ” มุนินทร์กล่าว

สำหรับ รศ.ดร. มุนินทร์ พงศาปาน เป็นอดีตคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เขาสำเร็จการศึกษานิติศาสตรบัณฑิต (เกียรตินิยมอันดับหนึ่ง) ปริญญาโทจากมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ และปริญญาเอกด้านประวัติศาสตร์กฎหมายจากมหาวิทยาลัยเอเดินบะระ สหราชอาณาจักร เริ่มเป็นอาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ตั้งแต่ปี 2546 มีความเชี่ยวชาญโดดเด่นในกฎหมายเอกชนและกฎหมายเปรียบเทียบ