วันนี้ (30 สิงหาคม) ที่ท่าเรือวัดบรมนิวาสราชวรวิหาร เขตปทุมวัน อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ล่องเรือพร้อมคณะกรรมการติดตามและขับเคลื่อนโครงการพระราชดำริ ตามพระบรมราโชบาย ในโครงการ ‘พระภิกษุสงฆ์ ล่องเรือชมคูคลองในเกาะรัตนโกสินทร์’ โดยมีสมเด็จพระวชิรสิทธาจารย์ เจ้าอาวาสวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร เป็นประธานฝ่ายสงฆ์ ร่วมด้วยเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เอกนัฏ พร้อมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน สุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร รวมถึงผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน

โดยนิมนต์พระภิกษุสงฆ์จำนวน 120 รูป จาก 5 วัด ได้แก่ วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร วัดราชนัดดารามวรวิหาร วัดเทวราชกุญชรวรวิหาร วัดสุนทรธรรมทาน และวัดบรมนิวาสราชวรวิหาร ล่องเรือชมคูคลองในเกาะรัตนโกสินทร์ ตั้งแต่คลองมหานาค คลองผดุงกรุงเกษม คลองโอ่งอ่าง และคลองบางลำพู พร้อมรับฟังการบรรยายจากหน่วยราชการในพระองค์ ร่วมกับสำนักงานวัฒนธรรมและการท่องเที่ยวกรุงเทพมหานคร เกี่ยวกับประวัติความเป็นมา บทบาท และความสัมพันธ์ของคูคลอง วัด และวิถีชุมชน

ตลอดเส้นทางได้รับความสนใจจากประชาชนริมสองฝั่งคลอง โดยประชาชนพนมมือไหว้พระสงฆ์และถ่ายภาพเป็นที่ระลึก ก่อนขึ้นเรือที่ท่าเรือพิพิธภัณฑ์บางลำพู จากนั้นนั่งรถไปยังวัดสระเกศ เพื่อถวายภัตตาหารเพลแด่พระภิกษุสงฆ์ที่วัดสระเกศ

สำหรับโครงการดังกล่าวเป็นการพัฒนาคูคลองในเกาะรัตนโกสินทร์ โดยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทำให้สามารถขุดลอกคูคลองเพื่อการระบายน้ำ และเชื่อมโยงการสัญจรในพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ให้สามารถใช้ประโยชน์ได้ในปัจจุบัน รวมถึงมีแผนที่จะเชื่อมโยงการสัญจรทางน้ำไปถึงจังหวัดฉะเชิงเทราและพระนครศรีอยุธยา

โดยน้อมนำหลักการทรงงานตามแนวพระราชดำริ ‘เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา’ ตามพระราชปณิธานของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในการ ‘สืบสาน รักษา ต่อยอด’ เป็นแนวทางการดำเนินงาน สะท้อนความร่วมมือของทุกฝ่ายที่มีแผนยกระดับการปรับปรุงภูมิทัศน์บริเวณภูเขาทอง วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร ป้อมมหากาฬ วัดราชนัดดารามวรวิหาร และวัดเทพธิดารามวรวิหาร ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ พร้อมพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนด้วยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนตามพระบรมราโชบาย

The post นายกฯ ล่องเรือติดตามโครงการพระราชดำริฯ พัฒนาคลองเกาะรัตนโกสินทร์ ดัน ‘ภูเขาทอง-ป้อมมหากาฬ’ สู่แลนด์มาร์กท่องเที่ยวกรุงเทพฯ appeared first on THE STANDARD.

วันนี้ (22 กรกฎาคม) เมื่อเวลา 07.49 น. ที่ ปะรำพิธีสวนสาธารณะป้อมมหากาฬ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร อรรถพล ฤกษ์พิบูลย์ ที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี ในฐานะประธานคณะกรรมการติดตามและขับเคลื่อนโครงการพระราชดำริ ตามพระบรมราโชบาย เป็นประธานในพิธีบวงสรวงและขอขมาพระแม่คงคา เพื่อแสดงความกตัญญูและขออโหสิกรรมต่อสายน้ำ ซึ่งเป็นแหล่งหล่อเลี้ยงชีวิตและรากฐานสำคัญของการดำรงชีพของประชาชนชาวไทย

พิธีดังกล่าวจัดขึ้นเพื่อความเป็นสิริมงคลและความเรียบร้อยในการจัดกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา 28 กรกฎาคม 2569 ภายใต้ชื่อกิจกรรม สายน้ำแห่งชีวิต ใต้ร่มพระบารมี สืบสานวิถีรัตนโกสินทร์ ซึ่งกำหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 24-31 กรกฎาคม 2569 ณ บริเวณสวนสาธารณะป้อมมหากาฬ ถนนคนเดินคลองโอ่งอ่าง คลองผดุงกรุงเกษม คลองหลอดวัดราชนัดดา และคลองหลอดวัดราชบพิธ

การประกอบพิธีบวงสรวงในครั้งนี้ ได้รับเกียรติจาก ฉัตรชัย ปิ่นเงิน หัวหน้าฝ่ายโหรพราหมณ์ กองพระราชพิธี สำนักพระราชวัง เป็นผู้ประกอบพิธี โดยมีคณะกรรมการติดตามและขับเคลื่อนโครงการพระราชดำริฯ พร้อมด้วยผู้บริหารหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม เข้าร่วมพิธีอย่างพร้อมเพรียง

ภายหลังเสร็จสิ้นพิธีบวงสรวง ได้มีการจัดซักซ้อมขบวนเรือเสมือนจริง เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับ พิธีทำบุญตักบาตรทางเรือ เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในวันอาทิตย์ที่ 26 กรกฎาคม 2569 ซึ่งนับเป็นปรากฏการณ์ครั้งสำคัญในยุครัตนโกสินทร์ โดยมีการนิมนต์พระภิกษุสงฆ์รวม 225 รูป จาก 3 เส้นทางสายน้ำ ได้แก่ คลองรอบเกาะรัตนโกสินทร์ คลองแสนแสบ และคลองเปรมประชากร นำโดยสมเด็จพระราชาคณะ 5 รูป และพระเถระผู้ใหญ่ นอกจากนี้ สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช สกลมหาสังฆปริณายก ยังได้ประทานน้ำพระพุทธมนต์เพื่อนำมาแจกจ่ายแก่ประชาชนผู้มาร่วมทำบุญในวันดังกล่าวด้วย

อรรถพล เปิดเผยว่า โครงการนี้จัดขึ้นโดยมุ่งเน้นสะท้อนถึงความสำคัญของสายน้ำในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ซึ่งบูรพมหากษัตริย์ไทยทรงให้ความสำคัญในการบริหารจัดการและพัฒนามาโดยตลอด โครงการนี้นอกจากจะเป็นการทำบุญตักบาตรเพื่อความเป็นสิริมงคลแล้ว ยังครอบคลุมถึงการฟื้นฟูและพัฒนาคูคลองรอบเกาะรัตนโกสินทร์ การปรับปรุงภูมิทัศน์ ตลอดจนการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนและกลุ่มเปราะบางที่อยู่อาศัยริมคลองให้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น เพื่อสืบสานพระราชปณิธานในการพลิกฟื้นคลองในกรุงเทพมหานครให้มีความสวยงามเป็นศูนย์กลางการท่องเที่ยวทางน้ำอีกครั้ง

สำหรับกิจกรรมภายในงานระหว่างวันที่ 24-31 กรกฎาคม 2569 จะประกอบไปด้วย

• กิจกรรมทางศิลปวัฒนธรรม: การแสดงนิทรรศการมีชีวิตและการแสดงสตรีทอาร์ต (Street Art)
• การกระตุ้นเศรษฐกิจชุมชน: การจัดถนนคนเดินและตลาดชุมชนริมคลอง
• กิจกรรมสาธารณประโยชน์: การบำเพ็ญประโยชน์และการพัฒนาคุณภาพชีวิตชุมชนริมน้ำอย่างยั่งยืน

อรรถพล กล่าวเพิ่มเติมว่า ในส่วนของการเตรียมงาน ขณะนี้ทุกหน่วยงานมีความพร้อมอย่างเต็มที่ โดยมีการซ้อมใหญ่ในวันนี้และจะมีการซักซ้อมเพิ่มเติมเพื่อตรวจสอบความเรียบร้อย โดยเน้นย้ำเรื่องความปลอดภัยของพระภิกษุสงฆ์และประชาชนผู้เข้าร่วมงานเป็นสำคัญ

ประชาชนร่วมเป็นส่วนหนึ่งในกิจกรรมประวัติศาสตร์ ทำบุญตักบาตรทางเรือในเช้าวันที่ 26 กรกฎาคม 2569 ณ บริเวณสวนสาธารณะป้อมมหากาฬ และเข้าร่วมงาน สายน้ำแห่งชีวิต ใต้ร่มพระบารมี สืบสานวิถีรัตนโกสินทร์ ได้ตลอดการจัดงาน โดยสามารถติดตามรายละเอียดจุดตักบาตรและเส้นทางเดินทางได้ทาง Facebook กรุงเทพมหานคร (www.facebook.com/bangkokbma) และ Facebook กรมประชาสัมพันธ์ (www.facebook.com/prdofficial)

The post บวงสรวงพระแม่คงคา เตรียมพร้อมงานใหญ่เฉลิมพระเกียรติ ‘สายน้ำแห่งชีวิต ใต้ร่มพระบารมี’ 24-31 ก.ค. นี้ appeared first on THE STANDARD.

ในช่วง 3 วันของเทศกาลสงกรานต์ระหว่างวันที่ 13–15 เมษายน ที่เรือโดยสารในคลองแสนแสบหยุดให้บริการ กลายเป็นโอกาสทองทางสิ่งแวดล้อมครั้งสำคัญ เมื่อกรุงเทพมหานครจับมือกับคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พลิกวิกฤตความพลุกพล่านของคลองสายหลักให้เป็นพื้นที่ฟื้นฟูสายน้ำ นำทีมนักพายลงลุยเก็บขยะ พร้อมชูประเด็นการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจังเพื่อหยุดยั้งการทิ้งขยะและปล่อยน้ำเสียลงสู่พื้นที่สาธารณะ

ปฏิบัติการพายเรือเก็บขยะคลองแสนแสบ ในครั้งนี้ เกิดขึ้นจากความตั้งใจที่จะปลุกจิตสำนึกในการรักษาลำคลองอย่างเป็นรูปธรรม นำโดย ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าฯ กทม. ที่มาร่วมลงพาย SUP Board ด้วยตนเองตลอดเส้นทาง

พร้อมด้วย รองศาสตราจารย์ ดร.ปริญญา เทวานฤมิตรกุล ที่พาคณาจารย์และนักศึกษากว่า 30 ชีวิต จากคณะนิติศาสตร์ มธ. ร่วมปฏิบัติภารกิจตั้งแต่บริเวณท่าเรือชิดลม ล่องไปจนถึงจุดสิ้นสุดที่ป้อมมหากาฬ

ชัชชาติแสดงความยินดีและขอบคุณทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง พร้อมเน้นย้ำว่า ภาพความสำเร็จในวันนี้สะท้อนให้เห็นถึงพลังแห่งความร่วมมือร่วมใจอย่างแท้จริงระหว่างภาครัฐ ภาคการศึกษา และภาคประชาชน ซึ่งเป็นฟันเฟืองสำคัญในการส่งเสริมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และกระตุ้นจิตสำนึกในการดูแลรักษาแหล่งน้ำของชุมชน เพราะท้ายที่สุดแล้ว การสร้างการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนจนทำให้ลำคลองกลับมาสะอาดสวยงาม ย่อมส่งผลดีต่อคุณภาพชีวิตของทุกคนและสร้างความน่าอยู่ให้กับเมืองของเราอย่างแท้จริง

ทั้งนี้ กิจกรรมดังกล่าวได้ถูกผนวกรวมเป็นส่วนหนึ่งของการเรียนการสอนใน ‘วิชาบริการกฎหมายเพื่อสังคม’ ของทางคณะนิติศาสตร์ เป้าหมายหลักจึงพุ่งเป้าไปที่มิติทางกฎหมาย ทั้งการรณรงค์ สร้างความเข้าใจ และผลักดันการบังคับใช้กฎหมายเอาผิดผู้กระทำผิดที่ก่อมลพิษทางน้ำ ควบคู่ไปกับการปลุกพลังชุมชนเพื่อเชื่อมโยงคนรุ่นใหม่เข้ากับวิถีชีวิตคนริมคลอง

ตลอดเส้นทาง ทีมเก็บขยะได้แวะลงพื้นที่เพื่อพูดคุยและจัดเสวนาเรื่องการอนุรักษ์คลองแสนแสบร่วมกับชาวบ้านใน 2 จุดสำคัญ ได้แก่ ชุมชนบ้านครัวใต้ และชุมชนมัสยิดมหานาค หวังสร้างแนวร่วมการดูแลรักษาสายน้ำอย่างยั่งยืนในระดับฐานรากในช่วงท้ายของกิจกรรม

The post โอกาสทอง 3 วันต่อปี กทม. จับมือ คณะนิติฯ มธ. พายเรือเก็บขยะคลองแสนแสบ ฟื้นฟูสายน้ำช่วงสงกรานต์ appeared first on THE STANDARD.

หลังความสำเร็จกับอีเวนต์ ‘ดนตรีในสวน’ ที่นับเป็น 1 ใน 214 นโยบายของ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าฯ กทม. ที่ต้องการให้กรุงเทพฯ กลายเป็นพื้นที่แห่งดนตรีและศิลปะ ชาวกรุงมีกิจกรรมนอกบ้านให้ทำมากขึ้น รวมถึงศิลปินมีพื้นที่ให้แสดงออก ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา ณ สวนวชิรเบญจทัศ (สวนรถไฟ) และสวนลุมพินี

ทำให้ปัจจุบันกิจกรรมดนตรีในสวนถูกวางแพลนให้เกิดขึ้นยังสวนสาธารณะต่างๆ ทั่วกรุงเทพมหานคร หนึ่งในนั้นคือ ‘สวนสาธารณะป้อมมหากาฬ’ ตั้งอยู่เขตพระนคร กรุงเทพฯ ภายใต้ชื่องาน ‘นั่งห้อยขา จิบกาแฟ แล 3 คลอง’ (คลองมหานาค คลองโอ่งอ่าง และคลองบางลำพู)

โดยวันนี้ (10 มิถุนายน) ช่างภาพ THE STANDARD ลงพื้นที่สำรวจพื้นที่โดยรอบ พบกิจกรรมหลักที่ประชาชนมาทำในสวนแห่งนี้คือ การออกกำลังกาย เดินเล่น และนั่งพักผ่อนใต้ต้นไม้ ท่ามกลางบรรยากาศการฟื้นฟูป้อมมหากาฬและกำแพงเมืองเก่า ที่เริ่มดำเนินการตั้งแต่ปี 2564 ที่ผ่านมา โดยคาดว่าจะปรับปรุงเสร็จภายในปีนี้

อย่างไรก็ตาม แพลนจัดงานดนตรีในสวนของพื้นที่สวนป้อมมหากาฬมีอันต้องพับแผนลงไปก่อน หลังมีรายงานว่า ศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าฯ กทม. สั่งเบรกกิจกรรมดังกล่าวไว้ก่อน แม้เดิมทีมีกำหนดจัดขึ้นในวันเสาร์ที่ 18 มิถุนายน พร้อมให้เหตุผลกับสำนักข่าว ‘มติชน’ โดยสรุปไว้ว่า การจัดกิจกรรมนี้ไม่ควรคำนึงถึงงานรื่นเริงเพียงมุมเดียว แต่ต้องมององค์ประกอบและประวัติศาสตร์ที่เกิดขึ้นในพื้นที่นั้นๆ ซึ่งมีความละเอียดอ่อน ดังนั้นการทำกิจกรรมในพื้นที่แห่งนี้ควรเคารพสิ่งที่เกิดขึ้นในอดีตทั้งในแง่ประวัติศาสตร์และผู้คน โดยตอนนี้ทีมงานต้องกลับมาคิดกันให้ละเอียดก่อน

สำหรับป้อมมหากาฬตั้งอยู่บริเวณเชิงสะพานผ่านฟ้าลีลาศ ติดกับถนนมหาไชย แขวงบวรนิเวศ เขตพระนคร กรุงเทพฯ ในอดีตเป็นที่อยู่ของชุมชนของผู้คนที่ตั้งรกรากอยู่มาตั้งแต่แรกสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ และเป็นชุมชนที่มีชื่อเสียงด้านลิเกโบราณ รวมถึงเป็นแหล่งจำหน่ายดอกไม้ไฟหรือพลุต่างๆ และมีประวัติการชุมนุมและต่อสู้มายาวนานกว่า 20 ปี โดยเริ่มมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2535 หลังจากที่คณะรัฐบาลที่มี พล.อ. ชาติชาย ชุณหะวัณ เป็นนายกรัฐมนตรี ได้มีมติคณะรัฐมนตรีออกมาว่ามีความต้องการปรับปรุงภูมิทัศน์และปรับพื้นที่ดังกล่าวให้เป็นสวนสาธารณะ

โดยระหว่างนั้นผู้คนในชุมชนได้ต่อสู้คัดค้านเรื่อยมา แต่ทว่าก็ได้มีการรื้อถอนบ้านเรือนต่างๆ ออกไปเรื่อยๆ จนกระทั่งเสร็จสิ้นในปี พ.ศ. 2561 และในวันที่ 24 กรกฎาคม 2561 กรุงเทพมหานครได้เปิดสวนสาธารณะแห่งใหม่คือ ‘สวนป้อมมหากาฬ’ ขึ้นมาอย่างเป็นทางการ

The post สวนสาธารณะป้อมมหากาฬ พื้นที่ความทรงจำ กับอนาคตวันข้างหน้าในสภาพปัจจุบัน appeared first on THE STANDARD.

ประชาชนและนักท่องเที่ยวเดินผ่านภายในสวนสาธารณะป้อมมหากาฬ โดยกรุงเทพมหานครได้เปิดให้เข้าใช้พื้นที่ตั้งแต่เมื่อวานที่ผ่านมา (25 ก.ค.) หลังจากทำการปรับปรุงให้เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจ

สวนสาธารณะแห่งใหม่นี้ กทม. ตั้งใจไว้ให้เป็นที่สำหรับศึกษาหาความรู้ทางประวัติศาสตร์ เป็นพื้นที่นันทนาการประกอบกิจกรรมการละเล่นทางวัฒนธรรม ซึ่งป้อมมหากาฬเป็น 1ใน 2 ป้อมที่ยังคงเหลืออยู่ในชานเมืองพระนคร

สำหรับพื้นที่สวนสาธารณะบริเวณป้อมมหากาฬ และอาคารพระยาญาณประกาศ จะเปิดให้ประชาชนเข้าไปเที่ยวชมตั้งแต่เวลา 05.00-21.00 น. ของทุกวัน

The post เปิดแล้ว ป้อมมหากาฬโฉมใหม่เวอร์ชันสวนสาธารณะ appeared first on THE STANDARD.

หลังกรุงเทพมหานครขอคืนพื้นที่ ยุติมหากาพย์การต่อสู้เพื่อสิทธิในที่อยู่อาศัยกับชาวชุมชนป้อมมหากาฬมายาวนาน 26 ปี ล่าสุดสำนักการโยธา ใช้งบประมาณในการปรับปรุงภูมิทัศน์เบื้องต้นกว่า 69 ล้านบาท และได้เริ่มพัฒนาและปรับปรุงภูมิทัศน์ด้วยการยกระดับพื้นดินให้สูงขึ้นกว่าเดิมประมาณ 50-80 เซนติเมตร เพื่อวางระบบระบายน้ำและติดตั้งเสาไฟส่องสว่าง ทำทางเดินภายในป้อมมหากาฬ และปรับปรุงสวนหย่อมข้างคลองโอ่งอ่าง ที่อยู่ติดกับประตูระบายน้ำคลองหลอดวัดเทพธิดาราม ให้เชื่อมต่อกับสวนสาธารณะภายใน

นอกจากนี้สำนักสิ่งแวดล้อมยังได้ดำเนินการปรับปรุงภูมิทัศน์ ปูหญ้า จัดทำสวนสาธารณะชั่วคราว ขณะที่สำนักผังเมืองเตรียมติดตั้งป้ายเกี่ยวกับประวัติความเป็นมาของป้อมมหากาฬ

โดยเปิดให้ประชาชนทั่วไปและนักท่องเที่ยวเข้ามาใช้พื้นที่สวนหย่อมภายในป้อมมหากาฬส่วนที่พัฒนาเสร็จแล้วได้ตามปกติ

แม้ปัจจุบันภายในป้อมมหากาฬได้ตัดกระแสไฟฟ้าออกทั้งหมด แต่เพื่อความปลอดภัยของประชาชนที่เข้ามาใช้บริการในช่วงเวลาเย็น สำนักงานเขตพระนครก็ได้จัดกำลังเจ้าหน้าที่เทศกิจเข้ามาดูแลความปลอดภัยในช่วงเวลาดังกล่าวด้วย

The post 26 ปีในความจำ ‘ป้อมมหากาฬ’ หลัง กทม. ใช้งบปรับปรุงกว่า 69 ล้านบาท เตรียมเปิดใช้ 1 มิ.ย. นี้ appeared first on THE STANDARD.

เมื่อวันที่ 25 เมษายนที่ผ่านมา บรรยากาศที่ชุมชนป้อมมหากาฬเต็มไปด้วยความโศกเศร้าและมีคราบน้ำตาปรากฏบนใบหน้าของชาวชุมชนหลายคน ด้วยเป็นวันครบกำหนดที่กรุงเทพมหานครให้คนในชุมชนป้อมมหากาฬออกจากพื้นที่ นั่นหมายความว่าทุกชีวิต ทุกเรื่องราว ณ ที่แห่งนี้จะถูกปิดตำนานลง กลายเป็นหน้าหนึ่งในประวัติศาสตร์นับแต่นี้ โดยวันดังกล่าวเจ้าหน้าที่หลายสิบคนได้นำเครื่องจักรเข้ามาเร่งรื้อสิ่งปลูกสร้างภายในชุมชนป้อมมหากาฬ โดยเฉพาะโครงสร้างของตัวบ้านที่เป็นไม้และอิฐปูน เพื่อเคลียร์พื้นที่ทั้งหมด

THE STANDARD ติดตามความคืบหน้าล่าสุด หลังกรุงเทพมหานครได้รับคืนพื้นที่บริเวณป้อมมหากาฬ นายจักกพันธุ์ ผิวงาม รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เปิดเผยว่า ได้ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องลงพื้นที่ติดตามการพัฒนาและปรับปรุงภูมิทัศน์ป้อมมหากาฬ ซึ่งล่าสุดเจ้าหน้าที่ได้มีการเก็บขยะและปรับหน้าดินเพื่อจัดทำเป็นสวนสาธารณะชั่วคราว

โดยจะมีการจัดสร้างสวนสาธารณะและอนุรักษ์ป้อมมหากาฬ ซึ่งได้มีการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานไว้ นายจักกพันธุ์เปิดเผยอีกว่า เบื้องต้นจะจัดสร้างสวนสาธารณะชั่วคราว เพื่อให้ประชาชนเข้ามาใช้ประโยชน์เป็นพื้นที่พักผ่อนหย่อนใจและออกกำลังกาย คาดว่าจะสามารถใช้บริการได้ภายในปลายเดือนพฤษภาคมนี้ ขณะที่ในระยะยาวนั้น ปัจจุบันอยู่ระหว่างหารือกับกรมศิลปากรทำแผนอนุรักษ์ฟื้นฟูป้อมมหากาฬตามหลักวิชาการที่ถูกต้อง และรวมถึงออกแบบสวนสาธารณะแบบถาวรที่สอดรับกับแหล่ง

ส่วนกรณีที่มีข้อกังวลว่า หากพื้นที่ดังกล่าวเป็นสวนสาธารณะแล้วจะมีปัญหาคนเร่ร่อนเข้ามาในพื้นที่หรือไม่ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เปิดเผยว่า เนื่องจากบริเวณดังกล่าวจะทำเป็นสวนเปิด คือสามารถเข้าออกได้ตลอดเวลา ดังนั้นในระยะยาวมีแผนจะจัดจ้างเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยเข้ามาดูแลเพื่อป้องกันปัญหาดังกล่าว แต่เบื้องต้นได้สั่งการให้สำนักงานเขตพระนครจัดเจ้าหน้าที่เทศกิจเข้าไปกำกับดูแลพื้นที่ก่อน

สำหรับแผนการปรับปรุงป้อมมหากาฬและกำแพงเมืองเก่า กรุงเทพมหานคร ได้จัดสรรงบประมาณไว้จำนวน 69 ล้านบาท ภายใต้แผนปฏิบัติการอนุรักษ์และพัฒนาบริเวณป้อมมหากาฬ แนวกำแพงเมืองและบริเวณโดยรอบ ซึ่งเป็นไปตามแผนแม่บทเพื่อการอนุรักษ์และพัฒนาบริเวณกรุงรัตนโกสินทร์ของคณะกรรมการอนุรักษ์และพัฒนากรุงรัตนโกสินทร์และเมืองเก่า ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อปรับปรุงสภาพแวดล้อมบริเวณโดยรอบป้อมมหากาฬ แนวกำแพงเมือง และบริเวณใกล้เคียงให้เป็นพื้นที่เปิดโล่งที่ส่งเสริมทัศนียภาพในโบราณสถานป้อมมหากาฬและแนวกำแพงมีคุณค่า โดดเด่นงดงามมากขึ้น รวมทั้งเพื่อใช้ประโยชน์เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจของชุมชนและประชาชนทั่วไป โดยมีแนวคิดหลักในการออกแบบที่เน้นความสำคัญของโบราณสถาน โดยปรับปรุงภูมิทัศน์โดยรอบให้เป็นพื้นที่สีเขียวที่มีเส้นทางเชื่อมโยงระหว่างกลุ่มโบราณสถานต่างๆ ซึ่งขณะนี้ กรุงเทพมหานครได้ส่งแบบและรายละเอียดโครงการปรับปรุงป้อมมหากาฬและกำแพงเมืองเก่าให้กรมศิลปากรพิจารณาในรายละเอียดเพื่อดำเนินการพัฒนาปรับปรุงป้อมมหากาฬต่อไป

อ้างอิง:

• www.matichon.co.th/news/944232
• www.posttoday.com/social/general/549117

The post สิ้น พ.ค. นี้ คนกรุงได้สวนใหม่ ป้อมมหากาฬ เตรียมดูแลคนเร่ร่อนเข้ามาพัก appeared first on THE STANDARD.

THE STANDARD Daily ประจำวันที่ 25 เมษายน 2561 เวลา 20.00 น. เป็นต้นไป

• เปิดใจ สต๊อป ณัฐฐา อะไรทำให้อดีตพริตตี้เงินล้าน ที่โด่งดังจากวงการพริตตี้คนเเรกๆ ของเมืองไทย ตัดสินใจละทิ้งชื่อเสียงเงินทอง และชีวิตที่สะดวกสบายไปสู่การบวชชี
• สิ้นสุดชุมชนป้อมมหากาฬ หลังการต่อสู้มากว่า 26 ปี
• เกิดอะไรขึ้น ทำไมอยู่ๆ ทรัมป์ถึงญาติดีกับคิมจองอึน

สามารถติดตาม THE STANDARD Daily ได้เป็นประจำทุกวันจันทร์-ศุกร์ เวลา 20.00 น. เป็นต้นไป ที่ Facebook Live และ Youtube Live ของ thestandardth

The post สต๊อป ณัฐฐา อดีตชีวิตพริตตี้เงินล้านสู่การเป็นแม่ชี – THE STANDARD Daily 25 เมษายน 2561 appeared first on THE STANDARD.

The post ปิดฉากชุมชนป้อมมหากาฬ ชุมชนแออัดที่ต้องกำจัดในสายตารัฐ appeared first on THE STANDARD.

วันนี้ถือเป็นวันสุดท้ายขีดเส้นตายที่ชาวชุมชนป้อมมหากาฬต้องเก็บข้าวของทั้งหมดออกจากพื้นที่ โดยช่วงเช้าที่ผ่านมาเจ้าหน้าที่สำนักการโยธา กรุงเทพมหานคร ได้นำทีมเข้ามาดูแลการขนย้ายสิ่งของในชุมชนป้อมมหากาฬ พร้อมด้วยรถขนย้ายขนาดใหญ่รวม 6 คัน เพื่ออำนวยความสะดวกให้กับคนในชุมชน

ล่าสุดเจ้าหน้าที่กลุ่มงานจัดกรรมสิทธิ์ ได้ทำการเข้ารื้อถอนบ้านเรือนในชุมชนป้อมมหากาฬแล้ว โดยเริ่มรื้อถอนตั้งแต่เวลา 10.30 น. ที่ผ่านมา บรรยากาศการขนย้ายและรื้อถอนเป็นไปอย่างเงียบงัน ชาวชุมชนหลายคนรู้สึกอาลัยกับบ้านหลังเดิมที่เคยอยู่อาศัยมานาน ขณะที่อีกหลายคนทำใจได้แล้วและพร้อมเริ่มต้นชีวิตใหม่

นับจากนี้ชุมชนป้อมมหากาฬจะกลายเป็นเพียงอดีต ส่วนอนาคตที่รออยู่ พื้นที่ตรงนี้จะกลายเป็นสวนสาธารณะแห่งใหม่ตามแผนที่กรุงเทพมหานครได้วางไว้

The post รื้อแล้ว! ชุมชนป้อมมหากาฬ ชาวชุมชนเร่งเก็บของย้ายที่อยู่ appeared first on THE STANDARD.

ก่อนเขียนบทความนี้ ผมได้สัมภาษณ์นักกิจกรรมคนหนึ่งที่ทำงานกับป้อมมหากาฬมานาน ระหว่างการสัมภาษณ์เขาถึงกับหลั่งน้ำตา จะด้วยความรู้สึกผูกพันหรืออะไรก็ตาม แต่เขาไม่ใช่คนป้อมมหากาฬ ไม่ได้คิดว่าชุมชนถูกต้องเสมอไป ไม่โรแมนติกแบบนั้น แต่เขามองว่าชุมชนแห่งนี้มีความสำคัญต่อสังคมและประวัติศาสตร์ ซึ่งเป็นเหตุผลทำให้ทุ่มเทแรงกายแรงใจกับการทำกิจกรรมร่วมกับชุมชน และเชื่อมั่นในศักยภาพของชุมชนแห่งนี้มาโดยตลอด

ความรู้สึกนั้นสะท้อนผ่านชัดในคำสัมภาษณ์หนึ่งของชาวบ้านว่า “เราเป็นเพียงชุมชนเล็กๆ ไม่มีกำลังทรัพย์ใดๆ แต่ชุมชนมีกำลังใจ กำลังกายที่จะร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาเมือง และมีส่วนร่วมในการพัฒนาสวนสาธารณะป้อมมหากาฬแห่งนี้ให้เป็นพื้นที่สีเขียวและพื้นที่เรียนรู้เพื่อประโยชน์ของส่วนรวม เราพร้อมและเราขอโอกาสพิสูจน์ตัวเอง” (สัมภาษณ์โดยนักศึกษาระดับปริญญาตรีและปริญญาโทและอาจารย์ ภาควิชามานุษยวิทยา คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร เมื่อปี 2559)

แต่ทว่าโอกาสนั้นได้หมดสิ้นลงแล้ว กับการต่อสู้อย่างยาวนานถึง 26 ปี

คนตัวเล็กที่ไร้อำนาจ

26 ปี นับเป็นการต่อสู้ที่ยาวนานของชุมชนเล็กๆ อย่างป้อมมหากาฬ เรื่องราวของชุมชนแห่งนี้เต็มไปด้วยสีสัน การต่อสู้ และความขัดแย้งมากมาย ระหว่างชุมชน-ภาครัฐ-นักวิชาการ-องค์กรอิสระ-และประชาชน ยิ่งในช่วงปลายสุดของปัญหาด้วยแล้วยังลามไปถึงความขัดแย้งระหว่างคนภายในชุมชนอีกด้วย

ความขัดแย้งดังกล่าวเกิดขึ้นจากหลายปัจจัยมาก นับแต่กรอบแนวคิดต่อการมองสถานะชุมชนป้อมมหากาฬของรัฐ แนวคิดการพัฒนาพื้นที่สาธารณะ ภาวะผู้นำในชุมชน กระทั่งอำนาจทางการเมืองและทหารที่เข้ามาแทรกแซงในชุมชนในระยะหลัง ทั้งหมดนี้ซ้อนทับกันหลายชั้นหลายซ้อนจนนำไปสู่การล่มสลายของชุมชนแห่งนี้

ดังนั้น จึงไม่ง่ายเลยที่คุณหรือใครก็ตามจะแสดงความคิดเห็นว่า ชุมชนแห่งนี้ควรจะตั้งอยู่ต่อไป หรือสมควรแล้วที่จะต้องถูกรื้อถอน เพราะแต่ละฝ่ายย่อมรับรู้ข้อมูลข่าวสารไม่ตรงกัน ซึ่งส่งผลต่อการตีความ อีกทั้งคุณยังไม่รู้ว่าคุณจะวางตำแหน่งแห่งที่ของคุณลงอย่างไรภายใต้ ‘สงคราม’ ความขัดแย้งนี้ ซึ่งผมได้เฉียดเข้าไปอยู่ช่วงหนึ่ง ข้อเขียนนี้จึงเป็นเพียงทัศนะหนึ่งเท่านั้นบนจุดยืนคนทำงานทางด้านประวัติศาสตร์โบราณคดี หรือเป็นประชาชนทั่วไปที่ไร้อำนาจในการเปลี่ยนแปลงใดๆ ไม่ใช่นักวิชาการที่มักต้องสงวนความเป็นกลาง

จุดเริ่มต้นของการรื้อถอนบ้าน

ในโลกออนไลน์ มีบางคนแสดงทัศนะว่า ดีแล้วที่ชุมชนป้อมมหากาฬถูกรื้อถอนออกไป เพราะจะได้กลายเป็นพื้นที่สาธารณะให้คนอื่นเข้ามาใช้ หรือบางคนก็มองว่าดีแล้วจะได้เปิดมุมมองให้เห็นโบราณสถานอื่น ดังเช่นกรณีของการรื้อศาลาเฉลิมไทย

ความเห็นดังกล่าว ถ้าเราไม่ใช่คนในชุมชนคงฟังแล้วรู้สึกเฉยๆ แต่สำหรับคนในชุมชนแล้ว คงไม่ต้องพูดถึงว่ามันทำให้ชุมชนแห่งนี้ดูไร้ค่าเพียงใด แต่นี่ก็สะท้อนถึงวาทกรรมของภาครัฐที่ครอบงำความคิด จนมองไม่เห็นความซับซ้อนของปัญหาและคุณค่าของประวัติศาสตร์ชุมชน กระทั่งประวัติศาสตร์ของกรุงเทพมหานคร เมืองเทวดาที่มีไพร่เป็นแค่องค์ประกอบของอำนาจ

จุดเริ่มต้นอันนำไปสู่ความตายของชุมชนป้อมมหากาฬนั้นเกิดขึ้นจากแนวคิดของแผนพัฒนาเกาะรัตนโกสินทร์ที่เริ่มตั้งแต่ปี 2502 ที่ต้องการ หนึ่ง ย้อนบรรยากาศของพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์กลับไปเป็นเหมือนกับกรุงเทพฯ ในสมัยรัชกาลที่ 5  สอง ลดจำนวนของประชากรในพื้นที่ลงเพื่อไม่ให้เมืองเกิดความหนาแน่น สาม เพิ่มพื้นที่สีเขียวหรือสวนสาธารณะเพื่อเปิดมุมมองของโบราณสถาน ซึ่งป้อมมหากาฬได้ถูกวางอยู่ในแผนเพื่อให้เป็นสวนสาธารณะขนาดเล็ก

เจ้าหน้าที่รัฐของกรุงเทพมหานครทำงานภายใต้วาทกรรมชุดนี้ และคนในสังคมจำนวนหนึ่งก็คล้อยตามด้วย โดยไม่ตระหนักว่า แผนดังกล่าวเกิดขึ้นในยุคของเผด็จการทหาร มันจึงย่อมไม่สอดคล้องกับสังคมปัจจุบัน พื้นที่ที่เปิดในเกาะรัตนโกสินทร์นั้นก็น่าตั้งคำถามว่าทำเพื่อใคร เพื่อนักท่องเที่ยว หรือเพื่อคนที่อยู่อาศัยในเกาะรัตนโกสินทร์จริงๆ เอาเป็นว่า ในเมื่ออุดมคติของการใช้ที่ดินในเขตรัตนโกสินทร์เป็นเช่นนี้ จึงนำไปสู่การคิดจะรื้อถอนชุมชนป้อมมหากาฬ ซึ่งที่ดินมีสถานะตามกฎหมายที่ไม่ได้เป็นของชาวบ้าน แต่เป็นของเจ้าของที่ดินหลายเจ้า และพวกเขายังเป็นคนจนไร้อำนาจอีกด้วย

ที่ดินในเขตป้อมมหากาฬมีเจ้าของหลายเจ้าเท่าที่ทราบ ได้แก่ ที่ดินของกรุงเทพมหานคร ที่ดินของกระทรวงการคลังที่ต่อมาโอนกรรมสิทธิ์ให้เป็นของกรุงเทพมหานคร ที่ดินของข้าราชบริพาร ที่ดินวัดราชนัดดา และที่ดินของตระกูลนานา ชาวบ้านเดิมอยู่อาศัยกันมาอย่างปกติสุข จนกระทั่งเมื่อ พ.ศ. 2535 ทางกรุงเทพมหานครต้องการพัฒนาพื้นที่เป็นสวนสาธารณะอย่างจริงจัง เมื่อขอความร่วมมือแล้วชาวบ้านไม่ย้ายออกไป จึงนำไปสู่การออกพระราชกฤษฎีกาเวนคืนปี 2535 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการต่อสู้อย่างยาวนานมาถึง 26 ปี

บางท่านที่อ่านถึงตรงนี้คงคิดว่า ก็ถูกต้องแล้วไงที่รัฐจะสั่งให้รื้อถอนออกไป เพราะที่ดินไม่ใช่ของชาวบ้านอย่างแท้จริง กระทั่งอ้างเรื่องบุญคุณที่เจ้าของที่ดินให้อยู่โดยไม่เก็บค่าเช่า (ความจริงมีการเก็บแต่อยู่ในอัตราที่ถูกมาก) เรื่องไม่ใช่เป็นความผิดของเจ้าของที่ดินอย่างแท้จริง หากแต่เป็นวาทกรรมที่กำกับความคิดให้สุดท้ายแล้ว กรุงเทพมหานครต้องการไล่ชาวบ้านออกไป

สิทธิในท้องถิ่นที่ผ่านการเปลี่ยนมือ แต่ผูกโยงด้วยความสัมพันธ์

กรณีของบ้านชาวชุมชนป้อมมหากาฬนั้น เราต้องแยกให้ออกระหว่างสิทธิในที่ดินของเจ้าของที่ดิน กับ บ้าน-คน-และวัฒนธรรมที่ติดกับพื้นที่ดิน กล่าวคือ ตามข้อมูลทางประวัติศาสตร์ ชุมชนป้อมมหากาฬเป็นชุมชนที่อยู่มาตั้งแต่ครั้งต้นกรุงรัตนโกสินทร์โดยเป็นเหล่าข้าราชบริพารและชาวบ้านที่อาศัยสืบกันเรื่อยมา ในชุมชนมีเพียงบ้านไม้โบราณบางหลังที่เป็นแบบเรือนยกใต้ถุนที่คาดว่าจะสร้างมาตั้งแต่ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ในขณะที่บางหลังเป็นเรือนไม้ทรงปั้นหยาที่สร้างขึ้นในช่วงรัชกาลที่ 5-7 และบางหลังที่สร้างขึ้นเมื่อราว 50-60 ปีที่ผ่านมา

บ้านต่างๆ เหล่านี้มีการเปลี่ยนมือและสิทธิกันเรื่อยมา ซึ่งถือเป็นเรื่องปกติของชุมชนในเขตเมืองที่มีอัตราการย้ายเข้าออกอย่างสูง แต่อยากให้สังเกตว่า การอยู่อาศัยของชาวบ้านที่ผ่านมาก่อนหน้าปี 2535 นั้น เป็นไปโดยความยินยอมของเจ้าของที่ดินมาโดยตลอด เพราะความสัมพันธ์ระหว่างเจ้าของที่ดิน เจ้าของบ้าน และผู้อยู่อาศัยในบ้านนั้นเป็นระบบความสัมพันธ์ที่มีมาตั้งแต่ในสมัยโบราณ ระบบความสัมพันธ์จึงเป็นแบบจารีต นั่นหมายความว่า จริงๆ แล้วชาวบ้านนั้นมีสิ่งที่เรียกว่า สิทธิในท้องถิ่น (Local Rights) ในการที่จะอาศัยอยู่ในพื้นที่แห่งนี้เพื่อสืบทอดวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของตนเอง

จนกระทั่งแนวคิดในการพัฒนาแบบสนแต่ของ ไม่สนคนเข้ามา และอีกหลายๆ ปัจจัย จึงทำให้ระบบความสัมพันธ์ข้างต้นต้องเปลี่ยนแปลงไป และก็อยากให้สังเกตเช่นกันว่า ความรุนแรงของการรื้อถอนชุมชนแห่งนี้จนต้องตายอย่างสนิทนั้นก็เกิดขึ้นภายใต้ยุคสมัยที่เราอยู่ภายใต้ระบบการปกครองแบบเผด็จการที่คนตัวเล็กไม่มีสิทธิมีเสียงอะไร และถ้าส่งเสียงก็อาจถูกกำราบด้วยอำนาจ  

ความจริงก่อนหน้าที่ชุมชนป้อมมหากาฬจะเดินทางมาจนถึงจุดนี้ ได้เคยมีการทำวิจัยชิ้นหนึ่งเพื่อเสนอ “แผนแม่บทเพื่อการอนุรักษ์พัฒนาชุมชนบ้านไม้โบราณป้อมมหากาฬ” โดย ชาตรี ประกิตนนทการ ต่อกรุงเทพมหานคร ซึ่งในตอนนั้นเรียกได้ว่าเป็นนิมิตรหมายที่ดี เพราะจะนำไปสู่การอนุรักษ์ชุมชน การพัฒนาพื้นที่ โดยที่ชุมชน โบราณสถาน และสวนสาธารณะสามารถเดินคู่ขนานกันไปได้ และการเสนอการจัดทำพิพิธภัณฑ์ที่มีชีวิต นอกจากนี้ ในช่วงที่ปัญหารุนแรงมากขึ้น ยังมีนักวิชาการ ภาคเอกชน และองค์กรอิสระต่างๆ เข้ามาพยายามช่วยอีกมากมายเพื่อชี้เห็นความสำคัญของชุมชนแห่งนี้

แต่ทั้งหมดไม่เป็นผล เพราะกรอบแนวคิดในการพัฒนาเกาะรัตนโกสินทร์นั้นยังล้าสมัย ไม่เข้ากับบริบทโลกในโลกประชาธิปไตยที่พยายามอนุรักษ์ชุมชนคู่กับโบราณสถาน

ในช่วงปลายทางของความขัดแย้งเมื่อกลางปีที่แล้ว ตามที่สัมภาษณ์จากนักกิจกรรมในชุมชนได้เล่าว่า มีจัดตั้งกรรมการร่วมกำหนดกรอบการประเมินคุณค่าของสถาปัตยกรรมในพื้นที่ใหม่ ทำให้แบ่งบ้านออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ คือ กลุ่มบ้านสีเทา เป็นที่ไม่มีลวดลายสลักใดๆ ซึ่งก็คือบ้านที่เพิ่งสร้างไม่กี่ปี มีจำนวน 11 หลัง กลุ่มบ้านที่มีการต่อเติมปรับปรุงอยู่ในพื้นที่ระหว่างตรอก และกลุ่มบ้านอนุรักษ์ เพราะมีความงดงามตามสถาปัตยกรรม มีจำนวน 18 หลัง

ในทัศนะของนักกิจกรรมให้ความเห็นว่า การแบ่งข้างต้นนี้สัมพันธ์กับแนวคิดในการประเมินว่าบ้านใดมีคุณค่าหรือไม่มีคุณค่า บ้านกลุ่มสีเทาและบ้านกึ่งเก่ากึ่งใหม่ กลายเป็นบ้านที่ถูกประเมินว่าไม่มีคุณค่า เพราะไม่เก่าพอ จึงไม่สมควรที่จะอนุรักษ์ไว้ ในขณะที่บ้านงดงามตามสถาปัตย์นั้นควรเก็บ ผลจากการแบ่งแบบนี้เอง ทำให้คนภายในชุมชนเกิดความรู้สึกของการถูกประเมินคุณค่าของบ้าน เกิดความไม่เท่าเทียม จนนำไปสู่การรื้อบ้านครั้งใหญ่ โดยเริ่มต้นจากกลุ่มบ้านสีเทา และตามมาด้วยบ้านกลุ่มอื่นๆ

แต่บ้านที่สำคัญที่สุดที่นำไปสู่การพังทลายของความรู้สึกคือ การรื้อบ้านเลขที่ 99 ของตระกูลอึ้งภากรณ์ ที่เป็นที่ตั้งของห้องสมุดและพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ และเป็นบ้านอนุรักษ์ตามข้อเสนอของสมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ ถึงแม้ว่าบ้านหลังนี้จะรื้อโดยความสมัครใจของเจ้าของบ้านเอง หากแต่การรื้อบ้านหลังนี้มีนัยมาก เพราะมันคือหัวใจของชุมชน

หมดชุมชนก็หมดประวัติศาสตร์

ประวัติศาสตร์เกิดขึ้นจากการปฏิสัมพันธ์ของคน เรื่องราวประวัติศาสตร์ของคนในป้อมมหากาฬไม่ได้มีความสำคัญในตัวของตัวเองเท่านั้น หากแต่ยังเป็นส่วนหนึ่งที่แยกขาดไม่ได้จากประวัติศาสตร์ของกรุงเทพหรือกรุงรัตนโกสินทร์ ดังนั้น การสิ้นสุดลงของชุมชนแห่งนี้ก็คือการทำลายประวัติศาสตร์ของกรุงเทพฯ เอง

ถ้าใครได้อ่านหนังสือ ‘ชีวิต (คน) ป้อมมหากาฬ’ จะได้เห็นว่าชีวิตของคนทุกคนที่รวมอยู่ในป้อมมหากาฬนั้นต่างมีประวัติศาสตร์เป็นของตัวเอง เช่น คุณกบ-ธวัชชัย วรมหาคุณ อยู่อาศัยในบ้านที่มีอายุมากถึง 112 ปี โดยต้นตระกูลเป็นนักทำเครื่องดนตรีไทย เริ่มต้นจากสมัยคุณทวดขำ ไม่เสื่อมสุข ก่อนจะส่งต่อให้คุณตาอู๋ ไม่เสื่อมสุข แต่น่าเสียดายที่คุณกบไม่ได้สืบต่อ เพราะคุณตาอู๋เสียชีวิตไปก่อนที่เขาจะได้เข้าพิธีรับขันธ์ครอบครู บ้านหลังนี้ในสมัยก่อนจึงเป็นศูนย์กลางความรู้เกี่ยวกับการทำเครื่องดนตรีไทย

คุณติ่ง-ไพบูลย์ จุฬาลักษณ์ อายุ 69 ปี มีฝีมือในการซ่อมกรงนกเขาโดยเรียนรู้จากชาวอิสลามแถบนั้น ได้เล่าว่า ในสมัยก่อนนั้นเป็นที่รับรู้กันโดยทั่วไปว่า หากใครต้องการซื้อขายนกเขาก็ต้องมาที่ชุมชนป้อมมหากาฬ คนจากที่ต่างๆ ไม่ว่าจากเขตป้อมปราบหรือมหานาค ก็จะมาฟังเสียงนกหาซื้อนกกันที่นี่ นายติ่งเองตอนหลังมาเริ่มกิจการขายอาหารนกจนมีชื่อเสียง เพราะขายอาหารนกมีคุณภาพ บางคนถึงกับมาซื้อจากนครสวรรค์ แต่แล้วตลาดนกบริเวณป้อมมหากาฬก็ต้องมีอันสิ้นสุดลงเมื่อมีการไล่รื้อไปโดยกรุงเทพมหานคร

นายติ่งเองก็เป็นคนหนึ่งที่เคยได้รับผลกระทบจากการไล่รื้อชุดแรกๆ ซึ่งได้รับเงินค่าชดเชยไปบางส่วน จากนั้นได้ผ่อนบ้านที่ทางกรุงเทพมหานครจัดหาให้ แต่พบว่าไม่ได้สะดวกสบายอย่างที่กรุงเทพฯ เคยให้สัญญาไว้ โดยบ้านตั้งอยู่ในท้องนา “รถก็ไม่มี น้ำไฟไม่มี”

ยังไม่นับรวมประวัติศาสตร์เรื่องอื่นในชุมชนป้อมมหากาฬที่สามารถสืบย้อนกลับไปได้อีก เช่น ชุมชนป้อมมหากาฬยังเป็นที่ตั้งของตรอกพระยาเพชรฯ ซึ่งตั้งชื่อตามนิวาสสถานของพระยาเพชรปาณี ข้าราชการกระทรวงวังที่เป็นชาวปี่พาทย์ และยังเป็นแหล่งกำเนิดของลิเกทรงเครื่อง โดยนำลิเกแบบมลายูมาผสมกับละครนอกของชาวบ้าน เมื่อราว พ.ศ. 2440 ซึ่งสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพได้ทรงบันทึกเอาไว้

เรื่องนี้จึงเป็นร่องรอยชัดว่า เพราะเหตุใดในบ้านของคุณกบ ธวัชชัย ซึ่งเป็นประธานชุมชนนั้น ต้นตระกูลจึงได้ทำเครื่องดนตรีมาตั้งแต่ร้อยกว่าปีที่แล้ว หรือกระทั่งการเลี้ยงนกเขาก็เป็นวัฒนธรรมของชาวมลายูที่ทิ้งร่องรอยไว้เช่นกัน

ชุมชนแห่งนี้ คนที่อยู่ในชุมชนนี้ จึงไม่ใช่คนที่ปราศจากรากเหง้าทางประวัติศาสตร์อย่างที่ข้าราชการบางคนมักอ้างกัน

แน่นอนว่า ประวัติศาสตร์จากคนตัวเล็กข้างต้นมีเป้าหมายของมันคือการใช้เป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งในการต่อสู้ทางเดียวของคนที่ไร้อำนาจจะพอต่อกรกับรัฐได้ แต่ก็ไม่มีประวัติศาสตร์เล่มใดที่ไม่เคยมีเป้าหมายทางการเมือง กระทั่งพงศาวดาร แต่เรื่องราวของคนตัวเล็กนี้มันกำลังสะท้อนให้เห็นว่า ประวัติศาสตร์ของชุมชนที่ใดที่หนึ่งนั้นมาจากคน ไม่ใช่มาจากกระดาษ แถมยังมีสีสันและมิติของชีวิตที่อัดแน่นไปด้วยความทรงจำ ความรู้สึก และบรรยากาศ

มันจึงนับเป็นชุดความรู้ที่มีคุณค่าอย่างมหาศาลที่บอกเล่าเรื่องราวของกรุงเทพฯ ที่เต็มไปด้วยมิติของชีวิตคน ซึ่งเราไม่อาจสามารถหาอ่านได้จากประวัติศาสตร์ทางการ ที่เป็นประวัติศาสตร์ที่เน้นมิติของตัวหนังสือมากกว่าความรู้สึกที่กระดาษไม่สามารถทำหน้าที่นั้นได้

รื้อชุมชนเท่ากับการลดคุณค่าของ ‘ป้อมมหากาฬ’

คุณค่าของโบราณสถานไม่ได้อยู่เฉพาะก้อนอิฐ แต่ยังประกอบรวมถึงชุมชนและคนที่อาศัยร่วมกับโบราณสถานอีกด้วย

จะเห็นได้ว่า พื้นที่ตั้งชุมชนป้อมมหากาฬ เรียกว่า ‘ชานพระนคร’ ซึ่งถือเป็นพื้นที่รอยต่อระหว่างคลองรอบกรุงกับกำแพงเมืองนั้น จึงเกิดท่าเรือและชุมชนร้านค้าอย่างหนาแน่น รูปแบบการตั้งถิ่นฐานเช่นนี้พบได้ทั่วไปตามเมืองโบราณต่างๆ เช่น กรุงศรีอยุธยา

ชุมชนป้อมมหากาฬจึงเป็นตัวแทนของรูปแบบการตั้งถิ่นฐานของชุมชนโบราณชานพระนครที่หลงเหลือเพียงแห่งเดียว หากมีการรื้อถอนบ้านต่างๆ ออกไป สิ่งที่เราจะสูญเสียก็คือ ตัวแทนของรูปแบบการตั้งถิ่นฐานยุคต้นประวัติศาสตร์ของกรุงเทพฯ

ผมพบว่าในโลกออนไลน์ แว่นในการประเมินคุณค่าของโบราณสถานหรือชุมชนของคนไทยในโลกออนไลน์ค่อนข้างมีจำกัด คือเรามักจะให้คุณค่ากับโบราณสถานประเภทวัด วัง บ้านขุนนาง บ้างไปแขวนกับบ้านในสมัยรัชกาลที่ 5 เพราะเราติดกับดักของความเป็นยุคทองทางประวัติศาสตร์ภายใต้กระแสการโหยหาอดีต แต่เรากลับไม่สนใจบ้านของสามัญชนมากนัก  

“ป้อมมหากาฬพร้อมด้วยปราการ” ได้รับการประกาศทะเบียนในราชกิจจานุเบกษาเป็นโบราณสถานนับตั้งแต่ พ.ศ. 2492 ป้อมมหากาฬและกำแพงเมืองที่เหลืออยู่ไม่มากนี้ได้รับการประกาศให้เป็นโบราณสถาน แต่ไม่ได้ประกาศให้ชุมชนป้อมมหากาฬเป็นชุมชนอนุรักษ์ เพราะแนวคิดดังกล่าวนั้นยังไม่เกิดในสมัยนั้น

ถ้าใครเคยไปเที่ยวญี่ปุ่น หรือ อังกฤษ (ซึ่งเป็นประเทศที่ข้าราชการไทยชอบไปดูงานกัน) จะเห็นได้ว่า ทางการจะมีแนวคิดในการจัดการให้ชุมชนดั้งเดิมอยู่คู่กับโบราณสถาน หน้าที่ของทางการคือ การเข้าไปช่วยจัดการให้เกิดระเบียบ เหมาะกับการท่องเที่ยว หากจะมีการรื้อถอนก็จะเกิดขึ้นในกรณีที่ชุมชนแห่งนั้นได้เข้าไปบุกรุกทำลายโบราณสถาน

ดังนั้น ชุมชนปัจจุบันจึงสามารถอยู่ร่วมกับโบราณสถานได้ และถ้าพิจารณาว่าชุมชนป้อมมหากาฬคือตัวแทนของรูปแบบการตั้งถิ่นแบบดั้งเดิมที่สัมพันธ์กับป้อมมหากาฬด้วยแล้ว ชุมชนแห่งนี้คือสิ่งที่ช่วยเติมเต็มให้ประวัติศาสตร์ของตัวป้อมมหากาฬเองนั้นมีชีวิต

ทางเลือกใหม่

ถ้าเรื่องราวที่เกิดขึ้นเมื่อวานนี้คือประวัติศาสตร์ ผมไม่แน่ใจนักว่าในพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ที่กรุงเทพมหานครจะทำขึ้นในพื้นที่ป้อมมหากาฬนั้นจะบรรจุไปด้วยเรื่องราวอะไรบ้าง จะมีเรื่องปัญหาการต่อสู้ของชุมชนป้อมมหากาฬมาตลอด 26 ปีหรือไม่ คงต้องรอติดตาม

แต่ ณ ตอนนี้ ผมคิดว่า ในเมื่อชุมชนป้อมมหากาฬไม่อาจจะหลงเหลือพื้นที่เชิงกายภาพอีกแล้ว ทางเลือกหนึ่งที่อาจเป็นไปได้ก็คือ การใช้ชุมชนเสมือนจริง หรือ ชุมชนในโลกออนไลน์ให้เป็นประโยชน์ต่อการรวมกลุ่มกันของชุมชน ดังเช่น เฟซบุ๊ก ‘ชุมชนป้อมมหากาฬ’ ที่มีอยู่

ถึงจะฟังดูน่าเศร้าที่บ้านอันเป็นที่เกิดที่อาศัยไม่ได้มีอยู่จริงแล้ว แต่ชุมชนเสมือนจริงนี้อาจจะทรงพลังมากกว่า เพราะไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะคนที่อาศัยอยู่ในชุมชนอีกต่อไป หากแต่ยังหมายถึงคนที่เคยอาศัยอยู่ในชุมชน เป็นลูกหลานหน่อเนื้อเชื้อไขของคนในชุมชน หรือคนภายนอกที่ได้เข้ามามีปฏิสัมพันธ์กับชุมชน พื้นที่บนโลกออนไลน์นี้อาจทำให้ลมหายใจของชุมชนนี้ยังมีชีวิตต่อไป และเป็นบทเรียนให้กับแนวทางการพัฒนาเมืองของสังคมไทยในอนาคต

ต้องเข้าใจว่าไม่มีใครปฏิเสธพื้นที่สีเขียว ไม่มีใครไม่อยากได้สวนสาธารณะ แต่ทั้งหมดนี้ควรได้มาด้วยกระบวนการที่เข้าใจคนที่อาศัยภายในชุมชน ผมคงรู้สึกไม่ดีนักที่จะเข้าไปเดินในสวนสาธารณะที่ครั้งหนึ่งเคยเต็มไปด้วยคราบน้ำตา

– อำลา มหากาฬ –

เขียนเสร็จวันที่ 21 เมษายน 2561

ที่ลอนดอน

อ้างอิง:

• ชาตรี ประกิตนนทการ. 2549. “แผนแม่บทเพื่อการอนุรักษ์พัฒนาชุมชนบ้านไม้โบราณป้อมมหากาฬ,” บทความนำเสนอในงานประชุมวิชาการนานาชาติ การอนุรักษ์และพัฒนามรดกวัฒนธรรมท้องถิ่นอย่างยั่งยืน ในแนวทางบูรณาการข้ามศาสตร์. Available at: www.slideshare.net/TumMeng/executive-summary-61026019. [Accessed on: 21/4/2018]
• นักศึกษาระดับปริญญาตรีและปริญญาโทและอาจารย์ ภาควิชามานุษยวิทยา คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร. ชีวิต (คน) ป้อมมหากาฬ Mahakan Life. 2559. www.slideshare.net/TumMeng/mahakan-life [Accessed on: 21/4/2018]
• มติชน. “กทม.ขีดเส้นตายรอบใหม่ ต้นกุมภาฯ 60 รื้อบ้านในชุมชนป้อมมหากาฬ,” Available at: www.matichon.co.th/news/399474. [Accessed on: 21/4/2018]
• วลัยลักษณ์ ทรงศิริ. “ความเจ็บปวดที่ชุมชนป้อมมหากาฬ “เมืองประวัติศาสตร์ต้องมีชุมชน”,” มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์. Available at: lek-prapai.org/home/view.php?id=5133. [Accessed on: 21/4/2018]
• Facebook: ชุมชนป้อมมหากาฬ [Accessed on: 21/4/2018]

The post ปิดตำนานการต่อสู้ 26 ปี ของชุมชนป้อมมหากาฬ สิ้นชุมชน สิ้นประวัติศาสตร์ทางกายภาพ appeared first on THE STANDARD.

ชาวชุมชน ‘ป้อมมหากาฬ’ จัดกิจกรรมอำลาครั้งสุดท้าย เพื่อร่วมบอกเล่าและบันทึกความทรงจำก่อนส่งพื้นที่ให้ กทม. ภายในสิ้นเดือนเมษายนนี้

ทั้งนี้ชาวชุมชนป้อมมหากาฬได้ขอบคุณและอำลาเป็นครั้งสุดท้าย เพื่อขอจบมหากาพย์เรื่องราวการต่อสู้กับการไล่รื้อชุมชนมานานหลายสิบปี เป็นหนึ่งในกิจกรรมวันนี้ที่จัดขึ้นเพื่อชาวชุมชนป้อมมหากาฬ ก่อนที่ทุกคนจะร่วมรับประทานอาหารเย็นร่วมกัน ณ บริเวณลานชุมชน มีทั้งคนในชุมชนที่ย้ายออกไปก่อนหน้านี้และที่ยังเหลืออยู่ รวมถึงเครือข่ายภาคประชาชนมาร่วมกิจกรรมนี้มากกว่า 50 คน

สมาชิกชุมชนคนหนึ่งบอกว่า นี่จะเป็นการจัดกิจกรรมครั้งสุดท้ายเพื่อแสดงความอาลัยให้กับชุมชนป้อมมหากาฬ แต่อยากให้กรณีนี้เป็นกรณีศึกษากับการไล่รื้อชุมชนอื่นๆ ในอนาคตต่อไป โดยเฉพาะวิถีชีวิตของคนในชุมชน แม้ว่าตอนนี้หลายคนจะเริ่มหาที่อยู่ใหม่ได้บ้างแล้ว ทั้งที่อยู่ส่วนตัว รวมถึงอาศัยบุคคลอื่นอยู่ แต่ชาวชุมชนบอกว่าจะรักษาวิถีชาวป้อมต่อไป และจะหาที่อยู่ใหม่โดยรวบรวมคนป้อมมหากาฬกลับไปเป็นชุมชนดังเดิม

จากการสำรวจพื้นที่ในชุมชนป้อมมหากาฬ ตอนนี้ยังเหลือบ้านเรือนอีกประมาณ 10 หลังที่ยังไม่ได้รื้อถอน โดยยังมีชาวชุมชนอาศัยอยู่ประมาณ 30 คน ซึ่งการรื้อย้ายสิ่งปลูกสร้างภายในชุมชน กทม. กำหนดให้ประชาชนรื้อย้ายสิ่งปลูกสร้างทั้งหมดออกจากพื้นที่ภายในวันที่ 25 เมษายนนี้ โดยที่ กทม. จะร่วมกับเจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงและภาคส่วนอื่นๆ ในการเข้ารื้อย้ายบ้านเรือน เพื่อปรับภูมิทัศน์พื้นที่ป้อมมหากาฬให้เป็นสถานที่ที่ทุกคนสามารถใช้พื้นที่ได้ คาดว่าจะเสร็จสมบูรณ์ภายในวันที่ 6 พฤษภาคมนี้ จากนั้นวันที่ 7 พฤษภาคมทาง กทม. จะเข้าไปดำเนินการปรับภูมิทัศน์ชั่วคราวให้เรียบร้อยสวยงาม

The post ชุมชนป้อมมหากาฬ จัดกิจกรรมอำลาชุมชนวันสุดท้าย appeared first on THE STANDARD.

เจ้าของบ้านเลขที่ 113 ที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ชุมชนป้อมมหากาฬ กำลังขนย้ายสิ่งของออกจากบ้านของตนเอง เพื่อเตรียมทำการรื้อถอน

โดยนายธวัชชัย วนาภานุเบศ เจ้าของบ้านที่อาศัยอยู่ในชุมชนร่วม 40 ปี กล่าวว่าตนเองต้องการย้ายออกโดยสมัครใจ เนื่องจากเบื่อหน่ายกับการที่ต้องต่อสู้ในเรื่องที่กรุงเทพมหานครขอคืนพื้นที่ทำสวนสาธารณะมาตลอดระยะเวลา 25 ปี และถือว่าเป็นการยกพื้นที่ให้เกิดประโยชน์ต่อส่วนรวม

ปัจจุบันชุมชนป้อมมหากาฬคงเหลือบ้านอีก15 หลังที่ยังไม่ได้ย้ายออก

The post รื้ออีกหลัง บ้านเก่าแก่ในชุมชนป้อมมหากาฬ appeared first on THE STANDARD.

สภาพของบ้านไม้เลขที่ 127/1 ที่มีอายุกว่า 60 ปี ในพื้นที่ชุมชนป้อมมหากาฬ หนึ่งในบ้านที่สำนักการโยธา กทม. เตรียมรื้อถอนเพิ่มเติม

บ้านหลังนี้ปลูกสร้างขึ้นบนที่ดินซึ่งเคยเป็นที่ตั้งของ ‘วิกลิเกพระยาเพชรปาณี’ วิกลิเกแห่งแรกในกรุงเทพฯ สมัยรัชกาลที่ 5 ต่อมากลายเป็นชื่อตรอกสำคัญในชุมชน คือ ‘ตรอกพระยาเพชรฯ’

ปัจจุบันอยู่ในรายชื่อบ้าน 1 ใน 18 หลังที่สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์เสนอให้ทำการอนุรักษ์ โดยผ่านการหารือในที่ประชุมคณะกรรมการหลายฝ่าย ซึ่งมีการลงนามร่วมกันในคุณค่าด้านต่างๆ เนื่องจากเป็นบ้านในกลุ่มสถาปัตยกรรมรุ่นเก่าที่แสดงถึงอิทธิพลอาคารแบบตะวันตกและแบบประเพณีที่ผสมผสานกัน

แต่สุดท้ายบ้านหลังนี้กำลังจะกลายเป็นเพียงความทรงจำในอดีตเท่านั้น

The post เตรียมรื้อบ้านโบราณในชุมชนป้อมมหากาฬ appeared first on THE STANDARD.

     18 ก.ย. ที่ผ่านมา เจ้าหน้าที่สำนักการโยธากรุงเทพมหานคร เริ่มทำการปรับภูมิทัศน์บริเวณพื้นที่ว่างด้านหลังป้อมมหากาฬ

     หลังจากที่ก่อนหน้านี้กรุงเทพมหานครเริ่มปรับภูมิทัศน์บริเวณริมคลองโอ่งอ่าง โดยจัดทำสวนหย่อม ปูหญ้า และปลูกต้นไม้ เพื่อให้ประชาชนและนักท่องเที่ยวได้เข้ามาพักผ่อน และใช้เป็นสถานที่รองรับประชาชนที่เดินทางมาร่วมงานพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช

     ป้อมแห่งนี้สร้างขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ใน พ.ศ. 2326 เป็นป้อม 1 ใน 14 ป้อมที่โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้นเพื่อป้องกันรักษาพระนคร

     234 ปีผ่านไป สายลมแห่งความเปลี่ยนแปลงได้พัดพากรุงเทพฯ เดินทางมาไกลโข ข้าศึกที่เคยรุกรานไม่ได้เดินผ่านมาทางนี้อีกต่อไป แต่แฝงเร้นในรูปแบบนโยบายการค้าที่เอาเปรียบ การคอร์รัปชันที่แนบเนียนและแทรกซึมอธิปไตยอย่างยากจะจับได้ไล่ทันในโลกเสมือน

     เมื่อ ‘ฟังก์ชัน’ เดิมไม่ตอบโจทย์ ป้อมแห่งนี้จึงถึงคราวปรับเปลี่ยน

     นี่จึงเป็นที่มาของการรื้อไล่ชุมชนโบราณบางส่วน โดยคงเหลือไว้แต่บ้านที่จะอนุรักษ์

     แล้วปรับภูมิทัศน์ที่เหลือเป็นสวนสาธารณะเพื่อการพักผ่อนหย่อนใจ ที่ในอนาคตอันใกล้คงเปิดให้ประชาชนได้ใช้บริการ

The post ปรับภูมิทัศน์ ‘ป้อมมหากาฬ’ appeared first on THE STANDARD.