‘เรือเลือกทิ้งสมอรอ’ วิเคราะห์ ทำไมปิด ช่องแคบฮอร์มุซ จึงน่าห่วง...

หลังจากที่รายงานข่าว วันที่ 3 มี.ค. อ้างอิงสื่อทางการอิหร่าน ระบุว่า เอบราฮิม จาบารี ที่ปรึกษาอาวุโสของผู้บัญชาการสูงสุด กองกำลังพิทักษ์ปฏิวัติอิหร่าน (IRGC) ได้ประกาศคำเตือนที่รุนแรงที่สุดว่า ‘ช่องแคบฮอร์มุซถูกปิดแล้ว’

หากเรือลำใดพยายามฝ่าฝืนน่านน้ำนี้ กองกำลัง IRGC และกองทัพเรืออิหร่านจะระดมยิงจนเรือเหล่านั้นลุกเป็นไฟ

ธนากร เกษตรสุวรรณ ประธานสภาผู้ส่งออกทางเรือแห่งประเทศไทย (สรท.) กล่าวว่ากับ ‘THE STANDARD WEALTH’ ว่า จากสถานการณ์ความตึงเครียดระหว่าง สหรัฐอเมริกา อิสราเอล และอิหร่าน ที่ส่งผลต่อเสถียรภาพของภูมิภาคตะวันออกกลาง สรท.ขอประเมินผลกระทบต่อภาคการส่งออกและโลจิสติกส์ของไทย

1. สถานการณ์ล่าสุดด้านการเดินเรือ

แม้ในทางเทคนิค ช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) แม้ ‘ยังไม่มีการประกาศปิดเส้นทางอย่างเป็นทางการ’ แต่จากข้อมูลภาคปฏิบัติพบว่า เรือสินค้าส่วนใหญ่ที่มีแผนผ่านเส้นทางดังกล่าว เลือก ‘ทิ้งสมอรอ’ หรือชะลอการเดินเรือเพื่อประเมินสถานการณ์ความปลอดภัยแล้ว

สรท. เห็นว่าสถานการณ์ลักษณะนี้ถือเป็น ‘การปิดทางอ้อมในเชิงพฤติกรรม’ (Behavioral Disruption)

กล่าวคือ แม้เส้นทางยังเปิดตามกฎหมายระหว่างประเทศ แต่ในทางปฏิบัติระบบโลจิสติกส์เริ่มหยุดชะงักแล้วบางส่วน

2. ผลกระทบทันทีต่อภาคส่งออกและโลจิสติกส์

Capacity หายไปจากตลาดทันที
เมื่อเรือหยุดรอ ไม่เดินทางต่อ ทำให้กำลังการขนส่งที่ใช้ได้จริง (Effective Capacity) ลดลงทันทีในตลาดโลก
ค่าระวางเรือและค่าประกันภัยมีแรงกดดันปรับขึ้น
เมื่อ Supply ลดลง แต่ความต้องการขนส่งยังมีอยู่ ราคาค่าระวางเรือจะตอบสนองอย่างรวดเร็ว
ขณะเดียวกัน บริษัทประกันภัยมีแนวโน้มปรับเพิ่ม War Risk Premium สำหรับเส้นทางตะวันออกกลาง

3. Lead Time ยาวขึ้นและไม่แน่นอน

ผู้ส่งออกไม่สามารถประเมินวันถึงปลายทางได้ชัดเจน ส่งผลต่อการบริหารสินค้าคงคลัง สัญญาส่งมอบ และกระแสเงินสด

4. ราคาพลังงานผันผวนทันที

ตลาดตอบสนองต่อความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์อย่างรวดเร็ว ทำให้ราคาน้ำมันและก๊าซปรับตัวขึ้น กระทบต้นทุนการผลิตและค่าขนส่งโดยตรง

5.ความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยน

เงินทุนไหลเข้าสินทรัพย์ปลอดภัย ส่งผลให้ค่าเงินในตลาดเกิดใหม่รวมถึงเงินบาทมีความผันผวน เพิ่มความเสี่ยงด้าน FX ต่อผู้ส่งออก

ข่าวที่เกี่ยวข้อง:

วางฉากทัศน์ หากสถานการณ์ยืดเยื้อเกิน 2 สัปดาห์

หากภาวะความไม่แน่นอนนี้ยืดเยื้อเกิน 2-3 สัปดาห์ จะเริ่มเห็นผลชัดเจนต่อ

ราคาพลังงานโลก
ค่าระวางเรือในเส้นทางเอเชีย-ยุโรป
ต้นทุนการส่งออกสินค้าไทย
ความล่าช้าในการกระจายสินค้าไปยังตะวันออกกลางและแอฟริกา

หากยืดเยื้อ 3-6 เดือนขึ้นไป จะกลายเป็นผลกระทบ ‘เชิงโครงสร้าง’

ต้นทุนโลจิสติกส์สูงต่อเนื่อง กดดันอัตรากำไรผู้ส่งออก
กำลังซื้อประเทศผู้นำเข้าลดลง โดยเฉพาะประเทศพึ่งพาพลังงาน
คำสั่งซื้อใหม่ (New Orders) ชะลอการตัดสินใจ
ภาคธุรกิจต้องใช้เงินทุนหมุนเวียนเพิ่มจาก Lead Time ที่ยาวขึ้น

กรณี ‘รุนแรง’ หากเกิดข้อจำกัดต่อเส้นทางพลังงานสำคัญ อาจส่งผลให้การค้าโลกชะลอตัวชัดเจนในช่วงครึ่งปีหลัง

ตะวันออกกลางเป็นตลาดสำคัญของไทยและเป็น ‘เส้นทางพลังงานโลก’

ขณะเดียวกัน บทบาทตลาดตะวันออกกลางต่อการส่งออกไทย จะกระทบ

1. ตลาดส่งออกโดยตรง

ตะวันออกกลางเป็นตลาดสำคัญของสินค้าอาหาร ฮาลาล ยานยนต์ วัสดุก่อสร้าง และสินค้าอุปโภคบริโภคของไทย

2. ศูนย์กลางกระจายสินค้า (Hub)

ประเทศในอ่าวอาหรับเป็นศูนย์กระจายสินค้า ไปยังแอฟริกาเหนือและแอฟริกาตะวันออก หากเส้นทางสะดุด จะกระทบการส่งออกไปแอฟริกาโดยอ้อม

3.เส้นทางพลังงานโลก

ช่องแคบฮอร์มุซเป็นเส้นทางลำเลียงน้ำมันส่วนสำคัญของโลก หากเกิดข้อจำกัดจะสะท้อนต้นทุนพลังงานมายังไทยโดยตรง

ธนากร ย้ำว่า แนวทางรับมือของ สรท. จะดำเนินการและเสนอแนวทาง

ติดตามสถานการณ์ค่าระวางเรือและประกันภัยอย่างใกล้ชิด
ประสานข้อมูลกับสายเรือและผู้ให้บริการโลจิสติกส์แบบเรียลไทม์
แจ้งเตือนสมาชิกบริหารความเสี่ยงอัตราแลกเปลี่ยน (FX Hedging)
แนะนำผู้ส่งออกเผื่อระยะเวลาขนส่ง และทบทวนเงื่อนไข Incoterms
ประสานภาครัฐเตรียมมาตรการดูแลต้นทุนโลจิสติกส์

ความไม่แน่นอนเส้นทางขนส่งกระทบความเชื่อมั่นทางการค้า

“แม้ประเทศไทยไม่ได้เป็นคู่ขัดแย้งโดยตรง แต่ในฐานะประเทศที่พึ่งพาการค้าและพลังงานนำเข้า ความตึงเครียดในตะวันออกกลางส่งผลทางอ้อมอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะด้านต้นทุนพลังงาน ค่าระวางเรือ ความไม่แน่นอนของเส้นทางขนส่ง และความเชื่อมั่นทางการค้า” ธนากร กล่าว

ธนากร ระบุอีกว่า สถานการณ์ยังอยู่ในระดับที่ต้องติดตามใกล้ชิด แต่ภาคส่งออกไทยจำเป็นต้องเตรียมความพร้อมเชิงรุก เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขัน และเสถียรภาพทางธุรกิจท่ามกลางความไม่แน่นอนที่สูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

สำรวจการค้าไทยกับ 15 ประเทศในตะวันออกกลาง ชี้มูลค่าสูง 4 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ

ขณะที่ สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม (สศอ.) เฝ้าระวังและติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด เพื่อประเมินผลกระทบต่อภาคอุตสาหกรรมไทย และจัดทำแนวทางรับมืออย่างเป็นระบบแม้มูลค่าการค้าระหว่างไทยกับอิหร่านโดยตรงจะมีสัดส่วนไม่สูงมาก

โดยในปี 2568 มีมูลค่าการค้ารวม 146.18 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ (ไทยส่งออก 136.82 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และนำเข้า 9.36 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ) แต่ความเสี่ยงสำคัญอยู่ที่ผลกระทบทางอ้อมผ่านโครงสร้างพลังงานโลกและการขนส่งระหว่างประเทศ

ทว่า การค้าระหว่างไทยกับ 15 ประเทศในตะวันออกกลาง มีมูลค่ารวม 40,535.63 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

โดยไทยนำเข้าจากภูมิภาคนี้สูงถึง 28,060.05 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และเสียดุลการค้า 15,584.47 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

“เนื่องจากไทยนำเข้าสินค้าพลังงานมูลค่าสูงเป็นหลัก จึงทำให้ภาคอุตสาหกรรมไทยมีความอ่อนไหวต่อความผันผวนของราคาพลังงานและต้นทุนโลจิสติกส์ในภูมิภาคดังกล่าว”

นอกจากนี้ การที่อิหร่านปิดเส้นทางขนส่งน้ำมันทางเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางลำเลียงน้ำมันดิบมากกว่า 20% ของการขนส่งน้ำมันทั่วโลก ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะชะงักงันของอุปทานน้ำมันในตลาดโลกอย่างมีนัยสำคัญ

โดยคาดการณ์ว่า “หากความขัดแย้งขยายวงและยืดเยื้อ ราคาน้ำมันดิบอาจปรับเพิ่มขึ้นจากระดับปัจจุบันประมาณ 70 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ไปอยู่ที่ประมาณ 100-105 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล”

จะส่งผลให้ต้นทุนพลังงาน ต้นทุนขนส่ง และต้นทุนการผลิตของภาคอุตสาหกรรมไทยปรับตัวสูงขึ้นตามไปด้วยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ในส่วนของผลกระทบต่อภาคการผลิต มีการวิเคราะห์ด้วยตารางปัจจัยการผลิตและผลผลิต (Input-Output Table) พบว่า การปรับขึ้นของราคาน้ำมันดีเซลจะส่งผลต่อต้นทุนพลังงานและการขนส่งของหลายอุตสาหกรรม

เปิดชื่อธุรกิจที่ใช้น้ำมันดีเซลในกระบวนการผลิตสูง

โดยเฉพาะกลุ่มที่มีสัดส่วนการใช้น้ำมันดีเซลในกระบวนการผลิตสูง ได้แก่

เหล็กและเหล็กกล้า 7.93%
การฟอกและย้อมผ้า 6.31%
เคมีภัณฑ์ขั้นมูลฐาน 4.82%
ปูนซีเมนต์ 4.43%
ผลิตภัณฑ์จากโลหะ 4.01% แก้วและผลิตภัณฑ์แก้ว 2.74%
เสื้อผ้าและสิ่งทอ 2.53%

กลุ่มนี้ เป็นกลุ่มอุตสาหกรรมที่มีแนวโน้มได้รับผลกระทบมากหากราคาน้ำมันปรับตัวขึ้นต่อเนื่อง

นอกจากนี้ อาจทำให้ค่าระวางเรือ และค่าประกันภัยปรับตัวสูงขึ้น กระทบต่อต้นทุนโลจิสติกส์ของผู้ประกอบการไทย

โดยเฉพาะผู้ประกอบการที่ส่งออกไปยังตลาดตะวันออกกลางและยุโรป ซึ่งต้องพึ่งพาการขนส่งทางเรือเป็นหลัก อาจเผชิญความล่าช้าในการขนส่งจากการเปลี่ยนเส้นทางเดินเรือ

ผลกระทบไทย : ระยะสั้นฉุด GDP 0.06% ภาคผลิตอุตสาหกรรมวูบ 3 พันล้านบาท

ทั้งนี้ จากการประเมินด้วยแบบจำลองเศรษฐกิจมหภาค ของสำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม (สศอ.) พบว่า หากราคาน้ำมันดิบปรับเพิ่มขึ้นจากสถานการณ์ความขัดแย้ง จะส่งผลกระทบต่อภาคอุตสาหกรรมไทยใน 2 ระยะ

ระยะสั้น กรณีราคาน้ำมันดิบเพิ่มขึ้น 10-20% (ประมาณ 77-85 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล) จะทำให้ GDP ภาคอุตสาหกรรมลดลงประมาณ 2,700-3,000 ล้านบาท หรือประมาณ 0.06% ของ GDP ภาคอุตสาหกรรม
ระยะกลาง กรณีราคาน้ำมันดิบเพิ่มขึ้น 50% (ประมาณ 100-105 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล) จะทำให้ GDP ภาคอุตสาหกรรมลดลงประมาณ 10,125-12,000 ล้านบาท หรือประมาณ 0.15% ของ GDP ภาคอุตสาหกรรม สะท้อนว่าความผันผวนของราคาพลังงานมีผลต่อภาคการผลิตไทย

ส.อ.ท.-หอการค้า กังวลอิหร่าน ‘ปิดช่องแคบฮอร์มุช’ กดดันเศรษฐกิจไทย

เกรียงไกร เธียรนุกุล ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) มองว่า ภาคอุตสาหกรรมความกังวลผลกระทบต้นทุน โดยเฉพาะกลุ่มที่พึ่งพาพลังงานนำเข้าในสัดส่วนสูงจากการปิดช่องแคบฮอร์มุช

“แม้ขณะนี้ผลกระทบ ‘เชิงจิตวิทยา’ จะเริ่มสะท้อนผ่านตลาดแล้ว โดยราคาน้ำมันปรับขึ้นราว 5-6 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล”

เช่นเดียวกับ ดร.พจน์ อร่ามวัฒนานนท์ ประธานกรรมการหอการค้าไทยและสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย กังวลว่า ความเสี่ยงจากช่องแคบฮอร์มุซซึ่งเป็นคอขวดพลังงานโลกจะกระทบไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

“หากเกิดข้อจำกัดด้านการเดินเรือ เรือบรรทุกชะลอการขนส่ง จะเกิดภาวะตึงตัวของอุปทานพลังงานทันที ราคาน้ำมันจะปรับเพิ่มขึ้นรวดเร็ว และอาจสร้างแรงกดดันเงินเฟ้อในหลายประเทศรวมถึงไทย” ดร.พจน์ กล่าว