ปฏิเสธไม่ได้ว่าความตายคือธุรกิจที่ทำเงินมหาศาล และกำลังเติบโตอย่างก้าวกระโดดทั่วภูมิภาคเอเชีย โลงศพที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นเพียงกล่องไม้ธรรมดา วันนี้ถูกเนรมิตให้กลายเป็นผลงานศิลปะที่บอกเล่าเรื่องราวของผู้ล่วงลับได้อย่างวิจิตรบรรจง
วิโรจน์ สุริยเสนีย์ ทายาทรุ่นที่ 2 ผู้สืบทอดกิจการ ‘สุริยาหีบศพ’ ธุรกิจครอบครัวที่รับจัดงานศพมาอย่างยาวนานกว่าเจ็ดทศวรรษ เล่าว่า ปัจจุบันผู้คนมีความต้องการที่จะเลือกและออกแบบวาระสุดท้ายด้วยตัวเองมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด
โลงศพสั่งทำพิเศษของเขามีตั้งแต่แบบเรียบง่าย ไปจนถึงงานหรูหราประดับทองคำและบุด้วยกำมะหยี่สีแดง สนนราคาตั้งแต่ประมาณ 1,000 บาท ไปจนถึง 9 กว่าแสนบาท ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงมูลค่าของตลาดนี้ที่กำลังขยายตัว
แม้ปลายทางของโลงเหล่านี้จะจบลงที่เตาเผา แต่ความต้องการดีไซน์ที่แปลกใหม่กลับพุ่งสูงขึ้น เพราะผู้คนอยากทิ้งความทรงจำสุดท้ายที่สะท้อนความเป็นตัวตน และฝากความคิดสร้างสรรค์ทิ้งท้ายไว้ให้คนข้างหลังได้จดจำ
วิโรจน์และลูกสาวทำหน้าที่เสมือนสมาชิกครอบครัวชั่วคราว ให้กับผู้ที่กำลังเผชิญกับความโศกเศร้า เพื่อช่วยจัดการทุกอย่างตั้งแต่พิธีศพไปจนถึงการลอยอังคารให้ผ่านพ้นไปได้อย่างราบรื่นที่สุดเท่าที่จะทำได้
เมื่อภาระตกอยู่ที่ ‘เดอะ แซนด์วิช เจเนอเรชัน’
ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างรวดเร็ว ทว่าการเตรียมความพร้อมกลับยังตามไม่ทัน คำถามสำคัญคือ ใครจะเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการดูแล และเราจะจัดการกับต้นทุนของความตายที่พุ่งสูงขึ้นได้อย่างไร
วรรณา จารุสมบูรณ์ ผู้จัดงาน Death Fest ระบุว่าผู้คนเริ่มกังวลว่าหากไม่มีลูกหลานคอยดูแล พวกเขาจะต้องเตรียมเงินไว้มากแค่ไหน เพื่อให้สามารถเข้าถึงการตายที่สงบและมีคุณภาพได้อย่างที่ตั้งใจไว้
รายงานจาก This Week in Asia ระบุว่าสิงคโปร์ได้ก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุระดับสุดยอดไปแล้วในปีนี้ ขณะที่เวียดนามและมาเลเซียก็กำลังเผชิญกับปัญหาอัตราการเกิดที่ลดลง ซึ่งกระทบต่อจำนวนคนวัยทำงานและผู้เสียภาษีอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
สิ่งนี้ทำให้ภาระหนักอึ้งตกไปอยู่กับ ‘เดอะ แซนด์วิช เจเนอเรชัน’ หรือกลุ่มคนที่ต้องแบกรับภาระดูแลทั้งลูกและพ่อแม่ที่แก่ชราไปพร้อมๆ กัน ท่ามกลางทรัพยากรและการสนับสนุนจากภาครัฐที่มีอยู่อย่างจำกัด
องค์ เย กุง (Ong Ye Kung) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขสิงคโปร์ ประเมินว่างบประมาณด้านการดูแลสุขภาพจะพุ่งขึ้นแตะระดับ 3 หมื่นล้านดอลลาร์สิงคโปร์ภายในปี 2030 ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการสนับสนุนจากการเติบโตทางเศรษฐกิจเพื่อไม่ให้กระทบต่อความมั่นคง
ขณะเดียวกัน เม็ดเงินมหาศาลกำลังไหลเข้าสู่ ‘เศรษฐกิจผู้สูงวัย’ อย่างต่อเนื่อง โดยมีกลุ่มทุนอย่าง TPG เข้ามากว้านซื้อและรวบรวมบ้านพักคนชราหลายแห่งในสิงคโปร์และมาเลเซียไว้ในพอร์ต เพื่อรองรับกลุ่มผู้สูงอายุที่มีกำลังซื้อสูง
เจนิซ เชีย (Janice Chia) ผู้เชี่ยวชาญด้านสังคมผู้สูงอายุ ชี้ให้เห็นว่าปัญหาที่น่ากังวลที่สุดคือช่องว่างระหว่าง ‘สุขภาพดี’ กับ ‘อายุขัย’ ที่กว้างขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งหมายความว่าผู้คนอาจมีอายุยืนยาวขึ้นแต่กลับต้องใช้ชีวิตอยู่กับความเจ็บป่วยยาวนานขึ้นเช่นกัน
บทบาทของ ‘นักวางแผนความตาย’
ในขณะที่นโยบายของรัฐยังคงขับเคลื่อนไปอย่างเชื่องช้า ทัศนคติของสังคมกลับเปิดกว้างมากขึ้น ปิญชาดา ผ่องนพคุณ ผู้ริเริ่มธุรกิจ ‘นักวางแผนความตาย’ ได้สร้างแพลตฟอร์มเพื่อช่วยให้ผู้คนเตรียมพร้อมสำหรับวาระสุดท้าย
“ถ้าเราวางแผนเรื่องเรียน ทำงาน หรือแต่งงานได้ ความตายก็ควรเป็นส่วนหนึ่งของแผนการใช้ชีวิตเช่นกัน” เธอกล่าว โดยบริการให้คำปรึกษาของเธอออกแบบมาให้เข้าถึงง่าย เริ่มต้นที่ 3,500 บาทสำหรับบุคคลทั่วไป
ที่น่าสนใจคือ กลุ่มลูกค้าหลักของเธอไม่ใช่ผู้สูงอายุ แต่กลับเป็นคนวัยยี่สิบกว่าๆ ที่มองเห็นอนาคตของตัวเองว่าอาจไม่มีลูกหลานหรือสวัสดิการสังคมมารองรับ จึงต้องลุกขึ้นมาเตรียมตัวและวางแผนการเงินตั้งแต่เนิ่นๆ
การเปิดใจคุยเรื่องความตายช่วยให้ผู้คนได้ทบทวนคุณค่าในชีวิตของตัวเอง ปิญชาดาสังเกตเห็นว่าหลังจากที่ลูกค้าเขียนแผนจัดการชีวิตหลังความตายเสร็จ พวกเขามักจะกลับไปใช้ชีวิตในแต่ละวันได้อย่างมีความสุขและมีเป้าหมายมากขึ้น
ดวงพร รักษาสิริกุล หญิงวัย 77 ปีที่เพิ่งสูญเสียลูกสาวไปจากโรคมะเร็ง ได้มาร่วมแบ่งปันมุมมองว่า ความอึดอัดใจของสังคมเวลาพูดถึงความตายนั้นเป็นเรื่องที่ผิดเพี้ยนไปจากธรรมชาติ
“เราต่างก็รู้ดีว่าการเกิดมาก็เพื่อที่จะตายในสักวันหนึ่ง มันคือหน้าที่สุดท้ายของมนุษย์ทุกคน” เธอกล่าวพร้อมเน้นย้ำว่า การพูดคุยเรื่องนี้อย่างเปิดอกกับคนที่รักคือสิ่งสำคัญที่สุดที่เราไม่ควรละเลย
การที่ลูกสาวของเธอมีเวลาเตรียมตัวและพูดคุยกันล่วงหน้าในทุกเรื่อง ทำให้วาระสุดท้ายผ่านไปอย่างสงบและมีสติ ซึ่งช่วยบรรเทาความเจ็บปวดในใจของคนเป็นแม่ได้อย่างมหาศาล
ความตายอาจเป็นความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่การออกแบบช่วงเวลาสุดท้ายให้งดงามและเปี่ยมด้วยสติ คืออิสรภาพที่ทุกคนสามารถเลือกและกำหนดเองได้อย่างแท้จริง
ภาพ : Siyanight / Shutterstock
อ้างอิง:
- https://www.scmp.com/week-asia/health-environment/article/3347355/ageing-southeast-asia-fights-fears-death-brave-inevitable
- https://apnews.com/article/thailand-death-fest-buddhism-1a51aef97921fdff4dee811b60f344b
