NEWSLETTER 23-29 สิงหาคม 2569 
จีนรุก ญี่ปุ่นปรับ ไทยต้องคิดใหม่เรื่องฐานยานยนต์

สวัสดีผู้ติดตาม THE STANDARD ทุกท่าน

สัญญาณจากอินโดนีเซียที่ประกาศพร้อมให้สิทธิประโยชน์แก่ Toyota ถ้าย้ายฐานการผลิตหลักจากไทยไปอินโดนีเซีย อาจฟังดูน่าตกใจ แต่สิ่งที่ไทยควรทำไม่ใช่ตื่นตระหนกว่าโรงงานญี่ปุ่นกำลังจะย้ายออก

เพราะจนถึงขณะนี้ Toyota ยืนยันว่าไม่มีแผนย้ายฐานการผลิตออกจากประเทศไทย

สิ่งที่ควรกังวลมากกว่าคือ ในวันที่อุตสาหกรรมยานยนต์โลกกำลังเปลี่ยนครั้งใหญ่ การลงทุน เทคโนโลยี และรถยนต์รุ่นต่อไป จะยังเลือกประเทศไทยหรือไม่

อินโดนีเซียไม่ได้รอ และกำลังชิงการลงทุนรุ่นใหม่

ต้นเดือนสิงหาคม รัฐมนตรีคลังอินโดนีเซียประกาศอย่างเปิดเผยว่า พร้อมให้สิทธิประโยชน์แก่ Toyota หากนำฐานการผลิตหลักจากไทยไปอินโดนีเซีย พร้อมเรียกร้องให้อุตสาหกรรมสนับสนุนย้ายตามไปด้วย เป้าหมายคือทำให้อินโดนีเซียเป็นฐานการผลิตรถยนต์ระดับโลก และสร้าง Supply Chain ภายในประเทศให้ลึกขึ้น

นี่สะท้อนการแข่งขันที่เข้มข้นขึ้นอย่างชัดเจน

อินโดนีเซียมีแต้มต่อจากตลาดภายในขนาดใหญ่ ประชากรกว่า 280 ล้านคน และทรัพยากรสำหรับอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ ขณะเดียวกันกำลังเดินเกมเพื่อดึงทั้งผู้ผลิตรถยนต์และอุตสาหกรรมต้นน้ำเข้าประเทศ

ความเสี่ยงของไทยจึงอาจไม่ใช่การที่โรงงานเดิมหายไปในทันที แต่อาจเป็นสถานการณ์ที่ โรงงานเดิมยังอยู่ แต่เงินลงทุนก้อนใหม่ เทคโนโลยีใหม่ และผลิตภัณฑ์รุ่นใหม่เลือกไปเกิดที่ประเทศอื่น

และนี่เป็นการแข่งขันที่อันตรายกว่า เพราะเมื่อศูนย์กลางของเทคโนโลยีและ Supply Chain ใหม่เริ่มก่อตัวขึ้นที่ใด การดึงกลับมาในภายหลังจะยากกว่าการรักษาโรงงานเดิมมาก

จีนกำลังเปลี่ยนเกมที่ไทยสร้างมากับญี่ปุ่น

ไทยสร้างความแข็งแกร่งด้านยานยนต์มากับผู้ผลิตญี่ปุ่นมาหลายทศวรรษ เรามีเครือข่ายผู้ผลิตชิ้นส่วน แรงงานฝีมือ วิศวกร ระบบโลจิสติกส์ และฐานการส่งออกที่ประเทศคู่แข่งไม่สามารถสร้างขึ้นได้ในเวลาไม่กี่ปี

แต่ความได้เปรียบจากอดีตไม่ใช่หลักประกันของอนาคต

การผลิตรถยนต์ของไทยลดลงจากประมาณ 2 ล้านคันในปี 2562 เหลือราว 1.4 ล้านคันในปี 2568 ตลาดภายในประเทศอ่อนแรง สินเชื่อเข้มงวด ขณะที่ผู้ผลิตญี่ปุ่นหลายรายเริ่มปรับกำลังการผลิต และ EV จีนกำลังเปลี่ยนโครงสร้างการแข่งขันอย่างรวดเร็ว

การเข้ามาของ EV จีนเป็นทั้งโอกาสและแรงกระแทก

ไทยต้องการการลงทุนใหม่เพื่อไม่ให้ตกขบวน EV แต่โจทย์ไม่ได้จบที่ยอดขายหรือจำนวนโรงงาน เพราะรถ EV ใช้ชิ้นส่วนน้อยกว่ารถสันดาป และมูลค่าสำคัญย้ายไปอยู่ที่แบตเตอรี่ Electronics และ Software มากขึ้น

ถ้ายอดขาย EV เพิ่มขึ้น แต่ Supplier ไทยเข้าไปอยู่ใน Supply Chain ใหม่ไม่ได้ ไทยอาจกำลังเปลี่ยนเทคโนโลยีโดยไม่ได้ยกระดับฐานอุตสาหกรรมของตัวเองไปพร้อมกัน

BOI ต้องเปลี่ยนจาก ‘ดึงเงิน’ เป็น ‘ดึงความสามารถ’

ตรงนี้คือโจทย์สำคัญของ BOI และนโยบายอุตสาหกรรมไทย

การวัดความสำเร็จจากมูลค่าคำขอส่งเสริมการลงทุนอย่างเดียวไม่เพียงพออีกต่อไป ไทยต้องถามให้มากขึ้นว่า การลงทุนแต่ละโครงการ ทิ้งอะไรไว้ในประเทศไทย

เกิดงานทักษะสูงหรือไม่ Supplier ไทยเข้าไปมีส่วนร่วมมากแค่ไหน มีการวิจัยและพัฒนาในประเทศหรือไม่ เทคโนโลยีสำคัญถูกนำเข้ามาผลิตหรือเป็นเพียงการประกอบ และไทยสามารถใช้ฐานการลงทุนนั้นเพื่อส่งออกไปตลาดโลกได้เพียงใด

BOI เริ่มขยับในทิศทางนี้ เช่น การส่งเสริมการผลิตรถยนต์ Hybrid และ MHEV โดยผูกสิทธิประโยชน์กับการลงทุนจริงและการผลิตในประเทศไทย ล่าสุด Mazda ได้รับอนุมัติขยายการลงทุนกว่า 7,400 ล้านบาท เพื่อให้ไทยเป็นฐานผลิต MHEV สำหรับทั้งตลาดในประเทศ อาเซียน และส่งกลับญี่ปุ่น

แต่ไทยต้องไปไกลกว่านั้น

นโยบายควรเปลี่ยนจาก Total Investment Value ไปสู่ Net Economic Benefit ให้สิทธิประโยชน์มากขึ้นกับบริษัทที่สร้าง Local Content พัฒนา Supplier ไทย ลงทุน R&D ยกระดับแรงงาน และนำกิจกรรมมูลค่าสูงเข้ามาอยู่ในประเทศ

เพราะเราไม่มีทางชนะอินโดนีเซียหรือประเทศอื่นด้วยการแข่งกันว่าใครแจกสิทธิประโยชน์มากที่สุด แต่ยังแข่งขันได้ด้วยคุณภาพของคน Supply Chain พลังงานสะอาด โครงสร้างพื้นฐาน และกติกาที่ชัดเจนและคาดการณ์ได้

Fair Play ต้องเป็นธรรมกับคนที่ลงทุนจริง

ข้อเรียกร้องของ Toyota ที่เสนอต่อรัฐบาลเมื่อวันที่ 14 สิงหาคมจึงควรถูกพิจารณาในบริบทนี้

Toyota ยืนยันว่าไม่ได้ต่อต้าน EV แต่ตั้งคำถามถึงความเหลื่อมล้ำระหว่างผู้ผลิตที่ลงทุนตั้งโรงงาน จ้างคน และสร้าง Supply Chain ในไทย กับรถสำเร็จรูปนำเข้าบางประเภทที่ได้รับสิทธิประโยชน์ทั้งด้านภาษีและมาตรการอุดหนุน

ข้อเรียกร้องเรื่อง ‘Fair Play’ มีเหตุผลที่รัฐควรรับฟัง

แต่ Fair Play ไม่ควรหมายถึงการช่วยญี่ปุ่นสู้จีน หรือปกป้องรถสันดาปจาก EV

กติกาที่เป็นธรรมควรใช้กับนักลงทุนทุกชาติ

ไม่ว่าจะญี่ปุ่น จีน ยุโรป หรือชาติใด หากสร้างโรงงาน สร้างงาน ใช้ชิ้นส่วนไทย พัฒนาเทคโนโลยี และทำให้ประเทศไทยเป็นส่วนหนึ่งของ Supply Chain โลก ก็ควรได้รับแรงจูงใจมากกว่าผู้ที่ใช้ไทยเป็นเพียงตลาดปลายทาง

นั่นควรเป็นหลักคิดของการปรับโครงสร้างภาษีและสิทธิประโยชน์รอบใหม่

ไทยไม่ต้องเลือกจีนหรือญี่ปุ่น แต่ต้องเลือกอนาคตตัวเอง

ไทยยังต้องการญี่ปุ่น เพราะฐานการผลิต รถกระบะ Hybrid และเครือข่าย Supplier ที่สร้างมาหลายสิบปียังเป็นสินทรัพย์สำคัญ

ขณะเดียวกัน ไทยก็ต้องการจีนและผู้เล่นใหม่ เพราะ EV แบตเตอรี่ Software และเทคโนโลยีใหม่กำลังเปลี่ยนอุตสาหกรรมเร็วกว่าที่เราจะปฏิเสธได้

ดังนั้นคำตอบไม่ใช่การเลือกระหว่างญี่ปุ่นกับจีน

แต่คือการสร้างกติกาที่ทำให้ ไม่ว่าใครเข้ามาลงทุน ประเทศไทยต้องเก่งขึ้นด้วย

สัญญาณจากอินโดนีเซียจึงควรเป็นแรงกระตุ้นให้ไทยเร่งคิด ไม่ใช่เพียงว่าจะรักษาโรงงานเดิมไว้อย่างไร แต่ต้องตอบให้ได้ว่า เราจะสร้างเหตุผลอะไรให้เงินลงทุน เทคโนโลยี และรถยนต์รุ่นต่อไปยังเลือกประเทศไทย

หลังจากเป็นฐานยานยนต์สำคัญของโลกมาหลายสิบปี นี่คือการแข่งขันรอบใหม่ที่ไทยไม่ควรแพ้

กองบรรณาธิการ THE STANDARD

Editor’s Pick

อินโดนีเซียท้าชิงฐานผลิต EV-แบตเตอรี่ ไทยจะรักษา Automotive Hub ไว้ได้นานแค่ไหน? 15 ส.ค. 2569 | 14:54

กมธ.พัฒนาเศรษฐกิจ ชี้ทางชุบชีวิตเศรษฐกิจไทย ต้องรื้อฟื้นแทนรื้อทิ้ง เมื่ออุตสาหกรรมเดิมถดถอย ส่วนเศรษฐกิจใหม่ทิ้งเม็ดเงินไว้ในประเทศน้อยกว่าที่คิด 15 ส.ค. 2569 | 10:14

‘เอกนิติ’ เผยยอด BOI ช่วงไตรมาส 2 รวมกว่า 2.55 แสนล้านบาท โต 31% จากปีก่อน 14 ส.ค. 2569 | 18:49

ทุนญี่ปุ่นยังไม่ถอยทัพจากไทย! BOI เผย 5 ปีลงทุน 3.96 แสนล้าน จับตาเซมิคอนดักเตอร์-อิเล็กทรอนิกส์ เร่งอัปเกรดฐานผลิตรับอุตสาหกรรมใหม่ 13 ส.ค. 2569 | 16:07

‘เอกนิติ’ จ่อปรับโครงสร้าง ‘ภาษีสรรพสามิตรถยนต์’ เน้นสร้างความเป็นธรรมผู้ประกอบการในไทย ย้ำช่วยครบทั้ง ‘อีวี-สันดาป-ไฮบริด’ 11 ส.ค. 2569 | 17:45

3 ทางแพร่ง ‘ยานยนต์ไทย’ บัลลังก์ ‘ดีทรอยต์แห่งเอเชีย’ จะไปทางไหนต่อ? 26 มิ.ย. 2569 | 15:42