เจาะรอยรั่วสวัสดิการรัฐ ‘ค่าไฟ-บัตรคนจน’ 

NEWSLETTER 7-13 มิถุนายน 2569

สวัสดีผู้ติดตาม THE STANDARD

ท่ามกลางความพยายามของรัฐบาลในการจัดสรรงบประมาณให้ตรงจุดและการผลักดันนโยบายลดค่าครองชีพอย่างเรื่องค่าไฟ มีสองประเด็นใหญ่ที่กำลังถูกตั้งคำถามจากสังคมนั่นคือ เกณฑ์การคัดกรอง ‘บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ’ และโครงสร้าง ‘ค่าไฟไทย’ ซึ่งเมื่อกางข้อมูลดูอย่างละเอียดกลับพบข้อเท็จจริงที่น่ากังวลว่า นโยบายที่ถูกออกแบบมาเพื่อช่วยเหลือประชาชน หากขาดการประเมินผลกระทบเชิงโครงสร้างอย่างรอบด้าน อาจกลายเป็นการผลักภาระและซ้ำเติมกลุ่มเปราะบางอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ภาษีลูกกตัญญู: นโยบายที่บีบให้ครอบครัวต้องเลือก กรณีแรกที่สร้างแรงสั่นสะเทือนในระดับครัวเรือน คือการตัดสิทธิ์บัตรสวัสดิการแห่งรัฐของผู้สูงอายุ เพียงเพราะบุตรนำชื่อไปใช้สิทธิ์ลดหย่อนภาษี กระทรวงการคลังให้เหตุผลว่า การที่ลูกนำพ่อแม่ไปลดหย่อนภาษี 30,000 บาทต่อปี เทียบเท่ากับการที่ลูกดูแลพ่อแม่เฉลี่ยเดือนละ 2,500 บาท ซึ่งสูงกว่าเงินช่วยเหลือจากรัฐที่ให้เพียงเดือนละ 300 บาท จึงถือว่าครอบครัวนี้มีผู้ดูแลและโชคดีกว่าผู้ที่ยากจนข้นแค้นจริงๆ

แต่ในโลกแห่งความเป็นจริง การนำชื่อไปลดหย่อนภาษี 30,000 บาท หากลูกอยู่ในฐานภาษี 10% จะประหยัดเงินได้จริงเพียง 3,000 บาทต่อปี หรือตกเดือนละ 200 กว่าบาทเท่านั้น นโยบายนี้กำลังสร้างเงื่อนไขที่กลืนไม่เข้าคายไม่ออก เพราะหากพ่อแม่ต้องการได้สิทธิ์บัตรคนจนคืน จะต้องยื่นอุทธรณ์และยืนยันว่าลูกไม่ได้เลี้ยงดูจริง ซึ่งผลพวงที่ตามมาคือ บุตรอาจถูกกรมสรรพากรเรียกคืนสิทธิ์และถูกตรวจสอบภาษีย้อนหลังในข้อหาให้ข้อมูลเท็จ กลายเป็นความย้อนแย้งที่นโยบายรัฐถูกมองว่ากำลังทำโทษ ‘ลูกกตัญญู’ เพียงเพราะใช้ตัวเลขภาษีมิติเดียวมาประเมินความซับซ้อนของรายได้ครัวเรือน

ค่าไฟไทย: ความเหลื่อมล้ำใต้โครงสร้างเดียวกัน อีกหนึ่งปัญหาที่ตอกย้ำความเปราะบางคือ ‘ค่าพลังงาน’ แม้จะมีการผลักดันนโยบายลดค่าไฟให้เหลือ 3 บาทต่อหน่วย แต่รายงานจากคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) เผยให้เห็นรอยรั่วขนาดใหญ่ ว่ากลุ่มผู้มีรายได้น้อยในชุมชนแออัด ริมทางรถไฟ หรือพื้นที่ป่าสงวน ที่ไม่มีกรรมสิทธิ์ในที่ดิน จะไม่สามารถขอติดตั้งมิเตอร์ไฟถาวรได้ พวกเขาจึงต้องจำยอมใช้ไฟจากมิเตอร์ชั่วคราวหรือมิเตอร์พ่วงในราคาที่พุ่งสูงถึง 6-20 บาทต่อหน่วย ทั้งที่บางคนมีรายได้เพียงวันละ 100-200 บาท

ที่น่ากังวลคือ ต้นทุนค่าไฟที่แพงขึ้นไม่ได้มาจากแค่พฤติกรรมการใช้ไฟ แต่มาจากปัญหาเชิงโครงสร้างในการพยากรณ์ความต้องการใช้ไฟฟ้าของประเทศ (แผน PDP) ที่ตั้งเป้าไว้สูงเกินจริงมาตลอด นำไปสู่การสร้างโรงไฟฟ้าจนมีปริมาณสำรองล้นระบบถึง 50-60% ทั้งที่มาตรฐานสากลอยู่ที่ระดับ 15% สิ่งที่ตามมาคือ ‘ค่าความพร้อมจ่าย’ (Availability Payment) ที่รัฐต้องจ่ายให้เอกชนแม้ไม่ได้เดินเครื่องผลิตไฟ ซึ่งตลอด 17 ปีที่ผ่านมา ประชาชนทุกคนถูกผลักให้ต้องแบกรับภาระส่วนนี้ผ่านบิลค่าไฟรวมกว่า 5.5 แสนล้านบาท

ทั้งกรณีบัตรสวัสดิการแห่งรัฐและโครงสร้างพลังงาน เป็นภาพสะท้อนชัดเจนว่า นโยบายสาธารณะที่ดีไม่อาจวัดความสำเร็จได้จากตัวเลขบนกระดาษ หรือการประหยัดงบประมาณในภาพรวมเพียงอย่างเดียว หากกระบวนการคิดนโยบายยังคงละเลยข้อจำกัดในชีวิตจริงของ ‘คนชายขอบ’ ท้ายที่สุดแล้ว ผู้ที่ต้องจ่ายราคาแพงที่สุดให้กับความไม่สมบูรณ์ของระบบ ก็จะยังคงเป็นกลุ่มคนที่เปราะบางที่สุดของสังคมอยู่เช่นเดิม

กองบรรณาธิการ THE STANDARD

Editor’s Pick

กระทรวงคลังปรับเกณฑ์บัตรสวัสดิการแห่งรัฐฯ เน้นตรวจสอบข้อมูลการเงินรายบุคคล เตรียมปูทางสู่ Negative Income Tax 3 มิ.ย. 2569 | 15:22

บัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ปี 69 เปิดยืนยันสิทธิ 4-21 มิ.ย. เช็กเกณฑ์ใหม่ ใครได้-ใครหลุด 3 มิ.ย. 2569 | 13:17

เอกนิติปลื้ม ‘ไทยช่วยไทย พลัส’ เงินสะพัด 170 ล้านบาท ใน 3 ชั่วโมงแรก เร่งช่วยผู้ไม่มีสมาร์ทโฟนใช้สิทธิ ‘บัตรสวัสดิการฯ’ 1 มิ.ย. 2569 | 12:31

โฆษกรัฐบาลเผยยอดไทยช่วยไทยพลัสทะลุ 2,581 ล้านบาท พร้อมเปิดลงทะเบียนบัตรสวัสดิการแห่งรัฐรอบใหม่ 4-21 มิ.ย.นี้ ผ่าน 5 ช่องทาง 2 มิ.ย. 2569 | 16:28

นายกฯ แจงทบทวนสิทธิ์บัตรคนจนมีหลักเกณฑ์ชัด หลังเกิดกระแส ‘จนไม่จริง’ 2 มิ.ย. 2569 | 14:42