คณาจารย์และนักกฎหมายจำนวน 66 คน ออกแถลงการณ์ร่วมเมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2569 แสดงจุดยืนสนับสนุนการออกเสียงประชามติวันที่ 8 กุมภาพันธ์ เพื่อเปิดทางสู่การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยระบุว่าอำนาจสถาปนารัฐธรรมนูญเป็นของประชาชน และกติกาสูงสุดของประเทศต้องตั้งอยู่บนเจตจำนงของประชาชนอย่างแท้จริง
แถลงการณ์ระบุว่า รัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดและเป็นรากฐานของระบบกฎหมายทั้งหมด รวมถึงเป็นกรอบกำหนดโครงสร้าง อำนาจหน้าที่ และความสัมพันธ์ขององค์กรรัฐ ตลอดจนเป็นหลักประกันสิทธิและเสรีภาพของประชาชน ในระบอบประชาธิปไตย รัฐธรรมนูญจึงไม่ใช่เพียงเอกสารทางกฎหมาย แต่เป็นกติกาพื้นฐานร่วมกันของสังคมที่ยึดโยงกับอำนาจอธิปไตยของประชาชน
อย่างไรก็ตาม หลังการบังคับใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 เกือบหนึ่งทศวรรษ กลุ่มผู้ลงนามเห็นว่าปัญหาของรัฐธรรมนูญฉบับนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงข้อถกเถียงทางวิชาการ แต่ปรากฏชัดทั้งในเชิงหลักการและการปฏิบัติ เช่น การขาดกลไกคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพอย่างมีประสิทธิภาพ ความน่าเชื่อถือขององค์กรอิสระที่ถูกตั้งคำถาม และกลไกทางการเมืองที่ลดทอนความหมายของเสียงประชาชนจากการเลือกตั้ง ส่งผลให้ความเชื่อมั่นต่อระบบการเมืองและกฎหมายสูงสุดของประเทศลดลงต่อเนื่อง
แถลงการณ์ยังชี้ว่า รัฐธรรมนูญปี 2560 มีการเปลี่ยนแปลงหลักการสำคัญจากพัฒนาการเดิมของรัฐธรรมนูญไทย เช่น การเปลี่ยนสิทธิของประชาชนบางประการให้เป็นหน้าที่ของรัฐ บทบาทของสมาชิกวุฒิสภาที่ไม่ยึดโยงกับประชาชนโดยตรง รวมถึงการออกแบบองค์กรอิสระและกลไกด้านจริยธรรมที่ไม่ชัดเจนและเสี่ยงต่อการถูกใช้เป็นเครื่องมือทางการเมือง ทำให้ระบบตรวจสอบและถ่วงดุลไม่ทำงานอย่างเต็มประสิทธิภาพ
ผู้ลงนามเห็นตรงกันว่า รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันไม่สามารถทำหน้าที่เป็นกติกาสูงสุดที่ได้รับการยอมรับร่วมกันของสังคมไทยได้อีกต่อไป และไม่สอดรับกับความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง ขณะที่กระบวนการแก้ไขรัฐธรรมนูญก็ถูกออกแบบให้ทำได้ยาก จนไม่สามารถแก้ปัญหาเชิงโครงสร้างได้จริง
ด้วยเหตุนี้ การออกเสียงประชามติวันที่ 8 กุมภาพันธ์จึงถูกมองว่ามีความสำคัญต่อทิศทางการเมืองไทย ไม่ใช่การแข่งขันระหว่างฝ่ายการเมือง แต่เป็นกระบวนการที่ทำให้อำนาจของประชาชนในการสถาปนารัฐธรรมนูญปรากฏอย่างเป็นรูปธรรม แม้ยังไม่ทำให้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่เกิดขึ้นทันที แต่ถือเป็นสัญญาณสะท้อนเจตจำนงและความคาดหวังของประชาชน
แถลงการณ์เสนอว่า รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ควรเป็น “รัฐธรรมนูญของประชาชน โดยประชาชน และเพื่อประชาชน” ตั้งอยู่บนหลักประชาธิปไตย นิติรัฐ และความเสมอภาค คุ้มครองสิทธิและเสรีภาพอย่างมีความหมาย พร้อมวางระบบตรวจสอบถ่วงดุลที่มีประสิทธิภาพ และออกแบบโครงสร้างอำนาจรัฐให้ยึดโยงกับประชาชน
ท้ายที่สุด กลุ่มคณาจารย์และนักกฎหมายยืนยันว่า การเปิดทางสู่รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ไม่ใช่เพียงทางเลือกทางการเมือง แต่เป็นความจำเป็นเชิงหลักการ เพื่อฟื้นฟูความชอบธรรมของกฎหมายสูงสุด และวางรากฐานให้สังคมไทยเดินหน้าภายใต้กติกาที่เป็นธรรมและได้รับการยอมรับร่วมกันอย่างแท้จริง
คลิกอ่าน แถลงการณ์คณาจารย์และนักกฎหมายต่อการออกเสียงประชามติจัดทํารัฐธรรมนูญฉบับใหม่
