NEWSLETTER 16-22 สิงหาคม 2569
สองเหตุยิง สองช่องโหว่ของระบบปืนไทย

สวัสดีผู้ติดตาม THE STANDARD ทุกท่าน 

ภายในเวลาเพียงไม่กี่วัน เหตุยิง 2 เหตุการณ์ในจังหวัดนนทบุรี ทำให้ปัญหาอาวุธปืนกลับมาเป็นคำถามสำคัญของสังคมไทยอีกครั้ง

วันที่ 7 สิงหาคม นักเรียนวัย 14 ปีนำอาวุธปืนของปู่ไปก่อเหตุ ก่อนเข้าสู่โรงเรียนเทพศิรินทร์ นนทบุรี และใช้อาวุธปืนภายในโรงเรียน ตำรวจระบุว่าปืนที่ใช้เป็นปืนที่ครอบครองอย่างถูกกฎหมายของบุคคลในครอบครัว

3 วันต่อมา ฉลอง เรี่ยวแรง อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ก่อเหตุยิง พ.ต.อ. ธงชัย เย็นประเสริฐ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดนนทบุรี ภายในสำนักงาน อบจ. จนเสียชีวิต โดยตำรวจระบุเบื้องต้นถึงความขัดแย้งส่วนตัวเป็นมูลเหตุของคดี

สองเหตุการณ์ไม่ควรถูกนำมาอธิบายด้วยสาเหตุเดียวกัน ผู้ก่อเหตุ แรงจูงใจ และบริบทแตกต่างกันอย่างชัดเจน

ทั้งสองคดีนำไปสู่การตั้งคำถามว่า ปืนหนึ่งกระบอกสามารถออกจากระบบการควบคุมของรัฐ และเข้าไปเปลี่ยนวิกฤตส่วนบุคคลให้กลายเป็นความรุนแรงได้ง่ายเพียงใด

ปัญหาไม่ได้เริ่มที่ ‘ปืนเถื่อน’ เท่านั้น

กรณีโรงเรียนเทพศิรินทร์ นนทบุรี ทำให้เห็นช่องโหว่ที่สำคัญของปืนถูกกฎหมาย

การออกใบอนุญาตให้บุคคลหนึ่งมีปืน ไม่ได้หมายความว่าปืนนั้นจะอยู่ในมือของบุคคลนั้นเพียงคนเดียวตลอดเวลา โดยเฉพาะเมื่ออาวุธถูกเก็บอยู่ในบ้านที่มีสมาชิกหลายคน

คำถามจึงต้องไปไกลกว่าการพิจารณาว่าใครควรมีสิทธิซื้อปืน ไปถึงว่าเจ้าของมีหน้าที่อย่างไรในการป้องกันไม่ให้ผู้อื่นเข้าถึง ต้องมีมาตรฐานการเก็บรักษาหรือไม่ ปืนและกระสุนควรถูกจัดเก็บแยกกันเพียงใด และเมื่อปืนของผู้ได้รับอนุญาตถูกผู้อื่นนำไปใช้ ความรับผิดชอบควรอยู่ตรงไหน

ข้อเสนอเรื่องการเก็บปืนอย่างปลอดภัย การคัดกรองผู้ถือครอง และการทบทวนคุณสมบัติเป็นระยะ จึงไม่ควรถูกมองเป็นรายละเอียดปลีกย่อย แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบควบคุมปืนที่สมบูรณ์

มีกฎหมายห้ามพก แล้วเหตุใดปืนยังออกมาอยู่ในพื้นที่สาธารณะ

กรณี ฉลอง เรี่ยวแรง เปิดคำถามอีกด้าน

ประเทศไทยไม่ได้อยู่ในภาวะที่ไม่มีกฎหมายควบคุมการพกปืนในที่สาธารณะ การอนุญาตให้ครอบครองปืนกับการอนุญาตให้นำปืนติดตัวออกจากบ้านเป็นคนละเรื่อง และรัฐได้เพิ่มความเข้มงวดต่อการพกพามาอย่างต่อเนื่อง

แต่การที่ปืนยังสามารถถูกนำเข้าสู่สถานที่ราชการ และถูกใช้เมื่อความขัดแย้งส่วนบุคคลทวีความรุนแรง ทำให้ต้องถามให้ตรงจุดว่า

ปัญหาของไทยอยู่ที่กฎหมายไม่เข้มพอ หรืออยู่ที่การบังคับใช้กฎหมายที่มีอยู่ยังไม่มีประสิทธิภาพพอ

นี่เป็นความแตกต่างที่สำคัญ

เพราะการตอบสนองต่อเหตุรุนแรงด้วยกฎหมายใหม่หรือบทลงโทษที่หนักขึ้นอาจสร้างความรู้สึกว่ารัฐกำลังดำเนินการ แต่ถ้าปัญหาแท้จริงอยู่ที่การตรวจสอบ การบังคับใช้ ฐานข้อมูลที่ไม่เชื่อมโยง หรือการทำงานแบบแยกส่วนระหว่างฝ่ายปกครองกับตำรวจ การเพิ่มกฎหมายย่อมไม่แก้ช่องโหว่นั้นโดยอัตโนมัติ

ข้อจำกัดจากการทำงานแบบ Silo ระหว่างหน่วยงานรัฐเองก็เป็นประเด็นที่ถูกตั้งข้อสังเกตในการอภิปรายเรื่องการควบคุมปืนครั้งล่าสุด

แล้วปืนเถื่อนอยู่ตรงไหนในปัญหานี้

แม้สองเหตุการณ์ล่าสุดไม่ควรถูกใช้เป็นหลักฐานตรงๆ ว่าปัญหาหลักคือปืนเถื่อน แต่ปืนนอกระบบยังเป็นโจทย์ใหญ่ที่รัฐต้องจัดการ

Small Arms Survey ประเมินจากข้อมูลปี 2017 ว่า ไทยมีอาวุธปืนอยู่ในมือพลเรือนประมาณ 10 ล้านกระบอก หรือราว 15 กระบอกต่อประชากร 100 คน สูงที่สุดในอาเซียน โดยมีการประเมินว่าประมาณ 6.2 ล้านกระบอกขึ้นทะเบียน ขณะที่อีกราว 4.1 ล้านกระบอกอยู่นอกระบบทะเบียน

แต่สิ่งที่ควรสร้างความกังวลไม่แพ้จำนวนปืนคือ ตัวเลขเหล่านี้เป็นข้อมูลเกือบหนึ่งทศวรรษมาแล้ว

ในปี 2569 รัฐไทยควรสามารถตอบได้ว่า วันนี้มีปืนอยู่ในมือพลเรือนกี่กระบอก ปืนมีทะเบียนที่ยังมีสถานะถูกต้องกี่กระบอก ปืนนอกระบบมีประมาณเท่าไร ปืนที่ใช้ก่อคดีส่วนใหญ่มาจากแหล่งใด และมีปืนจากระบบราชการหรือโครงการปืนสวัสดิการหลุดออกจากระบบมากเพียงใด

ถ้ารัฐยังไม่รู้ขนาดของปัญหาอย่างแม่นยำ การประกาศว่าจะ ‘จัดระเบียบปืน’ ก็มีข้อจำกัดตั้งแต่ต้น

คำสั่งเข้มของรัฐบาลคือจุดเริ่มต้น ไม่ใช่คำตอบ

หลังเหตุล่าสุด นายกรัฐมนตรี อนุทิน ชาญวีรกูล ประกาศมาตรการหลายด้าน ตั้งแต่ระงับการออกใบอนุญาตซื้อปืนใหม่ เพิ่มความเข้มงวดต่อการพกปืน จัดระเบียบปืนสวัสดิการ ไปจนถึงกวาดล้างปืนผิดกฎหมาย

มาตรการเหล่านี้มีเหตุผลในฐานะการลดความเสี่ยงเฉพาะหน้า แต่ยังเร็วเกินไปที่จะเรียกว่าเป็นการปฏิรูประบบปืน

เพราะการระงับการซื้อปืนใหม่ไม่ได้ตอบว่ารัฐจะจัดการปืนจำนวนมากที่อยู่ในสังคมแล้วอย่างไร

การประกาศห้ามพกจะมีความหมายก็ต่อเมื่อสามารถบังคับใช้ได้จริง

การปราบปืนเถื่อนจะประเมินไม่ได้ หากรัฐยังไม่มีฐานข้อมูลที่น่าเชื่อถือ

และการทบทวนใบอนุญาตจะมีคุณค่า ก็ต่อเมื่อเป็นการประเมินความเสี่ยงและคุณสมบัติจริง ไม่ใช่เพียงเพิ่มขั้นตอนทางเอกสาร

ขณะเดียวกันการแก้ปัญหาต้องไม่ตั้งต้นจากการเหมารวมว่าผู้ครอบครองปืนถูกกฎหมายทุกคนเป็นภัย คนจำนวนมากมีปืนโดยไม่เคยก่ออาชญากรรม และมีเหตุผลในการถือครองที่แตกต่างกัน

โจทย์ที่ยากกว่าการออกข้อห้าม คือรัฐจะออกแบบระบบที่ ลดความเสี่ยงจากปืน โดยไม่ลงโทษผู้ปฏิบัติตามกฎหมายอย่างไร้เหตุผลได้อย่างไร

แต่ในทางกลับกัน สิทธิในการครอบครองย่อมต้องมาพร้อมความรับผิดชอบ ทั้งการเก็บรักษา การป้องกันไม่ให้ผู้อื่นเข้าถึง การทบทวนคุณสมบัติ การควบคุมการเปลี่ยนมือ และการนำปืนนอกระบบกลับเข้าสู่การควบคุม

อย่าวัดความจริงจังจากคำสั่งในสัปดาห์หลังเกิดเหตุ

ประเทศไทยผ่านเหตุความรุนแรงจากอาวุธปืนครั้งใหญ่มาแล้วหลายครั้ง ตั้งแต่นครราชสีมา หนองบัวลำภู สยามพารากอน จนถึงเหตุรุนแรงที่เกิดขึ้นต่อเนื่องในช่วงหลัง

หลังแต่ละเหตุการณ์ เรามักได้ยินคำประกาศว่าจะเข้มงวดกฎหมาย ปราบปรามอาวุธ และปิดช่องโหว่ ก่อนที่ประเด็นจะค่อยๆ หายไปจากความสนใจของสังคม

ครั้งนี้จึงไม่ควรวัดความจริงจังของรัฐบาลจากจำนวนคำสั่งหรือความเข้มของถ้อยคำในสัปดาห์นี้

แต่ควรวัดจากคำตอบในอีก 6 เดือนหรือหนึ่งปีว่า ฐานข้อมูลปืนเชื่อมโยงกันแล้วหรือไม่ ปืนนอกระบบถูกนำออกจากสังคมเท่าใด ใบอนุญาตที่มีความเสี่ยงได้รับการทบทวนกี่ราย ปืนที่ใช้ก่อคดีมาจากแหล่งใด และการพกอาวุธผิดกฎหมายลดลงจริงหรือไม่

เพราะปัญหาที่สองเหตุการณ์ในนนทบุรีทำให้เห็น ไม่ได้มีเพียงคำถามว่า ประเทศไทยมีปืนมากเกินไปหรือไม่

คำถามที่สำคัญกว่าคือ

รัฐรู้หรือไม่ว่าปืนอยู่ที่ไหน ใครสามารถเข้าถึง ใครยังเหมาะสมที่จะครอบครอง และเมื่อมีกฎหมายอยู่แล้ว รัฐมีความสามารถเพียงพอหรือไม่ที่จะทำให้กฎหมายนั้นมีความหมายจริง

หากยังตอบคำถามเหล่านี้ไม่ได้ มาตรการหลังโศกนาฏกรรมก็อาจเป็นเพียงการตอบสนองต่อเหตุการณ์อีกครั้ง

ไม่ใช่หลักฐานว่า ประเทศไทยกำลังแก้ปัญหาปืนอย่างเป็นระบบ

กองบรรณาธิการ THE STANDARD

Editor’s Pick

ครม.เห็นชอบความปลอดภัยในสถานศึกษาเป็นวาระแห่งชาติ มีผลทันทียกระดับโรงเรียนทั่วประเทศ คัดกรองอาวุธ-ซ้อมแผนเผชิญเหตุ 12 ส.ค. 2569 | 8:47

อนุทิน เตือน สส. ห้ามพกปืน เป็นตัวอย่างประชาชน แจงดราม่า ‘ยิงโจรในบ้าน’ ชี้เจตนาไม่อยากให้ใครอยู่ใกล้ปืน 12 ส.ค. 2569 | 10:08

นายกฯ ประกาศห้ามพกปืน 100% ฝ่าฝืนติดคุก ยิงโจรในบ้านก็ผิด 11 ส.ค. 2569 | 14:19

นายกฯ ย้ำ ‘ไม่มีใครมีสิทธิ์พกปืน’ สั่ง 4 หน่วยงาน คุมเข้มทั่วประเทศ เร่งแก้กฎหมาย 10 ส.ค. 2569 | 12:33

ทำไมไทยมีปืนมากที่สุดในอาเซียน? แกะ ‘วัฒนธรรมปืน’ เมื่อระบบควบคุมมีช่องโหว่ และปืนเถื่อนเข้าถึงง่าย 7 ส.ค. 2569 | 17:05

สื่อนอกจับตากราดยิง รร. ในนนทบุรี ชี้ไทยมีอัตราครอบครองปืนสูงในระดับต้นของภูมิภาค 7 ส.ค. 2569 | 12:23