เหตุการณ์แผ่นดินไหวรุนแรง 2 ครั้งซ้อน (Double Earthquake) ที่เวเนซุเอลา ขนาด 7.2 และ 7.5 เมื่อวันที่ 25 มิถุนายนที่ผ่านมา ถือเป็นแผ่นดินไหวครั้งรุนแรงที่สุดของประเทศนับตั้งแต่ปี 1900
ยอดเสียชีวิตล่าสุดพุ่งทะลุ 920 รายแล้ว และมีผู้บาดเจ็บอีกกว่า 3,000 คน ขณะที่ทีมกู้ภัยที่ยังทำงานแข่งกันเวลา เชื่อว่ายังมีผู้คนอีกจำนวนมากที่ติดอยู่ใต้ซากปรักหักพัง
มีหลายพื้นที่ได้รับความเสียหายอย่างหนัก โดยเฉพาะในรัฐลากวยรา (La Guaira) ซึ่งเป็นที่ตั้งของท่าเรือและสนามบินหลักของประเทศ รวมถึงพื้นที่ชายฝั่งตอนเหนือและกรุงการากัส โดยเฉพาะย่านโลสปาโลสกรันเดส (Los Palos Grandes) และอัลตามิรา (Altamira) ซึ่งถือเป็นย่านศูนย์กลางเศรษฐกิจ การค้า ร้านอาหาร และสถานทูตต่างประเทศที่ทันสมัยและปลอดภัยที่สุดแห่งหนึ่งในเมืองหลวงของเวเนซุเอลา
คำถามที่เกิดขึ้นคือ ทำไมกรุงการากัส เมืองหลวง จึงได้รับความเสียหายอย่างหนักและมีความเปราะบางกับแผ่นดินไหวครั้งนี้
สำนักข่าว Al Jazeera และนักธรณีฟิสิกส์ได้วิเคราะห์ 4 ปัจจัยสำคัญที่อาจตอบคำถามข้างต้น
- ทำเลที่ตั้งบน ‘แอ่งตะกอนลึก’ (deep sedimentary basin) และรอยต่อเปลือกโลก: เวเนซุเอลาตั้งอยู่บนรอยต่อระหว่างแผ่นเปลือกโลกแคริบเบียนและแผ่นอเมริกาใต้เป็นทุนเดิมอยู่แล้ว จึงเกิดแผ่นดินไหวใหญ่หลายครั้งจากการเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลกในอดีต ยิ่งไปกว่านั้น วาชาน ไรท์ นักธรณีฟิสิกส์จากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานดิเอโก อธิบายว่า กรุงการากัสตั้งอยู่บน “แอ่งตะกอนลึก” ซึ่งภูมิประเทศลักษณะนี้จะขยายความรุนแรงของคลื่นแผ่นดินไหวให้ทรงพลังยิ่งขึ้น
- แผ่นดินไหวที่จุดกำเนิดอยู่ตื้น (Shallow Earthquake): จุดศูนย์กลางแผ่นดินไหวครั้งนี้เกิดลึกเพียง 7.8 กิโลเมตร ซึ่งถือว่าตื้นมาก พลังงานมหาศาลจึงไม่ได้ถูกดูดซับผ่านชั้นหินด้านล่าง แต่ถูกปลดปล่อยเข้าสู่ผิวดินและย่านชุมชนโดยตรง ทำให้อานุภาพทำลายล้างรุนแรงกว่าแผ่นดินไหวที่ระดับลึก
- ‘บาร์ริโอส’ (Barrios) ชุมชนแออัดบริเวณเชิงเขา: เป็นระเบิดเวลาของกรุงการากัส คาดการณ์ว่ามีประชากรเกือบครึ่งหนึ่งของเมืองหลวง (จากทั้งหมด 5 ล้านคน) อาศัยอยู่ในชุมชนไม่เป็นทางการ หรือ ‘บาร์ริโอส’ ซึ่งเป็นบ้านอิฐบล็อกราคาถูกที่สร้างกันเองโดยไม่มีเสาเข็มหรือการเสริมเหล็ก ซึ่งเป็นโครงสร้างที่ไม่มีความปลอดภัย และบ้านเหล่านี้ก็ตั้งอยู่บนทางลาดชันของภูเขา เมื่อเกิดแรงสั่นสะเทือน โครงสร้างเหล่านี้จึงถล่มลงมาได้ง่าย
- พิษเศรษฐกิจและการคว่ำบาตรจากนานาชาติ: ทำให้โครงสร้างพื้นฐานขาดงบประมาณในการดูแลรักษา นอกจากนี้ยังขาดการลงทุนในการวางผังเมืองและข้อกำหนดตึกอาคารที่ต้านทานแผ่นดินไหว โดยก่อนหน้านี้เวเนซุเอลาเผชิญกับมาตรการคว่ำบาตรจากชาติตะวันตกมานานหลายทศวรรษ แม้ช่วงต้นปี 2026 สหรัฐฯ จะเริ่มยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรบางส่วน หลังใช้ปฏิบัติการทางทหารที่นำไปสู่การเปลี่ยนผ่านอำนาจจากอดีตประธานาธิบดีนิโคลัส มาดูโร สู่เดลซี โรดริเกซ แต่กรุงการากัสก็ยังคงบอบช้ำและไม่สามารถฟื้นฟูระบบโครงสร้างพื้นฐานได้ทันเวลา
สำหรับสถานการณ์ล่าสุด ทีมกู้ภัยและเจ้าหน้าที่อาสาสมัครยังคงทำงานแข่งกับเวลาเพื่อค้นหาผู้รอดชีวิตที่อาจติดอยู่ใต้ซากปรักหักพัง ขณะที่ประชาชนอีกนับล้านคนในกรุงการากัสยังต้องเผชิญกับภาวะไม่มีไฟฟ้าใช้ ท่ามกลางความกังวลว่าข้อจำกัดด้านงบประมาณและปัญหาวิกฤตเศรษฐกิจที่สะสมมานาน จะทำให้การฟื้นฟูเยียวยาเมืองหลวงแห่งนี้เป็นไปได้อย่างล่าช้า
ภาพ: REUTERS / Fausto Torrealba
อ้างอิง:
