อาจจะตั้งแต่ที่ยังเป็นเอ็มบริโอในครรภ์แม่ เรื่อยมาจนถึงวันแรกที่เกิดเป็นคน เราล้วนถูกทำร้ายซ้ำไปซ้ำมาจากโลกใบนี้ ครอบครัว สภาพอากาศ การศึกษา ระบบแรงงาน เศรษฐกิจ คือสิ่งที่หล่อหลอมให้เราต้องเลือกว่าจะไหลไปตามระบบ หรือจะกล้าตั้งคำถามเพื่อใช้ชีวิตในแบบตัวเอง
แล้วเราล่ะ เลือกแบบไหน?
เต๋อ-นวพล ธำรงรัตนฤทธิ์ กลั่นกรองคำถามนี้ออกมาผ่านหนังเรื่องที่ 9 ของเขาอย่าง ‘Human Resource พนักงานใหม่ (โปรดรับไว้พิจารณา)’ หนังที่ไม่ได้แค่พูดเรื่องการจ้างงาน แต่กำลังชวนเราสำรวจบาดแผลและความหมายของการมีชีวิตอยู่ในระบบที่พยายามกลืนกินความเป็นมนุษย์
จุดเริ่มต้นของ พนักงานใหม่ (โปรดรับไว้พิจารณา)
น่าแปลกใจที่จุดเริ่มต้นของหนังที่วิพากษ์ระบบการทำงานอย่างหนักหน่วง กลับเริ่มต้นจากเรื่องส่วนตัวอย่างการคิดเรื่อง ‘การมีลูก’ ในวัย 40 ปี
สำหรับเต๋อ การจะชวนคนใหม่เข้ามาบนโลกใบนี้ ไม่ใช่แค่เรื่องของความรักครอบครัว แต่มันคือการทบทวนสภาพแวดล้อมรอบตัวว่าเรากำลังพาเขามาเจอกับอะไร
“มันกลายเป็นโอกาสที่เราให้ทบทวนว่าไอ้โลกที่เราชวนเค้ามามันตอนนี้มันเป็นยังไงบ้างวะ… เรามาทำอะไรกันที่นี่ มันมีความหมายอย่างไร มีปัญหาอะไรที่เรายังตอบกันไม่ได้บ้าง”
จากการใคร่ครวญส่วนตัว เต๋อเริ่มขยายผลสู่การรีเสิร์ชชีวิตจริงของคนทำงาน เขาพบว่ามนุษย์ในปัจจุบันมักติดอยู่ในกรงขังของ ‘ความปกติ’ ที่สร้างโดยระบบกฎเกณฑ์บางอย่างที่เรารู้อยู่เต็มอกว่ามันไม่ยุติธรรม แต่เรากลับยอมทำไปเพียงเพราะมันเป็นวัฒนธรรมองค์กรหรือเงื่อนไขทางเศรษฐกิจที่บีบคั้น
เรากลายเป็นคนที่เราเคยเกลียดหรือเปล่า
เต๋อสะท้อนภาพผ่านตัวละคร HR ที่ต้องเป็นตัวกลางระหว่างผลประโยชน์ของบริษัทและความเป็นคนของพนักงาน เขาสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงของยุคสมัยที่น่ากลัว คือการที่คนเราเริ่มสูญเสียความเห็นอกเห็นใจ (Empathy) และกลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบที่ไร้หัวใจไปโดยไม่รู้ตัว
“ยุคนี้มันคือแบบ ผิดแล้วจะทำไมอะ แล้วไงอ่ะครับ? ก็เดี๋ยวคุณก็ลืม… เราเลยรู้สึกว่ามันเป็นยุคที่น่ากลัวใช้ได้ทีเดียว”
เขาตั้งข้อสังเกตว่า ระบบได้หล่อหลอมชีวิตเราจนบางครั้งเราอาจเผลอทำในสิ่งที่ไม่ชอบไปแล้ว และใช้ข้ออ้างว่า “ชีวิตก็แบบนี้แหละ” เพื่อหลีกหนีความขัดแย้งในใจ ซึ่งในความเป็นจริง มนุษย์ควรจะยังมีทางเลือกที่จะอยู่ หรือย้ายไปอยู่ในที่ที่มีช้อยส์ให้เราได้ใช้ชีวิตแบบอื่นบ้าง
จากจุดนั้น หนังจึงเลือกเล่าเรื่องผ่านตัวละครพนักงาน HR หญิง ที่ชีวิตต้องแกว่งไปมาระหว่าง ‘ความถูกต้อง’ กับ ‘ความอยู่รอด’ เมื่อเธอเกิดตั้งครรภ์ขึ้นมาในระบบที่พร้อมจะบดขยี้คนที่อ่อนแอที่สุดเสมอ
มนุษย์กับ AI เป็นยังไงในสายตาเต๋อ
เมื่อถูกถามถึงกระแส AI ที่กำลังคุกคามคนทำงาน เต๋อให้มุมมองที่ให้เกียรติความเป็นมนุษย์ที่สุด
เขาไม่ได้มอง AI เป็นศัตรู แต่เป็นเครื่องมือที่จะช่วยคัดกรองคุณค่าที่แท้จริงออกมา เขาเปรียบเทียบผลงานของมนุษย์เหมือน ‘งานหวาย’ (งานคราฟต์) ที่มีความประณีตและจิตวิญญาณ ซึ่งต่างจาก ‘งานพลาสติก’ ที่ผลิตได้รวดเร็วแต่ขาดเสน่ห์
“AI มันเรียนรู้จากอดีตใช่ไหม? แต่เราในฐานะมนุษย์ เรารู้สึกว่าเราสามารถ create สิ่งใหม่ที่ไม่เคยมีมาก่อนได้ นั่นคือที่มันจะต่างกัน เรายังเชื่อในคนอยู่ว่ามันยังแยกแยะได้ว่าเราจะให้ค่ากับอันไหนมากกว่ากัน”
ท่ามกลางโลกที่พยายามเปลี่ยนเราให้เป็นหุ่นยนต์ การตั้งคำถามกับระบบ การรักษาความคิดสร้างสรรค์แบบ ‘งานหวาย’ และการให้ความสำคัญกับคุณภาพชีวิตของตัวเองและคนรอบข้าง อาจเป็นวิถีทางเดียวที่ทำให้เรายังคงความ ‘เป็นมนุษย์’ ได้อย่างภาคภูมิใจ
