NEWSLETTER 26 กรกฎาคม – 1 สิงหาคม 2569 

15 MOU กับทุนจีน 70,000 ล้านบาท: ไทยได้โรงงานหรือได้ ‘อนาคต’?

สวัสดีผู้ติดตาม THE STANDARD ทุกท่าน 

การเยือนสาธารณรัฐประชาชนจีนอย่างเป็นทางการของนายกรัฐมนตรี อนุทิน ชาญวีรกูล ได้ผลลัพธ์ที่จับต้องได้ในเชิงการเมืองและการลงทุน ทั้งการลงนามความตกลงและบันทึกความเข้าใจ (MOU) รวม 15 ฉบับ แผนลงทุนและขยายกิจการของบริษัทจีนรายใหญ่ 4 แห่ง มูลค่ารวมกว่า 70,000 ล้านบาท และการจ้างงานที่คาดว่าจะเกิดขึ้นมากกว่า 10,000 ตำแหน่ง

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่าไทยยังมีหมุดหมายสำคัญในยุทธศาสตร์เศรษฐกิจของจีน โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมรถยนต์ไฟฟ้า EV ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ศูนย์ข้อมูล (Data Center) และโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล

สำหรับเศรษฐกิจไทยที่เติบโตต่ำกว่าศักยภาพมาหลายปี การเข้ามาของเงินทุน เทคโนโลยี และกำลังผลิตใหม่ย่อมมีความสำคัญ แต่คำถามสำคัญที่มองข้ามไม่ได้คือ ไทยกำลังรับโรงงานเข้ามาตั้ง หรือกำลังสร้างความสามารถใหม่ให้ประเทศ

ถอดรหัสเม็ดเงิน 70,000 ล้าน

ในปี 2025 ไทยมีคำขอรับการส่งเสริมการลงทุนรวมประมาณ 1.88 ล้านล้านบาท จาก 3,370 โครงการ ซึ่งเพิ่มขึ้นถึง 67% จากปีก่อนหน้า เมื่อเทียบกับฐานดังกล่าว เม็ดเงินลงทุนจากบริษัทจีน 4 แห่งจึงมีน้ำหนัก แต่ยังไม่ถึงขั้นเปลี่ยนทิศทางเศรษฐกิจไทย

ตัวเลข 70,000 ล้านบาทยังอยู่ในรูปของ ‘แผนลงทุนและการขยายกิจการ’ รัฐบาลจึงต้องแยกให้ชัดระหว่าง คำมั่นสัญญา กับ เงินที่ไหลเข้าสู่ระบบจริง

เรื่องที่น่าจับตาคือโครงการเหล่านี้ใช้ชิ้นส่วนจากผู้ผลิตในประเทศมากน้อยเพียงใด มีการจ้างวิศวกรและนักวิจัยไทยในระดับยุทธศาสตร์หรือไม่ และความรู้ที่เกิดขึ้นจะอยู่ในประเทศมากน้อยขนาดไหน 

ถ้าโรงงานเหล่านี้ยังคงนำเข้าเครื่องจักร วัตถุดิบ เทคโนโลยี และเครือข่ายซัพพลายเออร์จากภายนอกเกือบทั้งหมด ประเทศไทยอาจได้ยอดลงทุนรวมเพิ่มขึ้น โดยที่ฐานเศรษฐกิจภายในยังคงเปราะบางเท่าเดิม เราจะมีโรงงานมากขึ้น แต่ยังผลิตเทคโนโลยีของตนเองไม่ได้ มีการส่งออกเพิ่มขึ้น แต่ผู้ประกอบการไทยยังอยู่ปลายห่วงโซ่ และมีศูนย์วิจัยตั้งอยู่ในประเทศโดยที่สิทธิบัตรและอำนาจตัดสินใจยังคงอยู่ข้างนอก นั่นคือเส้นแบ่งที่ชัดเจนระหว่างการเป็น ‘ฐานผลิต’ กับการเป็น ‘ฐานความสามารถ’

15 MOU ที่ต้องข้ามพรมแดนจาก ‘พิธีการ’ สู่ ‘ผลลัพธ์’

ขอบเขตของข้อตกลงทั้ง 15 ฉบับ ตั้งแต่ปัญญาประดิษฐ์ เทคโนโลยีนิวเคลียร์ฟิวชัน ระบบดาวเทียมนำทางเป่ยโต่ว (BeiDou) ไปจนถึงการสำรวจอวกาศห้วงลึก บ่งชี้ว่าความสัมพันธ์ไทย-จีนกำลังขยับจากการค้าและการลงทุนขั้นพื้นฐาน ไปสู่เทคโนโลยีเชิงยุทธศาสตร์และความมั่นคง

นี่คือโอกาสของไทยในการเข้าถึงองค์ความรู้ที่มีต้นทุนสูง แต่เทคโนโลยีเหล่านี้ย่อมมาพร้อมกับคำถามสำคัญเรื่อง อำนาจควบคุมข้อมูล (Data Sovereignty) มาตรฐานความปลอดภัย และความเสี่ยงจากการพึ่งพาผู้ให้บริการรายเดียว

คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า MOU เหล่านี้มีงบประมาณ แผนปฏิบัติการ และเจ้าภาพที่ชัดเจนรองรับเพียงใด บุคลากรไทยจะได้รับประโยชน์ในรูปใด และความคืบหน้าจะถูกวัดด้วยตัวชี้วัดอะไร หากไม่มีเส้นทางไปสู่ผลลัพธ์ ความร่วมมือที่ดูยิ่งใหญ่บนหน้ากระดาษ อาจเหลือเพียงพิธีการทางการทูตที่ไม่มีแรงส่งพอจะเปลี่ยนแปลงอะไรได้จริง

วาระที่ไม่อยู่ในการหารือ 

ความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์ที่แท้จริงไม่ควรทำงานเฉพาะในเรื่องที่ทุกฝ่ายได้ประโยชน์ตรงกัน แต่ต้องเป็นช่องทางในการจัดการปัญหาที่กระทบต่อประชาชนด้วย

การเยือนจีนครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ภาคเหนือของไทยกำลังเผชิญกับวิกฤต ‘มลพิษข้ามพรมแดน’ ซึ่งเชื่อมโยงกับกิจกรรมเหมืองแรร์เอิร์ธและเหมืองทองคำในรัฐฉานของเมียนมาที่มีทุนจีนหนุนหลัง ผลตรวจคุณภาพน้ำพบสารหนูในแม่น้ำกกบางจุดที่ระดับ 0.011-0.012 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งสูงกว่าค่ามาตรฐาน และยังพบสารปนเปื้อนทั้งสารหนูและตะกั่วในตะกอนดินเกินระดับปลอดภัยในหลายจุด

แม้การพิสูจน์ความรับผิดชอบทางกฎหมายข้ามแดนจะต้องเผชิญความซับซ้อนเชิงหลักฐาน แต่ขนาดของวิกฤตการณ์ที่เกิดขึ้นในพื้นที่ก็มีนัยสำคัญเกินกว่าจะปฏิเสธ และมีความชอบธรรมเต็มที่ในการถูกยกระดับสู่การเจรจาระดับทวิภาคี ไทยควรใช้กลไกความร่วมมือนี้ในการบีบให้เกิดการโปร่งใสของโครงสร้างทุนผู้ถือหุ้นเหมืองแร่ และสร้างกลไกตรวจสอบสารปนเปื้อนร่วมกันอย่างเป็นระบบ 

เมื่อทุนจีนพุ่งเข้าหา แต่สหรัฐฯ กำลังล้อมกรอบ

อีกด้านหนึ่งที่ไทยเผชิญคือแรงกดดันจากสหรัฐอเมริกา ในปี 2024 ไทยส่งสินค้าไปสหรัฐฯ มูลค่าสูงถึง 63,300 ล้านดอลลาร์ และในปี 2025 ไทยเกินดุลการค้ากับสหรัฐฯ ถึง 51,000 ล้านดอลลาร์ (เพิ่มขึ้นเกือบ 46%) ตัวเลขที่ขยายตัวอย่างก้าวกระโดดนี้ทำให้ไทยกลายเป็นเป้าสายตาในการตรวจสอบ

การที่สหรัฐฯ ประกาศเก็บภาษีตามมาตรา 301 ในอัตรา 12.5% ต่อสินค้าไทยที่ไม่ได้รับการยกเว้น โดยอ้างเหตุผลเรื่องแรงงานบังคับ อาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้น แต่สิ่งที่ต้องจับตาอย่างใกล้ชิดคือ การสอบสวนเรื่องกำลังการผลิตส่วนเกิน (Excess Manufacturing Capacity) ใน 16 เขตเศรษฐกิจ ซึ่งรวมถึงจีนและไทย

ประเด็นนี้ปะทะกับการลงทุนของจีนในไทยโดยตรง เพราะเมื่อทุนจีนย้ายฐานการผลิตมายังประเทศที่สาม สหรัฐฯ จะตรวจสอบอย่างเข้มงวดว่าสินค้านั้นสร้างมูลค่าเพิ่ม (ในประเทศจริง หรือเป็นเพียงการเปลี่ยนเส้นทางเพื่อเลี่ยงภาษี คำถามต่อจากนี้คือ สินค้าที่ติดป้ายว่า ‘Made in Thailand’ มีความเป็นไทยอยู่มากน้อยเพียงใด?

หากชิ้นส่วนหลัก เทคโนโลยี และเจ้าของทุนยังคงเป็นจีนทั้งหมด โดยไทยมีหน้าที่เพียงการประกอบขั้นสุดท้าย สถานะของไทยในสายตาสหรัฐฯ ก็จะไม่ใช่ฐานการผลิต แต่เป็นเพียง ‘ทางผ่าน’ ซึ่งความเสี่ยงนี้อาจลามไปกระทบต่อผู้ส่งออกไทยทั้งระบบ

อำนาจต่อรองคือคำตอบ

ประเทศไทยยังคงสามารถเปิดรับการลงทุนจากจีนควบคู่ไปกับการรักษาตลาดสหรัฐฯ ไว้ได้ แต่เงื่อนไขเดียวที่จะทำให้แผนการนี้สำเร็จคือ การลงทุนที่เข้ามาต้องสร้างเนื้อแท้ให้แก่ฐานการผลิตภายในประเทศอย่างพิสูจน์ได้

รัฐบาลควรเร่งวางระบบตรวจสอบถิ่นกำเนิดสินค้าที่เข้มงวด กำหนดมาตรฐานแรงงานและสิ่งแวดล้อมให้เป็นสากลเพื่อปลดล็อกข้ออ้างของสหรัฐฯ ขณะเดียวกันก็ต้องบีบให้ทุนต่างชาติใช้ซัพพลายเออร์ไทยและถ่ายทอดเทคโนโลยีอย่างมีนัยสำคัญ

ประเทศขนาดกลางอย่างไทยอาจไม่มีอำนาจไปกำหนดทิศทางสงครามการค้าระหว่างสองมหาอำนาจ แต่เรามีอำนาจเต็มครึ่งหนึ่งในการกำหนดว่า ทุนแบบใดที่จะอนุญาตให้เข้ามา และผลประโยชน์นั้นต้องตกอยู่กับใคร

ความสำเร็จของการเยือนจีนจึงวัดไม่ได้ด้วยจำนวน MOU หรือตัวเลข 70,000 ล้านบาท แต่ตัวชี้วัดที่แท้จริงคือ ความสามารถในการต่อรองกับทุน เพราะการมีโรงงานตั้งอยู่ในประเทศ ยังไม่เท่ากับการมีอนาคตอยู่ในมือของเราเอง

กองบรรณาธิการ THE STANDARD

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

เปิดดีล 7 หมื่นล้าน! 4 บิ๊กเทคจีน ขยายฐานผลิต-ตั้งศูนย์ R&D ในไทย ปักหมุดนิคมไหน จังหวัดใดบ้าง? 21 ก.ค. 2569 | 17:24

เปิดรายละเอียด 15 MOU ไทย-จีน ยกระดับเศรษฐกิจอนาคต ท่ามกลางความท้าทายที่รัฐบาลต้องตั้งรับ 22 ก.ค. 2569 | 19:37

อนุทิน เปิดงาน Thailand–China Cooperation Expo 2026 ย้ำ ‘ไทย-จีน’ พันธมิตรเศรษฐกิจแห่งอนาคต เดินหน้าดึงลงทุน เทคโนโลยี และนวัตกรรม 22 ก.ค. 2569 | 20:22

อดุลย์ ต้อนรับ รมว.กลาโหมจีน หารือความมั่นคง ยกระดับหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ไทย-จีน 24 ก.ค. 2569 | 11:20

หรือชีวิตคนไทยไร้ค่า? ฟังเสียงสะท้อนประชาชนต่อการเยือนจีนของนายกฯ ที่ไม่มีการเอ่ยถึงปัญหา ‘เหมืองทุนจีนปล่อยสารพิษ ทำลายแม่น้ำไทย’ 22 ก.ค. 2569 | 19:47

สงครามภาษีกลับมาแล้ว? ทำไมสหรัฐฯ ประกาศเก็บภาษีนำเข้าใหม่ 60 ประเทศทั่วโลก ‘ไทย’ โดนหนักสุด 12.5% 24 ก.ค. 2569 | 12:17

สรุปประเด็น สหรัฐฯ เก็บภาษีมาตรา 301 ปมแรงงานบังคับ 60 ประเทศ ไทยโดน 12.5% ส่งผลกระทบแค่ไหน? 24 ก.ค. 2569 | 15:10