สำนักงานพัฒนาธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) เดินหน้ากำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลอย่างเข้มข้นในปี 2569 เร่งผลักดันกฎเกณฑ์ที่ออกไปแล้วให้บังคับใช้จริงอย่างเป็นรูปธรรม คุมแพลตฟอร์มให้รับผิดชอบต่อระบบมากขึ้น ทั้งในมิติของมาตรฐานสินค้า ค่าธรรมเนียมที่เป็นธรรม และการปิดช่องโหว่อาชญากรรมออนไลน์
ดร.ชัยชนะ มิตรพันธ์ ผู้อำนวยการ ETDA
ดร.ชัยชนะ มิตรพันธ์ ผู้อำนวยการ ETDA ระบุว่า ปีนี้ถือเป็นปีของการติดตามและบังคับใช้กติกาอย่างจริงจัง โดยเฉพาะการกำกับให้สินค้าที่จำหน่ายผ่านแพลตฟอร์มต้องเป็นไปตามมาตรฐานของสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) และสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ซึ่งเริ่มมีผลบังคับใช้แล้วตั้งแต่ต้นเดือนมกราคมที่ผ่านมา เพื่อยกระดับการคุ้มครองผู้บริโภคและสร้าง Digital Trust บนแพลตฟอร์ม
“เราพยายามกำกับแพลตฟอร์มให้มีความโปร่งใสและเป็นธรรม มี 2 แนวทาง ถ้าเป็นแพลตฟอร์มที่กำหนดเกณฑ์ออกมาแล้ว จะเข้าไปเฝ้าระวังว่าหลังจากออกเกณฑ์ไปแล้วมีการปฎิบัติตามเกณฑ์มากน้อยแค่ไหน แล้วพยายามให้ทำตามเกณฑ์เพื่อให้ผู้ใช้บริการไม่เกิดปัญหาหรือปัญหาได้รับการแก้ไข กับในส่วนที่ยังไม่มีประกาศเป็นเกณฑ์ให้แพลตฟอร์มต้องทำ เราจะส่งเสริมให้แพลตฟอร์มรวมกลุ่มกัน และแต่ละกลุ่มมีกลไกในการดูแลกันเอง หากทำได้ภาครัฐก็ไม่จำเป็นต้องออกกฎเกณฑ์ให้แพลตฟอร์มต้องทำ”
ภายใต้พระราชกฤษฎีกาการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565 (กฎหมาย DPS) ปัจจุบันมีแพลตฟอร์มแจ้งข้อมูลการประกอบธุรกิจผ่านระบบ ETDA แล้วกว่า 2,056 แพลตฟอร์ม (ข้อมูล ณ วันที่ 13 มกราคม 2569) โดยกรอบการกำกับดูแลในปีนี้ถูกวางไว้ชัดเจนใน 3 มิติหลัก
1. สินค้าและบริการต้องถูกกฎหมาย
- Online Marketplace ได้มีการบังคับใช้ ประกาศ คธอ. เรื่อง การดำเนินการอื่น ตั้งแต่วันที่ 31 ธันวาคม 2568 เพื่อกำกับให้การขายสินค้าและบริการบนแพลตฟอร์มเป็นไปตามกฎหมายและมาตรฐานที่กำหนด พร้อมเตรียมขยายการกำกับไปยัง Social Commerce หรือโซเชียลมีเดียที่มีฟังก์ชันสนับสนุนการซื้อขาย ซึ่งเข้าข่ายแพลตฟอร์มลักษณะเฉพาะตามมาตรา 18(2) ของกฎหมาย DPS
- Ride Sharing เดินหน้ามาตรการผ่อนปรนและอำนวยความสะดวกให้ผู้ขับสามารถขึ้นทะเบียน รย.17/18 กับ กรมการขนส่งทางบก ได้ง่ายขึ้น ผ่านระบบ Driver Verify เพื่อออกใบรับรองฯ ใช้เป็นหนึ่งในหลักฐานประกอบการขึ้นทะเบียนให้แล้วเสร็จก่อนที่ประกาศ Ride Sharing จะมีผลบังคับใช้ในวันที่ 31 มีนาคม 2569 พร้อมเตรียมหารือร่วมกับ ขบ. สำนักงานคณะกรรมการกำกับและส่งเสริมการประกอบธุรกิจประกันภัย (คปภ.) และแพลตฟอร์ม เพื่อเร่งกำหนดแพ็กเกจประกันภัยรูปแบบใหม่สำหรับรถที่ให้บริการผ่านแพลตฟอร์ม
- เตรียมผลักดันกรอบ Self-Regulation สำหรับ ‘สินค้าความเสี่ยง’ บนตลาดออนไลน์ เช่น ปืน sim box และบุหรี่ไฟฟ้า โดยจะหารือร่วมกับแพลตฟอร์ม หน่วยงานกำกับ และภาคผู้บริโภค เพื่อจัดทำ ‘มาตรฐานขั้นต่ำ’ ที่ใช้ได้จริง ตั้งแต่กระบวนการตรวจสอบ คัดกรอง แจ้งเตือน ระงับ ไปจนถึงการจัดการกรณีทำผิดซ้ำ
- Space Sharing หรือการเช่าที่พักระยะสั้นผ่านแพลตฟอร์ม อยู่ระหว่างพิจารณาแนวทางกำกับภายใต้กฎหมาย DPS เนื่องจากเกี่ยวข้องหลายมิติ ทั้งกฎหมายการประกอบกิจการ การใช้สถานที่ ความปลอดภัย และผลกระทบต่อผู้มีส่วนได้เสีย โดยอยู่ในขั้นศึกษาหลักการและมาตรการที่เหมาะสมสำหรับการกำกับในอนาคต
2. ค่าธรรมเนียมและการแข่งขันที่เป็นธรรม
ในส่วนของค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม e-Commerce ETDA เตรียมศึกษาความเหมาะสมของโครงสร้างค่าธรรมเนียม เพื่อให้การคิดค่าบริการมีความโปร่งใส เป็นธรรม และชัดเจนว่าผู้ขายจ่ายค่าอะไรและควรได้รับผลลัพธ์ขั้นต่ำอย่างไร โดยทำงานร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และจัดทำแนวปฏิบัติเพื่อนำเสนอต่อคณะกรรมการร่วมฯ ภายใต้กฎหมาย DPS ต่อไป
สำหรับมิติ Logistics ETDA ได้จัดทำร่างหลักการกำกับดูแล พร้อมเปิดรับฟังข้อเท็จจริงและความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้เสียครบทุกฝ่าย ทั้งผู้ให้บริการขนส่ง แพลตฟอร์มตลาดสินค้า และผู้ขายบนแพลตฟอร์ม ก่อนส่งต่อให้ คณะกรรมการแข่งขันทางการค้า (กขค.) ซึ่งเป็นหน่วยงานหลักด้านการแข่งขันทางการค้า รับไปกำกับดูแลต่อตามมติของ คณะกรรมการธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (คธอ.)
3. ปิดช่องฉ้อโกงออนไลน์ (Online Fraud)
ETDA ขับเคลื่อนมาตรการเชิงป้องกัน ผ่านการผลักดัน (ร่าง) ประกาศ คธอ. เรื่อง มาตรการเพื่อป้องกันอาชญากรรมทางเทคโนโลยีสำหรับผู้ให้บริการสื่อสังคมออนไลน์ ภายใต้กรอบ พ.ร.ก.บัญชีม้า กำหนดให้แพลตฟอร์มต้องมีมาตรการพิสูจน์ตัวตน กลั่นกรองเนื้อหา และระงับเนื้อหาที่เข้าข่ายผิดกฎหมาย ซึ่งขณะนี้อยู่ระหว่างเสนอร่างต่อ คธอ.
ควบคู่กับการเดินหน้าแคมเปญ DPS Trust Every Click ปี 2 เพื่อขยาย ‘กลไกร่วมกำกับ’ เปิดพื้นที่ให้หน่วยงานกำกับ แพลตฟอร์ม และภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ร่วมออกแบบแนวทางดูแลบริการแพลตฟอร์มที่เชื่อถือได้ ผ่านกิจกรรม Engagement ต่อเนื่องตลอดปี ทั้งเวที Workshop การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ และการรับฟังความคิดเห็น เพื่อนำไปสู่การพัฒนากลไกกำกับดูแลที่ทุกฝ่ายมีส่วนร่วม และสร้างความมั่นใจให้คนไทยในทุกการคลิกใช้งานแพลตฟอร์มดิจิทัล
จากทิศทางดังกล่าว คาดว่าการกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลในปี 2569 จะเห็นความคืบหน้าอย่างเป็นรูปธรรมมากขึ้น โดยผลลัพธ์สำคัญจะตกอยู่กับประชาชน ที่จะได้รับการคุ้มครองมากขึ้น ใช้บริการแพลตฟอร์มได้อย่างโปร่งใส เป็นธรรม และมั่นใจยิ่งขึ้นในทุกการใช้งานบนโลกออนไลน์
