ย้อนกลับไปในช่วงปลายปี 2007 ต่อเนื่องถึงปี 2008 ธนาคารหลายแห่งที่ล้มละลายไปหรือได้รับการช่วยเหลือ เช่น Northern Rock, Bear Stearns, Countrywide Financial และ Alliance & Leicester ต่างไม่ได้มีความสำคัญในระบบธนาคารอย่างชัดเจน และมีเพียงนักวิเคราะห์ไม่กี่รายที่เชื่อว่าจะนำพาไปสู่วิกฤตร้ายแรงที่โค่นล้มธนาคารยักษ์ใหญ่อย่าง Lehman Brothers

15 ปีต่อมา หรือก็คือในปัจจุบัน ดูเหมือนว่าประวัติศาสตร์อาจซ้ำรอย เมื่อธนาคาร 4 แห่งซึ่งประกอบด้วย Silicon Valley Bank, Signature Bank และ First Republic ในสหรัฐฯ รวมทั้ง Credit Suisse ในยุโรป ต่างอยู่ในสถานะที่สั่นคลอน จึงไม่แปลกใจที่นักลงทุนจะตั้งคำถามว่า สัญญาณดังกล่าวจะนำไปสู่วิกฤตที่บานปลายเหมือนในปี 2008 หรือไม่?

จุดเริ่มต้นวิกฤต ‘แตกต่าง’

หากมองในด้านดี สาเหตุหลักของวิกฤตในปี 2008 คือการจำนองสินเชื่อซับไพรม์คุณภาพต่ำจำนวนมากที่ถูกแพร่กระจายไปทั่วโลกผ่านตราสารอนุพันธ์ในงบดุลของธนาคารที่มีต้นทุนต่ำ ซึ่งบริบทเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นในปี 2023 ที่ระดับคุณภาพสินเชื่อยังอยู่ในระดับที่ดี และเงินทุนของธนาคารก็แข็งแกร่งกว่าเมื่อ 10 ปีที่แล้ว ประมาณ 2-3 เท่า

ถึงแม้ตลาดจะยังคงมีความกังวล แต่เริ่มมีสัญญาณทรงตัวบ้างในระดับหนึ่ง หลังจากที่ Credit Suisse ได้รับการช่วยเหลือด้านสภาพคล่องกว่า 5.4 หมื่นล้านดอลลาร์ จากธนาคารแห่งชาติสวิส ในขณะที่ความเสี่ยงจากการดำเนินการของ Fed ถูกชดเชยด้วยการค้ำประกันเงินฝาก และการสร้างสภาพคล่องรูปแบบใหม่ 

แน่นอนว่าการแทรกแซงดังกล่าวนับเป็นสิ่งที่ไม่ควรเกิดขึ้น เพราะมีการปฏิรูปด้านกฎระเบียบหลังวิกฤตครั้งใหญ่ในปี 2008 ไปแล้ว ทั้งนี้ ก็เพื่อให้แน่ใจว่าจะไม่เกิดโดมิโนพังทลายระบบการเงินอีกเป็นครั้งที่ 2 โดยในตอนนั้นมีการกำหนดระดับขั้นต่ำเงินทุนของตราสารทุนใหม่ มีการทดสอบความเสี่ยงของสินเชื่อ และกำหนดอัตราส่วนสภาพคล่องอย่างเข้มงวดขึ้น โดยกำหนดว่าควรมีเงินทุนที่พร้อมต่อคำขอการถอนเงินของลูกค้า

แต่ละแบงก์มีปัญหา ‘เฉพาะตัว’

ปัญหาในปัจจุบันของสหรัฐฯ มีสาเหตุชัดเจนจากการล่มสลายของ Silicon Valley Bank (SVB) หลังจากที่ธนาคารจัดการกับความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ยได้ไม่ดีพอ และต้องเผชิญการกำกับดูแลที่เข้มงวด ทำให้เกิดความเสี่ยงด้านการถอนเงินฝากจากลูกค้า ซึ่งธนาคารอื่นๆ ต้องเผชิญปัญหาในทำนองเดียวกัน เช่น Signature Bank ขณะที่ First Republic ซึ่งเป็นธนาคารระดับภูมิภาคอีกแห่ง กลายเป็นธนาคารที่มีความเสี่ยง ซึ่งนักลงทุนคาดว่าจะเป็นธนาคารที่ไม่ได้รับผลประโยชน์จากโครงการจัดหาเงินทุนพิเศษของ Fed เนื่องจากขาดหลักประกันที่จำเป็นตามที่โครงการกำหนด

ขณะเดียวกันความสนใจในฝั่งยุโรปได้ตกไปอยู่ที่ Credit Suisse ซึ่งถูกมองว่าเป็นธนาคารขนาดใหญ่ที่อ่อนแอที่สุดในภูมิภาคมาอย่างช้านาน ทั้งนี้ สาเหตุไม่ได้เหมือนกับ SVB เลยเสียทีเดียว โดย Credit Suisse มีปัญหาทั้งด้านการกำกับดูแลที่ดี และด้านการป้องกันความเสี่ยงผลตอบแทนจากอัตราดอกเบี้ย อีกทั้งธนาคารต้องเผชิญกับการปรับโครงสร้างที่ช้า และต้องเจอกับข่าวอื้อฉาวมานานกว่าทศวรรษ เพราะรูปแบบธุรกิจส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับการโน้มน้าวให้มหาเศรษฐีมอบความไว้วางใจในการฝากหรือลงทุนผ่านธนาคาร 

ถึงกระนั้น เมื่อเปรียบเทียบสถานการณ์ระหว่างสหรัฐฯ และยุโรป ดูเหมือนฝั่งยุโรปจะยังมีด้านดีที่มากกว่า เพราะการสูญเสียเครดิตอยู่ในระดับต่ำ ระดับเงินทุนยังแข็งแกร่ง และผ่านการทดสอบความเสี่ยงทางสินเชื่อแล้ว

นโยบายธนาคารกลางเป็น ‘ตัวชี้วัด’

ปัจจุบันความพยายามของธนาคารกลางในการควบคุมอัตราเงินเฟ้อจะสร้างแรงกดดันให้เศรษฐกิจถดถอย และส่งผลให้ธนาคารอาจต้องขาดทุนจากการปล่อยกู้มากขึ้น จนอาจกระทบต่อทุนสำรองของบริษัท ในขณะเดียวกัน ความเสียหายที่คาดไม่ถึงอาจเกิดขึ้นกับส่วนหนึ่งในระบบการเงินที่มีการควบคุมที่หย่อนยานมากกว่าแต่มีความสำคัญในระดับเดียวกัน ซึ่งที่ผ่านมาเคยชินกับระดับอัตราดอกเบี้ยที่ต่ำ ในที่นี้อาจหมายถึงกองทุนเงินบำนาญ หุ้นนอกตลาด และกองทุนเฮดจ์ฟันด์

แม้ว่าการล่มสลายทางการเงินครั้งใหญ่อาจเกิดขึ้นอีกครั้งได้ยาก แต่ความสามารถในการจัดการเมื่อเกิดวิกฤตกลับทำได้ยากขึ้น ย้อนไปในปี 2008 ธนาคารกลางหลายแห่งสามารถลดอัตราดอกเบี้ย และเริ่มใช้มาตรการผ่อนคลายเชิงปริมาณ ทำให้ธนาคารมีเงินช่วยเหลือและเพิ่มสภาพคล่องภายในระบบ แต่ในปัจจุบันงบดุลของรัฐบาลเริ่มยืดเยื้อขึ้น และอัตราดอกเบี้ยจำเป็นต้องเพิ่มขึ้นเพื่อต่อสู้กับภาวะเงินเฟ้อ อาวุธที่มีอยู่จึงนับได้ว่าน้อยลง และนับเป็นสัญญาณอันตรายในระดับหนึ่ง

อ้างอิง: 

• www.ft.com/content/b579e2b1-0b9c-49ec-ba28-6834a20b690d 

The post เปิดมุมมอง ‘วิกฤตแบงก์ล้ม’ รอบนี้ จะลามสู่วิกฤตการเงินครั้งใหญ่เหมือนปี 2008 หรือไม่? appeared first on THE STANDARD.

ข่าวการล้มของธนาคารในสหรัฐฯ ในรอบสัปดาห์ที่ผ่านมาสร้างความตื่นตระหนกให้กับตลาดเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะในกรณีของ Silicon Valley Bank ซึ่งถือเป็นธนาคารที่มีขนาดใหญ่อันดับที่ 16 ของสหรัฐฯ มีทรัพย์สิน 209,000 ล้านดอลลาร์ และมีเงินฝาก 175,000 ล้านดอลลาร์ 

แต่รู้กันหรือไม่ว่า ในรอบ 23 ปีที่ผ่านมา หรือระหว่างปี 2001-2023 มีธนาคารในสหรัฐฯ มากถึง 563 แห่ง ที่ถูกทางการสั่งปิดกิจการไปจากการประสบปัญหาต่างๆ แม้ว่าธนาคารที่ถูกสั่งปิดไปส่วนใหญ่จะเป็นธนาคารท้องถิ่นที่มีขนาดไม่ใหญ่มาก แต่เมื่อนำมารวมกันจะพบว่าทั้งหมดนี้มีมูลค่าสินทรัพย์รวมกันสูงถึง 1.04 ล้านล้านดอลลาร์ 

ทั้งนี้ จากการรวบรวมสถิติของสถาบันคุ้มครองเงินฝากของสหรัฐฯ (FDIC) พบว่า ในรอบ 23 ปีที่ผ่านมา มีเพียง 4 ปีเท่านั้นที่ไม่เกิดเหตุการณ์แบงก์ล้มในสหรัฐฯ ได้แก่ ปี 2005, 2006, 2021 และ 2022 

ขณะที่ช่วงที่เหตุการณ์แบงก์ล้มเกิดขึ้นค่อนข้างมาก คือช่วงระหว่างปี 2008-2014 ซึ่งเป็นช่วงวิกฤตซับไพรม์นั่นเอง โดยในปี 2008 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของวิกฤตการณ์ครั้งใหญ่ดังกล่าว มีธนาคารในสหรัฐฯ ปิดตัวไป 25 แห่ง ก่อนที่ตัวเลขจะกระโดดขึ้นเป็น 140 แห่ง และ 157 แห่งในปี 2009 และ 2010 ตามลำดับ

แม้ว่าวิกฤตในภาคธนาคารของสหรัฐฯ ในเวลานี้จะเริ่มคลี่คลายได้แล้ว หลังจาก Fed และ FDIC ออกมาการันตีเงินฝากของธนาคารที่มีปัญหาทั้ง 2 แห่ง พร้อมประกาศเพิ่มช่องทางใหม่ในการให้สภาพคล่องกับธนาคารอื่นๆ ที่เรียกว่า Bank Term Funding Program (BTFP) 

แต่หากมองย้อนกลับไปดูสถิติ FDIC ในช่วงที่ผ่านมาจะพบว่า การปิดกิจการของแบงก์ในสหรัฐฯ ก็ไม่ใช่เหตุการณ์ประเภทที่นานๆ ทีจะได้เห็นเช่นกัน 

จึงอาจกล่าวได้ว่าสถานการณ์ในระยะข้างหน้าของภาคการธนาคารสหรัฐฯ ยังคงเต็มไปด้วยความไม่แน่นอนและไม่อาจวางใจได้

ข่าวที่เกี่ยวข้อง:

• สตาร์ทอัพเครียด! อาจจ่ายเงินให้กับพนักงานไม่ได้ เหตุ Silicon Valley Bank ถูกสั่งปิด หลังกลายเป็นแบงก์ที่ล้มหนักสุด ตั้งแต่ปี 2008
• ‘Silicon Valley Bank’ ประสบเหตุ Bank Run และถูกสั่งปิดชั่วคราว พร้อมหาคำตอบว่าวิกฤตนี้จะลุกลามแค่ไหน?
• สิ้นยุคเทคสหรัฐ? กระแสเลย์ออฟใน ‘Silicon Valley’ มีทิศทางเลวร้ายมากขึ้นเรื่อยๆ

 ภาพประกอบ: พิชามญชุ์ วรรณสาร

The post รู้หรือไม่? นับจากยุค Y2K มีแบงก์ในสหรัฐฯ ล้มไปแล้วมากถึง 563 แห่ง appeared first on THE STANDARD.

“มันเป็นวันที่โหดร้าย”

“มีแต่ข่าวร้ายเต็มไปหมด”

นี่คือเสียงส่วนหนึ่งจากคำบอกเล่าของผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์วันที่ 15 กันยายนเมื่อ 10 ปีที่แล้ว วันที่เกิดวิกฤตการเงินครั้งใหญ่ ซึ่งส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจทั่วโลกนานนับทศวรรษ

คุณกวิน สุวรรณตระกูล นักลงทุนเจ้าของหนังสือ รวยด้วยหุ้น ใครๆ ก็ทำได้ และผู้ร่วมก่อตั้งเว็บไซต์ aomMONEY.com เล่าถึงเหตุการณ์ในตอนนั้นว่า เป็นช่วงที่เขาเพิ่งเริ่มลงทุนใหม่ๆ แล้วก็แจ็กพอตเจอกับวิกฤตเศรษฐกิจเข้าอย่างจัง

“ช่วงก่อนเกิดวิกฤต ผมเพิ่งเข้าทำงานในแบงก์ในส่วนของ Product Management ในช่วงปลายปี 2006” คุณกวินเริ่มเล่า “จากนั้นไม่นานก็เจอกับ Hamburger Crisis พอดี บรรยากาศในตอนนั้นอึมครึมมาก มีแต่ข่าวร้ายเต็มไปหมด อย่างในออฟฟิศก็คุยกันเยอะมากว่าจะเป็นอย่างไรต่อ จะมีผลกระทบอะไรไหม”

“มันเป็นวันที่แสนโหดร้าย แต่ผมต้องยอมรับมัน” อีกเสียงโอดครวญดังมาจาก ปีเตอร์ ทัชแมน เทรดเดอร์ซึ่งทำงานในตลาดหลักทรัพย์นิวยอร์กมานานกว่า 30 ปี

“คุณรู้ไหม เราผ่านวันที่คนเทขาย (หุ้น) ด้วยอารมณ์ ข่าวพาดหัว คุณทราบดีนี่ ข่าวสารต่างๆ เอย เรื่องภูมิเศรษฐศาสตร์เอย ภูมิรัฐศาสตร์เอย มันช่างบ้าคลั่ง โดยเฉพาะในช่วง 2 ปีสุดท้ายที่คุณจะเห็นการเทขายหุ้นจนเกิดความวิตก แต่วันนั้นเป็นวันหายนะและน่าสะพรึงกลัวมาก” ทัชแมน เล่า

เกิดอะไรขึ้นเมื่อ 10 ปีที่แล้ว

ย้อนเหตุการณ์กลับไปเมื่อ 1 ทศวรรษที่แล้ว เลห์แมน บราเธอร์ส สถาบันการเงินยักษ์ใหญ่ของสหรัฐฯ ได้ยื่นขอล้มละลายอย่างเป็นทางการในวันที่ 15 กันยายน ซึ่งกลายเป็นจุดเริ่มต้นในเชิงสัญลักษณ์ของวิกฤตการเงินทั่วโลกที่คนไทยรู้จักกันในชื่อ ‘วิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ (Hamburgur Crisis)’ โดยวิกฤตครั้งนั้นสร้างผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกเป็นวงกว้าง จนแม้ทุกวันนี้เศรษฐกิจของหลายประเทศก็ยังไม่สามารถฟื้นตัวเต็มที่หรือขยายตัวได้เท่ากับช่วงก่อนเกิดวิกฤต พูดตามประสาชาวบ้านก็คือยังโงหัวไม่ขึ้นนับแต่นั้น

ทำไมการล้มของเลห์แมน บราเธอร์ส จึงสะเทือนไปทั่วโลก

เลห์แมน บราเธอร์ส เป็นวาณิชธนกิจหรือธนาคารเพื่อการลงทุนรายใหญ่ที่จัดเป็นสถาบันการเงินที่ ‘Too Big to Fall’ หรือใหญ่เกินกว่าที่จะปล่อยให้ล้มได้ เพราะมีความสำคัญต่อเศรษฐกิจโลกอย่างมาก ถ้าล้มเมื่อใดย่อมส่งผลกระทบในระดับที่ทำให้เศรษฐกิจทั่วโลกเกิดความหายนะเลยก็ว่าได้ ซึ่งความใหญ่ในที่นี้ไม่ได้หมายถึงขนาดของบริษัท แต่หมายถึงการที่บริษัทหรือสถาบันการเงินนั้นๆ มีความผูกติดกับเศรษฐกิจโลกอย่างแนบแน่น

แต่ใช่ว่าเลห์แมน บราเธอร์ส จะเป็นต้นเหตุของเรื่องราวทั้งหมดนี้ เพราะต้นตอแท้จริงของวิกฤตครั้งนั้นมาจากภาวะฟองสบู่ในภาคอสังหาริมทรัพย์ของสหรัฐฯ สืบเนื่องจากการเก็งกำไรในตลาดที่อยู่อาศัย เพราะธนาคารปล่อยสินเชื่อที่มีความน่าเชื่อถือต่ำหรือด้อยคุณภาพ (Subprime) มากจนเกินไป ซึ่งนั่นก็เป็นที่มาของชื่อวิกฤตอีกชื่อว่า ‘วิกฤตซับไพรม์’ นั่นเอง

อันที่จริงเศรษฐกิจของสหรัฐฯ อยู่ในทิศทางขาลงอยู่ก่อนแล้วเมื่อตอนที่เลห์แมน บราเธอร์ส ล้ม แต่วิกฤตความเชื่อมั่นที่เกิดขึ้นในระบบธนาคารทั่วโลกหลังจากนั้นทำให้สถานการณ์เลวร้ายลง และฉุดเศรษฐกิจของประเทศที่พัฒนาแล้วเข้าสู่ภาวะถดถอย ส่วนประเทศกำลังพัฒนาอื่นๆ ก็พลอยโดนหางเลขไปด้วยเช่นกัน

ปัญหาที่หมักหมมในสหรัฐฯ เริ่มส่งกลิ่นไม่ดีเป็นเวลาหลายปีก่อนที่ฟองสบู่จะแตกตัวในปี 2008 โดยก่อนหน้านั้นเกิดกระแสการจำนองโดยที่ผู้กู้นำหลักทรัพย์ด้อยคุณภาพมาค้ำประกัน เพราะดอกเบี้ยในตลาดช่วงนั้นต่ำมาก ประกอบกับธนาคารมีเงื่อนไขการปล่อยกู้ที่ผ่อนปรนกว่าแต่ก่อน ซึ่งเปิดทางให้ประชาชนสามารถซื้อบ้านได้ทั้งที่ยังไม่มีความสามารถในการจ่าย

ปัญหาเริ่มเด่นชัดขึ้นตั้งแต่ปี 2004 เพราะเกิดการผิดนัดชำระหนี้มากขึ้นเรื่อยๆ เนื่องจากลูกหนี้ไม่สามารถปรับโครงสร้างเงินกู้ได้ เพราะดอกเบี้ยเริ่มสูงขึ้นหลังจากที่ธนาคารกลางสหรัฐฯ (เฟด) มีมติปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยนโยบายในปีนั้น ขณะที่ราคาบ้านเริ่มต่ำลง เมื่อลูกหนี้ไม่สามารถชำระหนี้ได้ จึงเกิดการยึดทรัพย์ไปทั่วประเทศสหรัฐอเมริกา จนกระทั่งวิกฤตลุกลามใหญ่โต

ผลกระทบที่ธนาคารและสถาบันทางการเงินได้รับในเวลานั้นก็คือการขาดทุนอย่างย่อยยับ เลห์แมน บราเธอร์ส ได้ประกาศล้มละลาย เนื่องจากไม่สามารถดำเนินกิจการได้ต่อไป เพราะมีภาระหนี้สินถึง 6.13 แสนล้านเหรียญสหรัฐ ขณะที่แฮงก์ พอลสัน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังของสหรัฐฯ ในเวลานั้นได้ยืนยันว่ารัฐบาลจะไม่อัดฉีดเงินเข้าไปช่วยโอบอุ้มธนาคาร ส่งผลให้นักลงทุนในตลาดเกิดความตื่นตระหนก โดยดัชนีเฉลี่ยอุตสาหกรรมดาวโจนส์ ตลาดหุ้นนิวยอร์ก ร่วงลงกว่า 350 จุดจากข่าวดังกล่าว นอกจากนี้ยังส่งแรงกระเพื่อมสะเทือนไปทั้งตลาดเงินทั่วโลก

ปัญหาที่ตามมาคือเมื่อนักลงทุนไม่เชื่อมั่นในสถาบันการเงินอีกต่อไป บวกกับการล้มครืนเป็นโดมิโนของสถาบันการเงินทั่วโลก ทำให้เกิดปัญหาสภาพคล่องในระบบการเงินและภาวะสินเชื่อตึงตัว และเมื่อเกิดความกังวลเกี่ยวกับความคล่องตัวในระบบการเงิน จึงบีบให้ธนาคารกลางในหลายประเทศต้องแทรกแซงด้วยการเข้าไปวางแผนฟื้นฟูบริษัทการเงิน เพื่อช่วยให้ผู้กู้ที่น่าเชื่อถือหรือมีเครดิตดีสามารถกู้ยืมเงินได้ตามปกติอีกครั้ง

หุ้นตก เงินบาทอ่อนค่า เงินทุนต่างชาติไหลออก

เศรษฐกิจไทยเป็นเหมือนหลายๆ ประเทศในเอเชีย คือได้รับผลกระทบผ่านกลไกการเงินโลกที่กำลังเผชิญวิกฤตสภาพคล่อง และการเคลื่อนย้ายเงินทุน

“ช่วงนั้นการเมืองไทยเองก็ไม่นิ่งด้วย” คุณกวินเล่าต่อ “ข่าวการล้มละลายของเลห์แมน บราเธอร์ส บวกกับปัจจัยการเมืองภายใน ทำให้สถานการณ์ยิ่งเลวร้ายไปกันใหญ่ เมื่อนักลงทุนมีความเชื่อมั่นลดลงจึงแห่เทขายหุ้น พอเทขายกันก็ทำให้ราคาหุ้นลดฮวบลงเรื่อยๆ ลดลงกระทั่งว่ากรอบการซื้อขายของเราเปลี่ยนแปลงไปหมดเพราะความตื่นตระหนก ขนาดนักลงทุนที่เป็น Value Investor ก็ยังตกใจกัน เพราะราคาลงไปเยอะมาก ผมจำได้ว่าดัชนีตลาดหุ้นไทยเคยขึ้นไปแตะระดับ 800 จุดในช่วงปี 2004 และอยู่ในกรอบ 700-800 จุดก่อนจะเกิดวิกฤต แล้วดิ่งลงมาหลายร้อยจุด”

ส่วนเงินบาทก็อ่อนค่าลงอย่างต่อเนื่อง เพราะกระแสการไหลออกของเงินทุนต่างชาติ เนื่องจากนักลงทุนต้องการเปลี่ยนไปถือครองสกุลเงินดอลลาร์ที่มีสภาพคล่องสูงกว่า

“มันไม่ได้กระทบแค่บรรยากาศการลงทุนเท่านั้น” คุณกวินกล่าว “ผมทำงานในธนาคาร ก็มีการมานั่งคิดกันว่าธนาคารจะได้รับผลกระทบอย่างไรด้วย จนผู้บริหารต้องออกมาให้ข่าวในแง่มุมว่าเราไม่ได้มีผลกระทบอะไรมาก เพราะผมคิดว่าธนาคารไทยเคยมีบทเรียนจากวิกฤตต้มยำกุ้งในปี 1997 มาก่อน ผู้บริหารยืนยันในเรื่องนโยบายว่าจะไม่เข้าไปลงทุนในหลักทรัพย์ที่มีความซับซ้อนหรือเข้าใจยาก เพราะช่วงนั้นประเด็นที่แต่ละธนาคารให้ความสำคัญกันมากก็คือเรื่องความเสี่ยง โดยไม่ดูในเรื่องผลตอบแทน”

10 ปีที่ผ่านมาเป็นอย่างไร เราเรียนรู้อะไรจากบทเรียนครั้งนั้น

มีคำถามมากมายว่าโลกเรียนรู้อะไรจากบทเรียนของวิกฤตคราวนั้น แน่นอนว่าวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ (หรือวิกฤตซับไพรม์ตามแต่จะเรียก) ไม่ใช่ตำราบทแรกหรือบทสุดท้ายของวิกฤตที่เลวร้ายที่สุดในหน้าประวัติศาสตร์นับตั้งแต่เกิดภาวะเศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่ในทศวรรษ 1930 แต่กระนั้นก็ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของหลายๆ สิ่งซึ่งนำไปสู่การกำหนดนโยบายการเงินและการออกมาตรการควบคุมภาคสินเชื่อที่เข้มงวดขึ้น เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดวิกฤตซ้ำรอย จนอาจกล่าวได้ว่าเวลานี้เศรษฐกิจโลกมีรากฐานที่มั่นคงขึ้น

“ผมคิดว่าตลาด ณ ตอนนี้ ใหญ่เกินกว่าที่จะล้มได้” ปีเตอร์ ทัชแมน เทรดเดอร์ในตลาดหลักทรัพย์นิวยอร์ก แสดงความเห็นกับ AFP

ทัชแมนจำวันที่ ‘โหดร้าย’ เมื่อ 10 ปีที่แล้วได้ดีราวกับเรื่องเพิ่งเกิดขึ้น แต่ 10 ปีที่ผ่านมาว่าเขามองว่า เราได้สร้างรากฐานเพื่อป้องกันไม่ให้ตกหุบเหวแบบนั้นอีกครั้ง

ขณะที่ เกรกอรี โวโลคิเน ประธานฝ่ายบริการทางการเงินของบริษัท Meeschaert มองในแง่บวกว่า แม้เหตุการณ์ในปีนั้นจะน่าสะพรึงกลัวมาก ผู้คนสูญเสียบ้าน คนจำนวนมากตกงาน แต่ 10 ปีให้หลัง เรามีมุมมองที่เป็นบวกเกี่ยวกับวิกฤตการณ์ครั้งนั้น ตอนนี้อัตราดอกเบี้ยในตลาดยังค่อนข้างต่ำ ขณะที่ตลาดเงินก็มีสภาพคล่องสูง ซึ่งเป็นผลดีต่อตลาดหุ้น และเอื้อต่อการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ

ในแง่ของบทเรียนที่ไทยได้รับนั้น คุณกวินคิดว่าภาคธนาคารไทยมีการเตรียมมาตรการรับมือเชิงโครงสร้างตั้งแต่หลังเกิดวิกฤตต้มยำกุ้งอยู่แล้ว ปัจจุบันจะเห็นได้ว่าเงินทุนสำรองของไทยมีเยอะมาก เพราะมีการเตรียมการไว้รับมือกับปัจจัยภายนอกที่มีความผันผวน ประกอบกับเรามีปรัชญาทางเศรษฐกิจที่ทำให้เราสามารถดูแลตัวเองได้ดีขึ้น

หลังเกิดสัญญาณร้ายจากกรณีการล้มละลายของเลห์แมน บราเธอร์ส คณะรัฐมนตรีเศรษฐกิจของไทยได้มีมติในเดือนตุลาคมปีนั้นให้ดึงกองทุนแมตชิ่งฟันด์ กองทุนภาคเอกชน และกองทุนต่างๆ มารับมือการเทขายหุ้นของนักลงทุนต่างชาติ รวมทั้งส่งเสริมให้บริษัทจดทะเบียนขนาดใหญ่ซื้อหุ้นคืน ตลอดจนวางมาตรการดูแลสภาพคล่องเพื่อให้ผู้ประกอบการมีเงินทุนหมุนเวียนเพียงพอ ซึ่งนับว่าช่วยผ่อนหนักให้เป็นเบาได้ไม่น้อย

โอกาสในวิกฤต

ในวิกฤตย่อมมีโอกาสเสมอ คุณกวินมองอย่างนั้น ถ้ามองในมุมของนักลงทุนแล้ว การที่หุ้นตกมากๆ ย่อมเป็นโอกาสดีในการช้อนซื้อหุ้นเพื่อลงทุนในระยะยาว เพราะบทเรียนที่เห็นได้ชัดจากกรณีนี้ก็คือการเก็งกำไรระยะสั้นมีความเสี่ยงสูง ยิ่งถ้าเราเก็งกำไรในช่วงที่เกิดวิกฤตก็ยิ่งอันตราย

เมื่อมองภาพรวมตลาดหุ้นสหรัฐฯ จะเห็นว่านับตั้งแต่เดือนมีนาคม ปี 2009 เป็นต้นมา ดัชนี S&P ปรับตัวขึ้นราว 275% นักลงทุนที่ช้อนซื้อหุ้นไว้ตั้งแต่ที่ราคาปรับตัวลงต่ำจะได้ประโยชน์จากภาวะตลาดกระทิง (ตลาดขาขึ้น) ที่ดำเนินยาวนานที่สุดในประวัติศาสตร์ของสหรัฐฯ ด้วยผลตอบแทนจากเงินปันผลสูงกว่า 350%

คอนเซปต์ที่คุณกวินมักพูดให้นักลงทุนฟังเสมอก็คือ มันมีโอกาสเกิดวิกฤตได้ทุกเมื่อ ดังนั้นจึงควรวางแผนซื้อหรือลงทุนในระยะยาว ถ้าราคาหุ้นลดลงมาก อย่าได้ตื่นตกใจ เพราะนั่นก็คือโอกาสในการซื้อเหมือนกัน ลองคิดดูว่าเมื่อเราอยู่ในวิกฤต เราใช้เงินก้อนเดิมแต่จะมีหน่วยลงทุนมากขึ้น และมีโอกาสได้ผลตอบแทนในระยะยาว (แต่ทุกการลงทุนมีความเสี่ยง)

โอกาสเกิดวิกฤตซ้ำในอนาคต

วิกฤตเกิดขึ้นได้เสมอ คุณกวินสำทับ ไม่ว่าที่ผ่านมาจะเกิดวิกฤตขึ้นกี่ครั้ง หรือมีบทเรียนมามากแค่ไหนก็ตาม ดังนั้นคำถามคือ แล้วอะไรจะเป็นปัจจัยใหม่ที่นำไปสู่วิกฤตครั้งหน้า

เมื่อมองย้อนกลับไปจะพบว่า วิกฤตต้มยำกุ้งในไทยมีชนวนมาจากฟองสบู่ในภาคอสังหาริมทรัพย์และตลาดหุ้น ขณะที่วิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ก็เกิดจากความฟุ้งเฟ้อในตลาดที่อยู่อาศัย

ความโลภของมนุษย์เป็นตัวการสำคัญของทุกวิกฤต คุณกวินกล่าว อย่างกรณีต้มยำกุ้งเกิดจากการเก็งกำไรค่าเงิน ส่วนวิกฤตซับไพรม์ก็มาจากการเก็งกำไรในตลาดอสังหาริมทรัพย์ ดังนั้นในอนาคตก็อาจเกิดวิกฤตจากความโลภของมนุษย์อีกก็เป็นได้

อย่างในอดีตเคยเกิดปรากฏการณ์ ‘Tulip Mania’ หรือกระแสคลั่งทิวลิป นั่นก็เกิดจากความโลภเหมือนกัน ดังนั้นแนวโน้มในอนาคตจะเกิดวิกฤตจากการเก็งกำไรในสินทรัพย์ตัวไหนคงต้องติดตามดูกันต่อไป แต่เป็นไปได้ว่าอาจเกิดจากสินทรัพย์ทางดิจิทัลก็ได้ เช่น การเก็งกำไรในสกุลเงินเข้ารหัส หรือ ‘Cryptocurrency’

เมื่อย้อนดูประวัติศาสตร์ จะเห็นว่าวิกฤตที่เกิดขึ้นแต่ละครั้งจะเริ่มจากผลิตภัณฑ์ที่มีความซับซ้อนเสมอ อย่างกรณีของดอกทิวลิปก็เป็นอีกตัวอย่าง เพราะมีการนำไปผูกกับสัญญาล่วงหน้าจนมีความซับซ้อนขึ้น พอเราไม่เข้าใจ เรามองไม่เห็นความเสี่ยงก็มีโอกาสพากันลงเหว

นอกจาก Cryptocurrency ที่เราเห็นชัดจากมูลค่าที่พุ่งพรวดขึ้นจนน่าวิตกว่าจะเกิดฟองสบู่แล้ว นักวิเคราะห์ต่างชาติมองว่ายังมีความเสี่ยงอยู่ทุกที่ในระบบเศรษฐกิจโลกที่รอวันระเบิด

“วิกฤตอาจเกิดขึ้นอีกครั้ง” เกรกอรี โวโลคิเน จากบริษัท Meeschaert คาดการณ์ “ผมบอกได้เลยว่า คนเลวในวันวานจะกลายเป็นคนดีในวันนี้ ความเสี่ยงไม่ได้อยู่ตรงธนาคารอย่างมอร์แกน สแตนลีย์ หรือเจพี มอร์แกน แต่ความเสี่ยงแท้จริงคือสิ่งที่เรียกว่าระบบธนาคารเงา มันคืออะไรน่ะหรือ มันคือการลงทุนในหุ้นนอกตลาด, เฮดจ์ฟันด์, การร่วมลงทุนแบบ Venture Capital และกองทุนบำเหน็จ/บำนาญ

นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงใหญ่หลวงที่สุดก็คือ สงครามการค้า เพราะมีหลายสิ่งหลายอย่างที่ยังรอการสะสางเจรจาอยู่ ไม่ว่าจะเป็นคู่ของสหรัฐฯ กับยุโรป และสหรัฐฯ กับจีน แต่ถ้าเราเริ่มสงครามโดยขึ้นภาษีสินค้านำเข้ามูลค่า 2 แสนล้านเหรียญเมื่อใด เราได้เห็นวิกฤตแน่ เพราะราคาสินค้าจะแพงขึ้น ซึ่งจะทำให้เกิดภาวะเงินเฟ้อ และส่งผลให้ความเชื่อมั่นของผู้บริโภคลดลงในที่สุด และเมื่อการใช้จ่ายเพื่อการบริโภคชะลอตัว โอกาสที่จะเกิดภาวะเศรษฐกิจถดถอยก็จะมีมากขึ้น

เมื่อ 10 ปีที่แล้ว ระบบการเงินของสหรัฐฯ บอบช้ำจากพิษสินเชื่อ

10 ปีต่อมา ยังมีความเสี่ยงมากมายที่อาจบั่นทอนเสถียรภาพของเศรษฐกิจโลกและนำไปสู่วิกฤตอีกครั้ง ไม่ว่าจะเป็น Cryptocurrency, ระบบธนาคารเงาในจีน, ปัญหาหนี้สินในหลายประเทศ ตลอดจนความไม่แน่นอนในกระบวนการ Brexit หรือแม้แต่ตัวประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ นักวิเคราะห์ไทยและเทศลงความเห็น

พิสูจน์อักษร: ลักษณ์นารา พักตร์เพียงจันทร์

อ้างอิง:

• www.thebalance.com/too-big-to-fail-3305617
• business.financialpost.com/investing/investing-pro/its-been-10-years-since-the-financial-crisis-are-we-going-down-the-same-path-again
• www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-13/mortgage-market-revival-creates-new-risks-a-decade-after-lehman
• AFP
• www.investopedia.com/terms/s/subprime_mortgage.asp

The post ครบรอบ 10 ปีวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ (ซับไพรม์) โลกควรเรียนรู้อะไร appeared first on THE STANDARD.