หนึ่งในภาพข่าวที่น่าตื่นตาตื่นใจในช่วง 2 วันก่อนหน้านี้ (16-17 เมษายน) คือภาพอันสวยงามปนน่ากลัวของสายฟ้าในเขม่าควันไฟเหนือการปะทุของภูเขาไฟ ‘รวง’ (Ruang) ในจังหวัดซูลาเวซีเหนือของอินโดนีเซีย

สายฟ้าที่เห็นในเขม่าควันไฟของภูเขาไฟรวงนั้นไม่ใช่แค่แสงสว่างพาดไปมา แต่เป็นสายฟ้าจริงที่สามารถผ่าลงมาทำอันตรายผู้คนได้ จนศูนย์ภูเขาไฟวิทยาและบรรเทาสาธารณภัยทางธรณีวิทยา หรือ PVMBG ของอินโดนีเซียต้องออกประกาศเตือนให้เจ้าหน้าที่ที่ต้องเข้าไปในเขตการปะทุของภูเขาไฟระมัดระวังตัว

ฟ้าแลบ ฟ้าผ่าจากภูเขาไฟเกิดจากอะไร

ปรากฏการณ์ฟ้าแลบ ฟ้าผ่าในเขม่าควันของภูเขาไฟ มีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่า ‘Volcanic Lightning’ ไม่ได้เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นบ่อย กล่าวคือ ไม่ใช่การปะทุทุกครั้งของภูเขาไฟทุกลูกจะก่อให้เกิดปรากฏการณ์นี้ขึ้นมา

ความที่มันไม่ใช่เรื่องที่พบเจอได้ง่ายๆ การที่นักวิทยาศาสตร์จะสามารถวางแผนเข้าไปศึกษาปรากฏการณ์ฟ้าแลบ ฟ้าผ่าในเขม่าควันของภูเขาไฟอย่างใกล้ชิดจึงกลายเป็นเรื่องที่ไม่สามารถทำได้ง่ายๆ นอกจากนี้ ยังเป็นปรากฏการณ์ที่มีความอันตรายค่อนข้างมาก ดังนั้นที่มาของปรากฏการณ์นี้จึงต้องอาศัยหลักทฤษฎีเบื้องต้นในการอธิบาย

เมื่อภูเขาไฟเกิดปะทุเขม่าหรือเกิดการระเบิดพ่นลาวา แรงดันจากการปะทุอันรุนแรงส่งผลให้อนุภาคต่างๆ ในเขม่า อันประกอบด้วยเศษหินที่เต็มไปด้วยแร่ธาตุต่างๆ ไอน้ำ ลาวา ก๊าซซัลเฟอร์ไดออกไซด์ และบางแห่งจะมีก้อนน้ำแข็งด้วย พุ่งขึ้นสู่ท้องฟ้าด้วยความเร็วสูงท่ามกลางอุณหภูมิร้อนจัด  

อนุภาคของสิ่งต่างๆ ดังที่กล่าวมาจะเกิดการปะทะและเสียดสีกัน จนก่อให้เกิดปฏิกิริยาจากแรงเสียดทาน ที่ทำให้อนุภาคทั้งหลายปล่อยอิเล็กตรอนออกมาเป็นอิสระ อิเล็กตรอนที่เข้าไปสะสมกันเป็นกลุ่มจะก่อให้เกิดแหล่งสะสมประจุไฟฟ้าที่มีคุณสมบัติเป็นขั้วลบ ขณะที่อนุภาคต้นทางที่สูญเสียอิเล็กตรอนก็จะกลายเป็นแหล่งสะสมประจุไฟฟ้าที่มีคุณสมบัติเป็นขั้วบวก อนุภาคทั้งสองขั้วเกิดการแบ่งแยกออกจากกันตามน้ำหนักและขนาดมวล โดยในระยะเริ่มต้นจะรวมตัวเป็นกลุ่มเมฆไอออน (Ion) อยู่ในกลุ่มเถ้าเขม่าเหนือปล่องภูเขาไฟ โดยมีอากาศซึ่งมีความต้านทานสูงในระดับหนึ่งคอยขัดขวางไม่ให้ประจุทั้งสองวิ่งเข้าหากัน

ในระยะต่อมา เมื่อการปะทุของภูเขาไฟยังคงดำเนินไปเรื่อยๆ กลุ่มเมฆไอออนก็จะมีขนาดใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ ทำให้ความต่างศักย์ไฟฟ้าสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง จนในที่สุดก็สามารถเอาชนะความต้านทานของอากาศ กระแสอิเล็กตรอนขนาดใหญ่ก็จะไหลเข้าหาขั้วตรงข้าม ซึ่งก็คือการเกิดขึ้นของสายฟ้านั่นเอง 

สายฟ้านี้จะก่อแสงสว่างของฟ้าแลบ และก่อให้เกิดการระเบิดของมวลอากาศที่ได้รับความร้อนสูงจัดในเวลาอันรวดเร็ว กลายเป็นเสียงฟ้าร้อง สายฟ้าแต่ละสายจะพุ่งไปมาจนเกิดสมดุลระหว่างขั้วทั้งสองก็จะหายไป จากนั้นก็จะเกิดสายฟ้าใหม่ขึ้นมาอีก จนกว่าองค์ประกอบจากการปะทุของภูเขาไฟจะเปลี่ยนไปหรือลดขนาดการปะทุลง

คลื่นสึนามิจากภูเขาไฟเกิดจากอะไร

อีกหนึ่งปรากฏการณ์ที่เป็นผลพวงจากการระเบิดของภูเขาไฟคือคลื่นสึนามิ ซึ่งแม้จะไม่ได้เกิดบ่อยครั้ง แต่ก็เป็นที่แน่นอนว่าภูเขาไฟที่ก่อให้เกิดคลื่นสึนามิได้ต้องตั้งอยู่บนเกาะ หรือตั้งอยู่ริมทะเลของแผ่นดินใหญ่ หรือไม่ก็เป็นภูเขาไฟใต้ทะเลเท่านั้น โดยยังเป็นไปตามกฎพื้นฐานของสึนามิคือต้องเกิดการแทนที่น้ำทะเลปริมาณมหาศาลในแนวตั้ง 

ดังนั้นการเกิดสึนามิจากภูเขาไฟจึงมีที่มาจากดินหรือหินขนาดใหญ่ถล่มลงสู่พื้นน้ำ หรือเกิดจากการพ่นแรงดันของปล่องภูเขาไฟที่ก้นทะเล หรือเกิดการไหลของกระแส Pyroclastic (ส่วนผสมของเศษหิน ก๊าซ และเถ้าถ่าน ลงสู่ทะเลด้วยความเร็วสูง) 

อย่างไรก็ตาม คลื่นสึนามิจากภูเขาไฟมักมีลักษณะเฉพาะ คือเป็นคลื่นสึนามิที่ไม่ส่งผลไปในระยะไกล กล่าวคือ จะเกิดอยู่บริเวณชายฝั่งทะเลที่ใกล้กับบริเวณของภูเขาไฟเท่านั้น แต่อาจมีอำนาจทำลายล้างสูงมาก ยกตัวอย่างเช่น คลื่นสึนามิจากการระเบิดของภูเขาไฟกรากะตัว เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม 1883 ถือเป็นคลื่นสึนามิภูเขาไฟที่ใหญ่ที่สุดและทำลายล้างมากที่สุดเท่าที่เคยมีการบันทึกมา ทำลายเมืองและหมู่บ้านชายฝั่งตามแนวชายฝั่งชวาและสุมาตรา และคร่าชีวิตผู้คนไปมากกว่า 34,000 คน หรืออีกเหตุการณ์หนึ่งก็คือคลื่นสึนามิจากการระเบิดของภูเขาไฟอุนเซนที่เกาะคิวชูของญี่ปุ่น เมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม 1792 ที่ก่อความเสียหายรอบทะเลอาริอาเกะ คร่าชีวิตผู้คนไปกว่า 14,000 คน เป็นต้น

ภาพ: Handout / Center for Volcanology and Geological Hazard Mitigation / AFP

อ้างอิง:

• https://x.com/PVMBG_/status/1780826047824752912?t=AwA6RTwT1ovpk1u4-v_8zg
• https://www.noaa.gov/jetstream/tsunamis/tsunami-generation-volcanoes

The post ภูเขาไฟระเบิดก่อให้เกิดปรากฏการณ์ฟ้าแลบ ฟ้าผ่า หรือแม้แต่คลื่นสึนามิได้อย่างไร appeared first on THE STANDARD.

วันนี้ (6 พฤษภาคม) กรมอุตุนิยมวิทยา ออกประกาศเรื่องพายุฤดูร้อนบริเวณประเทศไทยตอนบน ฉบับที่ 1 (130/2566) มีผลกระทบตั้งแต่วันที่ 8-10 พฤษภาคม 2566 ระบุว่า ประเทศไทยตอนบนจะมีพายุฤดูร้อนเกิดขึ้น โดยมีลักษณะของพายุฝนฟ้าคะนอง ลมกระโชกแรง และลูกเห็บตกบางแห่ง รวมถึงอาจมีฟ้าผ่าเกิดขึ้นได้บางพื้นที่

ขอให้ประชาชนในบริเวณดังกล่าวระวังอันตรายจากพายุฤดูร้อน โดยหลีกเลี่ยงการอยู่ในที่โล่งแจ้ง ใต้ต้นไม้ใหญ่ สิ่งปลูกสร้างและป้ายโฆษณาที่ไม่แข็งแรง ไม่ควรสวมใส่โลหะ และหลีกเลี่ยงการใช้โทรศัพท์มือถือขณะเกิดพายุฝนฟ้าคะนอง ส่วนเกษตรกรควรเตรียมการป้องกันและระวังความเสียหายที่จะเกิดต่อผลผลิตทางการเกษตรและอันตรายต่อสัตว์เลี้ยงในช่วงวันและเวลาดังกล่าวไว้ด้วย

ทั้งนี้ เนื่องจากบริเวณความกดอากาศสูงหรือมวลอากาศเย็นกำลังปานกลางจากประเทศจีนจะแผ่ลงมาปกคลุมประเทศไทยตอนบนและทะเลจีนใต้ ส่งผลให้ลมใต้และลมตะวันออกเฉียงใต้ที่พัดนำความชื้นจากอ่าวไทยและทะเลจีนใต้เข้ามาปกคลุมประเทศไทยตอนบนมีกำลังแรงขึ้น ในขณะที่ประเทศไทยตอนบนมีอากาศร้อนถึงร้อนจัด

อนึ่ง หย่อมความกดอากาศต่ำบริเวณทะเลจีนใต้ตอนกลางมีแนวโน้มทวีกำลังแรงขึ้น คาดว่าจะเคลื่อนเข้าปกคลุมประเทศเวียดนามตอนกลางในวันที่ 10-11 พฤษภาคม และจะอ่อนกำลังลงอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีฝนฟ้าคะนองต่อเนื่อง

ในช่วงวันที่ 8-12 พฤษภาคม หย่อมความกดอากาศต่ำที่ปกคลุมอ่าวเบงกอลมีแนวโน้มทวีกำลังแรงขึ้นเป็นพายุหมุนเขตร้อน โดยคาดว่าจะเคลื่อนเข้าปกคลุมอ่าวเบงกอลตอนกลาง ทำให้ลมตะวันตกเฉียงใต้ที่พัดปกคลุมทะเลอันดามันและภาคใต้มีกำลังแรง และภาคใต้มีฝนเพิ่มมากขึ้น โดยมีฝนตกหนักถึงหนักมากบางแห่ง ส่วนคลื่นลมบริเวณทะเลอันดามันมีกำลังแรง โดยทะเลอันดามันตอนบนมีคลื่นสูง 2-3 เมตร บริเวณที่มีฝนฟ้าคะนองคลื่นสูงมากกว่า 3 เมตร ส่วนทะเลอันดามันตอนล่างมีคลื่นสูงประมาณ 2 เมตร บริเวณที่มีฝนฟ้าคะนองคลื่นสูงมากกว่า 2 เมตร

ขอให้ชาวเรือบริเวณทะเลอันดามันเดินเรือด้วยความระมัดระวังและหลีกเลี่ยงการเดินเรือในบริเวณที่มีฝนฟ้าคะนอง เรือเล็กบริเวณทะเลอันดามันควรงดออกจากฝั่งในช่วงเวลาดังกล่าว

The post กรมอุตุฯ ประกาศเตือนไทยตอนบนระวังพายุฤดูร้อน ฟ้าผ่า ลมกระโชก ลูกเห็บตกช่วง 8-10 พ.ค. appeared first on THE STANDARD.

ทางการอินโดนีเซียรายงานว่า พบผู้เสียชีวิตแล้วอย่างน้อย 17 ราย หลังเกิดเหตุไฟไหม้ขึ้นที่สถานีเก็บเชื้อเพลิงทางตอนเหนือของกรุงจาการ์ตา ซึ่งดำเนินการโดยบริษัทน้ำมัน Pertamina รัฐวิสาหกิจน้ำมันและก๊าซรายใหญ่ของรัฐบาลอินโดนีเซีย

เหตุไฟไหม้เกิดขึ้นตั้งแต่เวลาประมาณ 20.00 น. ตามเวลาท้องถิ่น โดยเปลวเพลิงได้ไหม้ลามไปยังบ้านหลายหลังที่อยู่ใกล้เคียง และมีรายงานว่าเกิดระเบิดดังขึ้นหลายครั้ง ทำให้ชุมชนที่อยู่ใกล้เคียงซึ่งมีประชาชนหนาแน่น เกิดความตื่นตระหนกและความโกลาหล หลายคนรีบเก็บข้าวของเพื่อหนีตายออกจากพื้นที่ ขณะที่ทางการได้ทยอยอพยพผู้คนออกไปยังจุดที่ปลอดภัย

ในจำนวนผู้เสียชีวิตพบว่ามีเด็ก 2 รายรวมอยู่ด้วย นอกจากนี้มีรายงานผู้บาดเจ็บกว่า 50 ราย ซึ่งถูกนำตัวส่งโรงพยาบาลแล้ว โดยหลายคนมีแผลจากการถูกไฟไหม้รุนแรง ขณะที่ผู้ว่าการกรุงจาการ์ตายืนยันว่ารัฐบาลจะรับผิดชอบค่ารักษาทั้งหมด

ด้านโฆษกบริษัท Pertamina ระบุว่า เจ้าหน้าที่ดับเพลิงสามารถควบคุมเปลวเพลิงได้ในช่วงเวลาประมาณ 22.30 น. โดยจากการสืบสวนเบื้องต้น พบว่าไฟไหม้เกิดขึ้นหลังท่อส่งน้ำมันจุดหนึ่งที่แตกในระหว่างที่ฝนตกหนัก ซึ่งเป็นไปได้ว่าสาเหตุที่ทำให้ไฟลุกไหม้อาจเกิดจากฟ้าผ่า

ภาพ: Photo by Eko Siswono Toyudho / Anadolu Agency via Getty Images

อ้างอิง:

• https://www.aljazeera.com/news/2023/3/3/fire-at-indonesian-oil-depot-kills-17-thousands-evacuated
• https://www.reuters.com/business/energy/fire-breaks-out-indonesia-state-energy-company-pertaminas-fuel-storage-station-2023-03-03/

The post ไฟไหม้คลังน้ำมันอินโดนีเซีย เสียชีวิต 17 ราย คาดสาเหตุจากฟ้าผ่า appeared first on THE STANDARD.

เมื่อคืนวันพฤหัสบดีที่ผ่านมา (4 สิงหาคม) มีชาวอเมริกัน 3 ราย เสียชีวิตจากเหตุฟ้าผ่าบริเวณจัตุรัสลาฟาแยตต์ ซึ่งอยู่ใกล้กับทำเนียบขาว และมีผู้ได้รับบาดเจ็บ 1 ราย

ผู้เสียชีวิต ได้แก่ เจมส์ มูลเลอร์ วัย 76 ปี และ ดอนนา มูลเลอร์ วัย 75 ปี สองสามีภรรยาที่เดินทางมาจากรัฐวิสคอนซิน เพื่อฉลองวันครบรอบแต่งงานปีที่ 56 ในกรุงวอชิงตัน ดี.ซี. ส่วนอีกรายหนึ่งเป็นชายวัย 29 ปีที่ยังไม่เปิดเผยชื่อ โดยเจ้าหน้าที่ตำรวจระบุว่า เหยื่อผู้เคราะห์ร้ายทั้ง 4 ราย อยู่ใกล้กับต้นไม้ขณะที่ฝนฟ้าคะนองหนัก เมื่อเวลาประมาณ 19.00 น. ตามเวลาท้องถิ่น

แครีน ฌอง ปิแอร์ โฆษกทำเนียบขาว กล่าวในแถลงการณ์วานนี้ (5 สิงหาคม) ว่า “เรารู้สึกเสียใจกับการสูญเสียอันน่าสลดหลังเกิดเหตุฟ้าผ่าในลาฟาแยตต์พาร์ก เราขอแสดงความเสียใจไปยังครอบครัวของผู้เคราะห์ร้ายที่ต้องพรากจากบุคคลอันเป็นที่รัก”

จอห์น เจนซีเนียส ผู้เชี่ยวชาญจากสภาความปลอดภัยจากเหตุฟ้าผ่าแห่งชาติ (National Lightning Safety Council) เปิดเผยว่า ผู้เสียชีวิตทั้ง 3 ราย ถือเป็นเหยื่อจากเหตุฟ้าผ่าในสหรัฐฯ รายที่ 10-12 ของปีนี้

เจนซีเนียสกล่าวว่า “เหตุการณ์นี้ได้ตอกย้ำให้เห็นว่า ทุกคนจะต้องรีบหลบไปยังที่ปลอดภัยทุกครั้งที่มีพายุฝนฟ้าคะนอง แม้จะได้ยินเสียงฟ้าร้องอยู่ไกล ก็ควรหาที่หลบเข้าไปในอาคารให้เร็วที่สุด” เนื่องจากการหลบอยู่ใต้ต้นไม้ขณะฝนตกนั้นเป็นอันตราย เพราะสายฟ้ามักจะผ่าสิ่งที่มีลักษณะสูงและมียอดแหลม เช่น ต้นไม้ เสาไฟฟ้า หรือเสาอากาศ ฯลฯ

ภาพ: Den Rozhnovsky Via Shutterstock

อ้างอิง:

• https://www.bbc.com/news/world-us-canada-62431231
• https://edition.cnn.com/2022/08/04/politics/white-house-lightning-strike/index.html

The post ชาวอเมริกัน 3 ราย ถูกฟ้าผ่าเสียชีวิตใกล้ทำเนียบขาว ผู้เชี่ยวชาญเตือน อย่าหลบใต้ต้นไม้ขณะฝนตก appeared first on THE STANDARD.

ทางการอินเดียรายงานว่ามีผู้เสียชีวิตมากกว่า 100 คน จากผลกระทบของฟ้าผ่าที่เกิดขึ้นในหลายสิบเขตของรัฐพิหารและรัฐอุตตรประเทศ ทางตอนเหนือของประเทศ เมื่อวานนี้ (25 มิถุนายน)

โดยในรัฐพิหาร มีรายงานผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 83 คน บาดเจ็บกว่า 20 คน จากฟ้าผ่าที่เกิดขึ้นใน 22 เขตทั่วทั้งรัฐ ในจำนวนนี้ 13 คน ถูกฟ้าผ่าเสียชีวิตในเขตโคปาลคัญชะ ซึ่งกรมจัดการภัยพิบัติแห่งรัฐพิหารเปิดเผยว่า จำนวนผู้เสียชีวิตจากฟ้าผ่าครั้งนี้สูงที่สุดนับตั้งแต่มีการบันทึกในช่วงหลายปีที่ผ่านมา  

ในรัฐอุตตรประเทศที่อยู่ใกล้เคียง ทางการยืนยันว่าพบผู้ถูกฟ้าผ่าเสียชีวิตแล้วอย่างน้อย 20 คน โดยฟ้าผ่าและพายุฝนฟ้าคะนองที่เกิดขึ้น ยังก่อให้เกิดความเสียหายแก่ต้นไม้และสิ่งปลูกสร้างอื่นๆ ด้วย

ทางด้านนายกรัฐมนตรีนเรนทรา โมดี ได้ทวีตข้อความหลังทราบข่าว แสดงความเสียใจไปยังครอบครัวของผู้เสียชีวิตจากเหตุภัยพิบัติทางธรรมชาติครั้งนี้ พร้อมยืนยันว่าทางการกำลังเร่งส่งความช่วยเหลือแก่ประชาชนที่ประสบภัย 

ขณะที่ทางการรัฐพิหารประกาศยืนยันว่าจะจ่ายเงินชดเชยให้แก่ครอบครัวผู้ถูกฟ้าผ่าเสียชีวิต รายละ 5,300 ดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 163,000 บาท

ขณะเดียวกัน กรมอุตุนิยมวิทยาท้องถิ่นประกาศเตือนสภาพอากาศเลวร้ายและฟ้าผ่าเช่นนี้ว่าจะยังคงเกิดขึ้นอีก ซึ่งทางการได้เตือนไปยังประชาชนให้ระมัดระวังและหลบอยู่ภายในบ้านหรือที่ร่มแล้ว

ที่ผ่านมา อินเดียและหลายประเทศในเอเชียใต้มักเผชิญฟ้าผ่ารุนแรงบ่อยครั้งในช่วงฤดูมรสุม ระหว่างเดือนพฤษภาคมและมิถุนายน ข้อมูลจากสำนักงานบันทึกอาชญากรรมของอินเดีย รายงานว่ามีผู้ถูกฟ้าผ่าเสียชีวิตถึง 2,885 คน ในปี 2017 และ 2,357 คน ในปี 2018 ซึ่งกรณีการเสียชีวิตจากฟ้าผ่า บ่อยครั้งมักเกิดกับเกษตรกรที่ออกมาทำงานในไร่นา เพื่อเตรียมพื้นที่สำหรับเพาะปลูกพืชผลในช่วงใกล้ฤดูมรสุม

พิสูจน์อักษร: ลักษณ์นารา พักตร์เพียงจันทร์

อ้างอิง:

• https://www.bbc.com/news/world-asia-india-53186072
• https://edition.cnn.com/2020/06/25/india/lightning-strikes-india-bihar-intl/index.html

The post ฟ้าผ่าหลายพื้นที่ทางตอนเหนือของอินเดีย คร่าชีวิตประชาชนกว่า 100 คน appeared first on THE STANDARD.