ในการอภิปรายร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) งบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 วันนี้ (1 กรกฎาคม) ต่อเนื่องเป็นวันที่ 3 ซึ่งเป็นวันสุดท้าย มีประเด็นสำคัญจากการอภิปรายของ ภคมน หนุนอนันต์ สส. แบบบัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ที่ได้อภิปรายเจาะลึกถึงปัญหาการทุจริตในการจัดสอบข้าราชการส่วนท้องถิ่น
ประเด็นสำคัญ
โดยมีการวิเคราะห์ข้อกำหนดขอบเขตของงาน (TOR) ที่เปิดช่องให้เกิดการทุจริตแก้ไขคะแนน และเอื้อประโยชน์ให้กลุ่มบุคคลระดับสูง พร้อมเรียกร้องให้รัฐบาลยกเลิกคำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) เพื่อคืนอำนาจการจัดสอบให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ท่ามกลางการประท้วงจากสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคร่วมรัฐบาล
ภคมนเริ่มต้นการอภิปรายโดยกล่าวถึงงบประมาณที่เกี่ยวข้องกับท้องถิ่น ซึ่งพบว่ามีการตัดงบประมาณของจังหวัดและกลุ่มจังหวัดออกไป โดยปกติงบส่วนนี้มักใช้ในภารกิจที่ซ้ำซ้อนกับท้องถิ่น การตัดงบประมาณดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่ารัฐส่วนกลางเริ่มเปิดทางให้ท้องถิ่นดำเนินการเองมากขึ้น
ทั้งนี้ การตัดงบประมาณดังกล่าวถือเป็นการพิจารณาเพื่อประโยชน์ของประเทศชาติและประชาชน ไม่ใช่เพียงความเสียสละของนายกรัฐมนตรีในการตัดงบประมาณผู้ใต้บังคับบัญชา
อย่างไรก็ตาม สัดส่วนงบประมาณของท้องถิ่นในปีนี้ยังคงอยู่ที่ 29.35% ซึ่งยังห่างไกลจากเป้าหมายที่วางไว้ที่ 35%
ภคมนจึงเสนอให้รัฐบาลพยายามผลักดันการเพิ่มรายได้ให้แก่ท้องถิ่น ผ่านการจัดสรรงบประมาณเพิ่มเติม การปลดล็อกกฎหมายกระจายอำนาจที่พรรคประชาชนผลักดัน หรือการนำพระราชบัญญัติภาษีบ้านเกิดเมืองนอนของพรรคภูมิใจไทยมาบังคับใช้
ที่มาให้อำนาจส่วนกลางจัดสอบ จากคำสั่ง คสช.
ภคมนได้เรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยพิจารณาการปฏิรูปโครงสร้างท้องถิ่น เนื่องจากปัจจุบันองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกว่า 7,000 แห่งทั่วประเทศ มีรายจ่ายประจำที่สูง ทำให้เหลืองบประมาณในการพัฒนาพื้นที่เพียงเล็กน้อย
นอกจากนี้ ยังมีปัญหาด้านการจัดสรรบุคลากรที่ไม่เพียงพอและไม่มีประสิทธิภาพ
ปัญหาสำคัญประการหนึ่งคือกระบวนการจัดสอบบุคลากร ซึ่งในอดีตท้องถิ่นเป็นผู้ดำเนินการจัดสอบเองปีละ 4 ครั้ง แต่ปัจจุบันถูกดึงอำนาจกลับไปที่ส่วนกลางตาม คำสั่งหัวหน้า คสช.ที่ 8/2560 เรื่อง การขับเคลื่อนปฏิรูปการบริหารงานบุคคลส่วนท้องถิ่น โดยมีข้ออ้างว่าเพื่อป้องกันระบบอุปถัมภ์และการเรียกรับผลประโยชน์หากปล่อยให้ท้องถิ่นดำเนินการเอง
การรวมศูนย์อำนาจทำให้ปัจจุบันมีการจัดสอบเพียงปีละ 2 ครั้ง หรือบางปีไม่มีการจัดสอบ ส่งผลให้ท้องถิ่นขาดแคลนบุคลากรอย่างหนัก และนำมาซึ่งปัญหาการทุจริตสอบข้าราชการท้องถิ่นที่จัดโดยส่วนกลางในเวลาต่อมา
ภคมนระบุว่า รัฐส่วนกลางมีภาระในการบริหารประเทศอยู่แล้ว จึงไม่ควรใช้ทรัพยากรไปกับภารกิจที่ท้องถิ่นสามารถจัดการตนเองได้ และต้องยุติแนวคิดที่ว่าส่วนกลางปลอดการทุจริตแต่ท้องถิ่นมีการทุจริต
เปิดข้อพิรุธ TOR เปิดช่องทุจริตสอบข้าราชการ
ภคมนได้ลงรายละเอียดถึงความผิดปกติในการจัดการสอบของส่วนกลาง ซึ่งดำเนินการโดยผู้ชนะการประมูลเพียงรายเดียวที่รับผิดชอบกระบวนการทั้งหมดตั้งแต่การออกข้อสอบ จัดสถานที่ และตรวจข้อสอบ ทำให้ขาดการถ่วงดุลอำนาจ จากการตรวจสอบคดีการทุจริตจัดสอบท้องถิ่น พบรายชื่อผู้เข้าสอบระดับวีไอพีที่มีนามสกุลเชื่อมโยงกับบุคคลระดับสูง
ภคมนตั้งข้อสังเกตถึงกรณีโรงงานที่รับพิมพ์กระดาษคำตอบ ซึ่งเป็นโรงงานเดียวกับที่พิมพ์บัตรเลือกตั้งที่มีระบบคิวอาร์โค้ด แต่กระดาษคำตอบกลับไม่มีการใช้เทคโนโลยีดังกล่าวเพื่อการตรวจสอบ
แม้ทุกฝ่ายจะยืนยันความบริสุทธิ์ใจ แต่ข้อมูลจากเอกสาร TOR จำนวน 29 หน้า สะท้อนให้เห็นช่องโหว่ที่อาจเกิดจากการสมยอมระหว่างผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้าง โดยมีประเด็นข้อสงสัย ดังนี้:
1. การจัดการไฟล์กระดาษคำตอบ: TOR กำหนดให้บันทึกไฟล์สแกนกระดาษคำตอบลงในแฟลชไดรฟ์และส่งให้ประธานคณะกรรมการกลางการสอบแข่งขันพนักงานส่วนท้องถิ่น (กสถ.) โดยระบุชั้นความลับระดับสูงสุด แต่กลับไม่มีข้อกำหนดให้ตั้งรหัสผ่านป้องกันไฟล์ ทำให้เกิดความเสี่ยงในการลักลอบทำสำเนา
2. การขนส่งแฟลชไดรฟ์: TOR ระบุให้ส่งมอบไฟล์ให้ กสถ. ทันที แต่ไม่มีการกำหนดกรอบเวลาที่ชัดเจน ในกระบวนการขนส่งต้องมีบุคลากรจาก กสถ. ติดตามและจดบันทึกทุก 1 ชั่วโมง ทำให้บุคลากรของ กสถ. ตกเป็นกลุ่มที่น่าสงสัย
3. การแก้ไขคะแนนในไฟล์ Excel: แม้ผู้รับจ้างตรวจข้อสอบจะถูกเพ่งเล็ง แต่ TOR ได้ระบุให้เจ้าหน้าที่จากกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นต้องเข้าตรวจสอบระบบและเครื่องคอมพิวเตอร์เพื่อป้องกันการล็อกผลสอบล่วงหน้า
4. การรั่วไหลของใบเฉลยข้อสอบ: มีความเป็นไปได้ว่าใบเฉลยอาจรั่วไหลตั้งแต่ขั้นตอนการออกข้อสอบ แม้ TOR จะกำหนดให้กระบวนการทั้งหมดต้องมีหน่วยงานตรวจสอบ เช่น ป.ป.ช. ป.ป.ท. บก.ปปป. รวมถึงเจ้าหน้าที่กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นเข้าร่วมสังเกตการณ์และควบคุมการเข้าออกพื้นที่ด้วยระบบยืนยันตัวตนก็ตาม
การทุจริตนี้ถูกเปิดเผยเนื่องจากมีผู้เข้าสอบรายหนึ่งได้ 0 คะแนนและขอตรวจสอบกระดาษคำตอบด้วยความยากลำบาก ภคมนตั้งคำถามว่า หากผู้จัดทำเจตนาให้เกิดความโปร่งใส เหตุใดจึงไม่ประกาศคะแนนสอบอย่างละเอียด หรือแนบไฟล์กระดาษคำตอบให้ผู้เข้าสอบทราบ เนื่องจากมีการสแกนเอกสารเก็บไว้ตาม TOR อยู่แล้ว
การประท้วงในสภาและข้อเสนอเพื่อแก้ไขระบบราชการ
ระหว่างการอภิปราย ร่มธรรม ขำนุรักษ์ สส. แบบบัญชีรายชื่อ พรรคภูมิใจไทย ได้ลุกขึ้นประท้วงต่อประธานการประชุม โดยระบุว่าเห็นด้วยกับการแก้ปัญหาทุจริต แต่การประชุมครั้งนี้เป็นวาระการพิจารณางบประมาณ ขอให้ผู้อภิปรายเข้าสู่ประเด็นการจัดการงบท้องถิ่น โสภณ ซารัมย์ ประธานสภาผู้แทนราษฎร ทำหน้าที่ประธานในที่ประชุม ได้กล่าวเตือนผู้อภิปรายว่าสามารถอ้างอิงหลักการกว้างๆ ได้ แต่หากลงรายละเอียดเชิงพยานหลักฐาน ควรเก็บไว้สำหรับการอภิปรายไม่ไว้วางใจ
ภคมนชี้แจงว่า ตนเองทราบกาลเทศะและมีวุฒิภาวะเพียงพอ การนำเสนอรายละเอียดเพื่อชี้ให้เห็นช่องโหว่ของ TOR ที่ทำให้ผู้รับจ้างและมหาวิทยาลัยอ้างความบริสุทธิ์ได้ ต่อมา บุญรวี ยมจินดา สส. แบบบัญชีรายชื่อ พรรครวมใจไทย ได้ลุกขึ้นประท้วงในลักษณะเดียวกัน โดยโสภณได้ขอให้สมาชิกใจเย็นและรับฟังการอภิปรายต่อไป
ในช่วงท้าย ภคมนสรุปว่า หากไม่มีการแก้ไข ปริมาณงบประมาณที่ส่วนกลางตั้งไว้เพื่อจัดสอบในแต่ละปีจะกลายเป็นเงินทุนต่อยอดให้ระบบการทุจริต ส่งผลให้ระบบราชการส่วนกลางขาดความโปร่งใส ปัญหาทั้งหมดเกี่ยวเนื่องกันในหลายมิติ การแก้ไขต้องเริ่มจากการยกเลิกมรดกของ คสช. เพื่อเปิดทางให้ท้องถิ่นบริหารจัดการกำลังคน ปิดระบบอุปถัมภ์ส่วนกลาง และป้องกันการแสวงหาผลประโยชน์
ภคมนได้ฝากถึงรัฐบาลและพรรคภูมิใจไทยที่มีความสัมพันธ์อันดีกับระบบราชการ ว่าการกระจายอำนาจถือเป็นบททดสอบสำคัญที่จะกอบกู้ภาพลักษณ์ของรัฐบาลและสร้างประโยชน์สูงสุดแก่ประเทศชาติและประชาชน
