สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ทรงสำเร็จการศึกษาคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และคณะรัฐศาสตร์ สาขาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ จากมหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ใน พ.ศ. 2543 หลังจากนั้น ทรงรับตำแหน่งเจ้าหน้าที่ด้านกฎหมายที่กรมพระธรรมนูญ กระทรวงกลาโหม ก่อนเข้าศึกษาต่อในระดับปริญญาโทและปริญญาเอก ที่คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยคอร์แนล ประเทศสหรัฐอเมริกา ทรงจบการศึกษาปริญญาเอกใน พ.ศ. 2548
พระองค์มีบทบาทสำคัญในการยกระดับกระบวนการยุติธรรมทางอาญาทั้งในระดับภูมิภาคและระดับโลก ทรงให้ความสำคัญกับสิทธิของกลุ่มผู้มีความเปราะบาง การแก้ปัญหาอาชญากรรมโดยมองคนเป็นศูนย์กลางและมองอย่างองค์รวม (Holistic Approach)
ทรงชี้ให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่างความยุติธรรม หลักนิติธรรม และการพัฒนา ทำให้เห็นว่า ในการจัดการปัญหาอาชญากรรมในสังคม จำเป็นต้องพิจารณาตั้งแต่ต้นเหตุแห่งปัญหา ครอบคลุมไปถึงการดูแลเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ การบำบัดแก้ไขฟื้นฟูผู้กระทำผิดเพื่อกลับคืนสู่สังคม ซึ่งจะช่วยป้องกันมิให้เกิดการกระทำผิดซ้ำด้วย
พระองค์ยังเป็นที่ยอมรับในระดับนานาชาติในฐานะผู้ส่งเสริมสิทธิมนุษยชน นักการทูต และนักกฎหมาย ผู้ขับเคลื่อนให้เกิดมาตรฐานระหว่างประเทศที่เป็นคุณประโยชน์และยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้คนทั่วโลก
ผลงานอันเป็นที่ประจักษ์ของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภาฯ ในการยกระดับกระบวนการยุติธรรมทางอาญาในเวทีโลก อาทิ
1.การผลักดันข้อกำหนดสหประชาชาติว่าด้วยการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังหญิงและมาตรการที่มิใช่การคุมขังสำหรับผู้กระทำผิดหญิง หรือ ข้อกำหนดกรุงเทพ (United Nations Rules for the Treatment of Women Prisoners and Non-Custodial Measures for Women Offenders)
2.การผลักดันหลักนิติธรรมให้ได้รับการบรรจุไว้เป็นส่วนหนึ่งของวาระการพัฒนาหลังปี 2015 นำไปสู่การกำหนดเป็น เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนที่ 16 (SDG 16)
3.การผลักดันการเจรจาร่างข้อมติสู่การรับรองแนวทางสหประชาชาติเพื่อการพัฒนาทางเลือก (United Nations Guiding Principles on Alternative Development)
4.การผลักดันยุทธศาสตร์ต้นแบบและมาตรการเชิงปฏิบัติของสหประชาชาติว่าด้วยการขจัดความรุนแรงต่อเด็กในด้านการป้องกันอาชญากรรมและความยุติธรรมทางอาญา (United Nations Model Strategies and Practical Measures on the Elimination of Violence against Children in the Field of Crime Prevention and Criminal Justice)
พระกรณียกิจด้านกระบวนการยุติธรรมทางอาญาของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภาฯ สะท้อนให้เห็นถึงพระวิสัยทัศน์ที่ว่า ความยุติธรรมที่แท้จริงไม่ใช่เพียงแค่กระบวนการทางกฎหมาย แต่เริ่มต้นจากการเข้าใจปัญหาและความยากลำบากของประชาชนในการเข้าถึงความยุติธรรม จากนั้นจึงมุ่งไปสู่การส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิมนุษยชนอย่างทั่วถึง เพื่อให้ทุกคนได้รับความยุติธรรมอย่างเท่าเทียมโดยไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง
การจะบรรลุเป้าหมายนี้ได้นั้น ต้องอาศัยการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างอย่างเป็นระบบด้วยองค์ความรู้ที่หลากหลาย เพื่อนำไปสู่ประโยชน์สุขของประชาชนอย่างยั่งยืน จึงจะเป็นเป้าหมายสูงสุดของความยุติธรรม
ทรงมีบทบาทในการผลักดันข้อกำหนดสหประชาชาติว่าด้วยการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังหญิงและมาตรการที่มิใช่การคุมขังสำหรับผู้กระทำผิดหญิง หรือ ข้อกำหนดกรุงเทพ (United Nations Rules for the Treatment of Women Prisoners and Non-Custodial Measures for Women Offenders)
ทรงมีบทบาทในการผลักดันหลักนิติธรรมให้ได้รับการบรรจุไว้เป็นส่วนหนึ่งของวาระการพัฒนาหลังปี 2015 นำไปสู่การกำหนดเป็น เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนที่ 16 (SDG 16)
ทรงมีบทบาทในการผลักดันการเจรจาร่างข้อมติสู่การรับรองแนวทางสหประชาชาติเพื่อการพัฒนาทางเลือก (United Nations Guiding Principles on Alternative Development)
ทรงมีบทบาทในการผลักดันยุทธศาสตร์ต้นแบบและมาตรการเชิงปฏิบัติของสหประชาชาติว่าด้วยการขจัดความรุนแรงต่อเด็กในด้านการป้องกันอาชญากรรมและความยุติธรรมทางอาญา (United Nations Model Strategies and Practical Measures on the Elimination of Violence against Children in the Field of Crime Prevention and Criminal Justice)
